တကအ်

တကအ် (အၚ်္ဂလိက်: Island) မ္ဂးဂှ် ဒှ်ဒၞာဲတိ မဒးဒုင်ဗိုင်လဝ် နကဵု ဍာ် ပ္ဍဲဇၟာပ်ဒိုဟ်ရ။ တကအ်တအ်ဝွံ ဍောတ်နူ တိုက်ဇၞော် (Continents) တအ်တုဲ၊ နွံကဵု ဗီုပြင် ကေုာံ ဇမၞော်နာနာသာ်ရ။ တကအ်မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဂှ် ဒှ်တကအ် ဂရိန်လာန် (Greenland) တုဲ တိုက်အဝ်သတြေလျာ (Australia) ဂှ် ဟိုတ်နူ ဇၞော်လောန်တုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် တိုက် (Continent) မွဲရ။

ဂကောံတကအ် မပကောံလဝ် တကအ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကော်စ ဂကောံတကအ် (Archipelago) ရ။

ဂကူတကအ်ဂမၠိုင် (Types of Islands)

တကအ်တအ်ဝွံ ဗီုမကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်တုဲ၊ ပါ်လဝ် ဂကူအဓိက ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

၁။ တကအ် တိုက်ဇၞော် (Continental Islands)

တကအ်ဂကူဏအ်ဝွံ ကေင်ဆက်စပ်လဝ် ကု တိုက်ဇၞော် ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေအ်တုဲ၊ ဟိုတ်နူ ဍာ်ၜဳတိုန် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ တိသဘာဝတုဲ ပါ်တိတ်အာ နူတိုက်ဇၞော်ရ။

ဥပမာ- တကအ် ဗြိတိန် (Great Britain)၊ တကအ် ဘော်နဳယဝ် (Borneo)၊ တကအ် မက်ဒါဂါသကာ (Madagascar)။

၂။ တကအ် မှာသၟိတ် (Oceanic Islands)

တကအ်ဂကူဏအ်ဝွံ ဟွံကေင် ဆက်စပ် ကုတိုက်ဇၞော်မွဲလှ်ေတုဲ၊ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ထီုပၟတ် (Volcano) မပေါတ်တိတ် နူသၟဝ်မှာသၟိတ်ရ။

ဥပမာ- တကအ် ဟာဝါဲအဳ (Hawaii)၊ တကအ် အာက်သလာန် (Iceland)။

၃။ တကအ် သန္တာကျောက် (Coral Islands)

တကအ်ဂကူဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဇွိုန်သန္တာကျောက် (Coral reefs) မတိုန်ကၠုင် စဵုကဵု ဍာ်လတူရ။ ဗွဲမဂၠိုင် နွံပ္ဍဲ ဒေသဂမ္တဴ ကေုာံ ဒေသလဒေါဝ်မှာသၟိတ်ရ။

ဥပမာ- တကအ် မဝ်ဒိုက် (Maldives)၊ တကအ် ဗဟမာသ် (Bahamas)။

၄။ တကအ် မၞိဟ်မဖန်ဗဒှ် (Artificial Islands)

တကအ်ဂကူဏအ်ဝွံ မၞိဟ်တအ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု နဲကဲအေန်ဂျေန်နဳယာ သွက်ဂွံ စကာ သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်စဵုဒၞာရ။

ဥပမာ- တကအ် ပလာမ် (Palm Islands) ပ္ဍဲဍုင် ဒူဗာဲ၊ တကအ် သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ ကာန်သာဲ (Kansai International Airport) ပ္ဍဲဍုင် ဂျပေန်။

သဘာဝ ကေုာံ ပရေင်ဂျိုင်လမျီု

တကအ်တအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ သ္ၚောဲခြာမံင် နူကဵု တိုက်ဇၞော်တုဲ၊ နွံကဵု သတ်တိရစ္ဆာန် ကေုာံ တၞံဆု သဘာဝ မတၟေင်တၟဟ် (Endemic species) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဥပမာ- တကအ် ဂလာပါဂေါသ် (Galápagos Islands) ဂှ် ယၟုဒယှ်တဴ နကဵု သတ်တိရစ္ဆာန် မဟွံမွဲ ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ်တအ်ရ။ ဆဂး တကအ်တအ်ဝွံ နွံကဵု ဘဲအန္တရာယ် ညံင်ရဴ ဍာ်ၜဳတိုန် (Sea level rise) ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဥတု (Climate change) ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

နိဿဲ

"Island". National Geographic Society.