ဍာ်
| National_Park_Lakes.jpg ဍာ် မဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဘဝသတ္တံ | |
| General information | |
|---|---|
| Type | ဒြပ်အရည် (Chemical compound) |
| Study and teaching | |
ဍာ် (အင်္ဂလိက်: Water) ဝွံ ဒှ်ဒြပ်အရည် မဒှ်အဓိက သွက်သက်လောန် သတ္တံ၊ တၞံဆု ကေုာံ သတ်နွံလမျီုဂမၠိုင် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဝွံရ။ ပ္ဍဲဂၠးတိပိုဲဝွံ ဍာ်နွံမံင် ၜိုတ် ၇၁% တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် နွံမံင် ပ္ဍဲမှာသၟိတ်ဂမၠိုင်ရ။
ခြာဟတ် (Overview)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍာ်ဂှ် နွံကဵုလက်သဏ္ဍာန် မဟွံမွဲကဵု အသာ်၊ အမြာဲ ကေုာံ ရှ်ရ။ ပ္ဍဲသိပ္ပံ (Chemistry) မ္ဂး ဍာ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဓါတ်ဟိုက်ဒရိုဂျေန် (Hydrogen) ၜါမ ကေုာံ ဓါတ်အံက်သဳဂျေန် (Oxygen) မွဲမ (H₂O) ရ။
ဝင် (History)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဂၠးတိ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍာ်ဝွံ နွံကဵုဝင် မတြေံအိုတ်မွဲတုဲ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူစဂၠးတိ ကတဵုဒှ်တေအ်ရ။ သိပ္ပံပညာရှင်တအ် ဟီုလဝ်ဂှ် လမျီုကတဵုဒှ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵုပ္ဍဲဍာ်ရ။
ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကူမန်ပိုဲဝွံ ဒှ်ဂကူမပဒတဴ နိဿဲကဵုဍာ် (ဍာ်စှ်ေ ဍာ်တိုန်) တုဲ မံင်ကၠုင် ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳ ကေုာံ ဇိုင်မှာသၟိတ်ရ။ ဝေါဟာရ "ဍာ်" ဝွံ နွံမံင် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်မန် မူလတေအ်ရ။
ဂကူဍာ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍာ်ဖၞုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ဍာ် နူမှာသၟိတ် မနွံကဵုဓါတ်အသိင် (Salt) ဂၠိုင်တုဲ မၞိဟ်တအ် သောက်ဟွံဂွံ။
ဍာ်ဂတ် (ဍာ်ပလး)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ဍာ် သွက်ဂွံသောက်၊ သွက်ဂွံတဵုလွဳ ကေုာံ သုညစောတ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲ။
ဖဵု ကေုာံ ပရေင်သုညစောတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍာ်ဝွံ သုညစောတ်ဂွံ ပ္ဍဲအရာဗွဲမဂၠိုင်:
- ပရေင်ထတ်ယုက်: ခန္ဓာကာယမၞိဟ် နွံကဵုဍာ် ၜိုတ် ၆၀% တုဲ သ္ဒးသောက်ကဵု ဍာ်လၟေင်တ္ၚဲ။
- ပရေင်တဵုလွဳ: သွက်ဂွံတဵုဗ္ၚ၊ တဵုကၠအ် ကေုာံ ဂယိုင်လမျီုသတ်။
- ပရေင်စက်မှု: စကာပ္ဍဲရုင်စက် ကေုာံ ပရေင်ပတိတ်ဒြပ်အသိင် (Hydroelectricity)။
ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ဘာသာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵုဘာသာဗုဒ္ဓ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်၊ ဍာ်ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ သွက်:
- တဲၜိုဟ်သြိုဟ်
- စိုတ်ဓါတ် မသ္အးဇ္ၚး
- ပ္ဍဲသဘင်အတး (သဘင်ဖုံဍာ်) မ္ဂး စကာဍာ် သွက်ဂွံကြာတ်သ္အး ကၠိခဍက်သၞာံတြေံ။
နိဿဲ (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဆက်ဗှ်ညိ (See also)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဍာ် (အင်္ဂလိက်: Water) ဝွံ ဒှ်ဒြပ်အရည် မဒှ်အဓိက သွက်သက်လောန် သတ္တံ၊ တၞံဆု ကေုာံ သတ်နွံလမျီုဂမၠိုင် ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဝွံရ။ ပ္ဍဲဂၠးတိပိုဲဝွံ ဍာ်နွံမံင် ၜိုတ် ၇၁% တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် နွံမံင် ပ္ဍဲမှာသၟိတ်ဂမၠိုင်ရ။
ခြာဟတ် (Overview)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍာ်ဂှ် နွံကဵုလက်သဏ္ဍာန် မဟွံမွဲကဵု အသာ်၊ အမြာဲ ကေုာံ ရှ်ရ။ ပ္ဍဲသိပ္ပံ (Chemistry) မ္ဂး ဍာ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဓါတ်ဟိုက်ဒရိုဂျေန် (Hydrogen) ၜါမ ကေုာံ ဓါတ်အံက်သဳဂျေန် (Oxygen) မွဲမ (H₂O) ရ။
ဝင် (History)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဂၠးတိ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍာ်ဝွံ နွံကဵုဝင် မတြေံအိုတ်မွဲတုဲ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူစဂၠးတိ ကတဵုဒှ်တေအ်ရ။ သိပ္ပံပညာရှင်တအ် ဟီုလဝ်ဂှ် လမျီုကတဵုဒှ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဝွံ စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵုပ္ဍဲဍာ်ရ။
ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကူမန်ပိုဲဝွံ ဒှ်ဂကူမပဒတဴ နိဿဲကဵုဍာ် (ဍာ်စှ်ေ ဍာ်တိုန်) တုဲ မံင်ကၠုင် ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳ ကေုာံ ဇိုင်မှာသၟိတ်ရ။ ဝေါဟာရ "ဍာ်" ဝွံ နွံမံင် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်မန် မူလတေအ်ရ။
ဂကူဍာ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍာ်ဖၞုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ဍာ် နူမှာသၟိတ် မနွံကဵုဓါတ်အသိင် (Salt) ဂၠိုင်တုဲ မၞိဟ်တအ် သောက်ဟွံဂွံ။
ဍာ်ဂတ် (ဍာ်ပလး)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ဍာ် သွက်ဂွံသောက်၊ သွက်ဂွံတဵုလွဳ ကေုာံ သုညစောတ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်လၟေင်တ္ၚဲ။
ဖဵု ကေုာံ ပရေင်သုညစောတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍာ်ဝွံ သုညစောတ်ဂွံ ပ္ဍဲအရာဗွဲမဂၠိုင်:
- ပရေင်ထတ်ယုက်: ခန္ဓာကာယမၞိဟ် နွံကဵုဍာ် ၜိုတ် ၆၀% တုဲ သ္ဒးသောက်ကဵု ဍာ်လၟေင်တ္ၚဲ။
- ပရေင်တဵုလွဳ: သွက်ဂွံတဵုဗ္ၚ၊ တဵုကၠအ် ကေုာံ ဂယိုင်လမျီုသတ်။
- ပရေင်စက်မှု: စကာပ္ဍဲရုင်စက် ကေုာံ ပရေင်ပတိတ်ဒြပ်အသိင် (Hydroelectricity)။
ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ဘာသာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵုဘာသာဗုဒ္ဓ ကေုာံ ယေန်သၞာင်မန်၊ ဍာ်ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ သွက်:
- တဲၜိုဟ်သြိုဟ်
- စိုတ်ဓါတ် မသ္အးဇ္ၚး
- ပ္ဍဲသဘင်အတး (သဘင်ဖုံဍာ်) မ္ဂး စကာဍာ် သွက်ဂွံကြာတ်သ္အး ကၠိခဍက်သၞာံတြေံ။