တိုက်အာယှ

တိုက်အာယှ

ဨရိယာ	၄၄,၅၇၉,၀၀၀ km2
လၟိဟ်မၞိဟ်	၄.၇ ဗဳလဳယာန် (၂၀၂၄ ခန်တ္ၚာ)
ဂတီု လၟိဟ်မၞိဟ်	၁၅၀/km2
ဍုင်ဂမၠိုင်	၄၉ ဍုၚ် (ကုလသမဂ္ဂ စၟတ်သမ္တီ)
အရေဝ်ဘာသာဂမၠိုင်	အရေဝ်ဗၟာ၊ အရေဝ်ကြုက်၊ အရေဝ်ဟိန္ဒူ၊ အရေဝ်အာရပ်၊ အရေဝ်မေဝ်လာယု၊ အရေဝ်မန်၊ အရေဝ်သေံ ကေုာံ တၞဟ်ဂမၠိုၚ်

တိုက်အာယှ (အၚ်္ဂလိက်: Asia) ဂှ် ဒှ်တိုက်ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ နွံကဵုမၞိဟ်ဂၠိုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ တိုက်ဏအ်ဝွံ လွှဲလးမံၚ် ပ္ဍဲကဝက်ဂၠးတိ လ္ပာ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လ္ပာ်ဗၟံက်ရ။ ဧရိယာတိုက်အာယှဂှ် နွံၜိုတ် ၃၀% နူဧရိယာတိအလုံမွဲဂၠးတိ တုဲ မနွံကဵုမၞိဟ် ၜိုတ် ၆၀% နူမၞိဟ်အလုံဂၠးတိရ။ တိုက်အာယှဝွံ ဒှ်ဒၞာဲတမ်ရိုဟ် ယေန်သၞာၚ်တြေံတြဟ်ဂမၠိုၚ် ကေုာံ ဘာသာဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲဂၠးတိ ဥပမာ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အစ္စလာမ်၊ ဘာသာခရေတ်၊ ဟိန္ဒူ ကေုာံ ဘာသာယုဒ တအ်ရ။ Shutterstock TOC

ပထဝဳ

တိုက်အာယှဝွံ ဆက်စပ်မံၚ်ကု တိုက်ယူရောပ် (Europe) လ္ပာ်ပလိုတ် (မကော်စ ယူရေးရှား - Eurasia) ကေုာံ တိုက်အာဖရိက (Africa) လ္ပာ်သၠုၚ်ကျာပလိုတ်ရ။

ဒေသဂမၠိုၚ်

တိုက်အာယှဂှ် ပါ်ပ္တိတ်ဂွံ (၅) ဒေသအဓိက - အာယှအဂၞဲ (Southeast Asia): ဥပမာ ဍုၚ်ဗၟာ၊ ဍုၚ်သေံ၊ ဍုၚ်ဝေတ်ဏာမ်၊ ဍုၚ်အေန်ဒဝ်နဳယှာ။ အာယှဗၟံက် (East Asia): ဥပမာ ဍုၚ်ကြုက်၊ ဍုၚ်ဂျပါန်၊ ဍုၚ်ကိုဝ်ရဳယျာ။ အာယှသၠုၚ်ကျာ (South Asia): ဥပမာ ဍုၚ်အိန္ဒိယ၊ ဍုၚ်ပါကစ္စတာန်၊ ဍုၚ်သဳရိလၚ်္ကာ။ အာယှလဒေါဝ် (Central Asia): ဥပမာ ဍုၚ်ကာဇက်သတာန်၊ ဍုၚ်ဥဇဗေကစ္စတာန်။ အာယှပလိုတ် / လဒေါဝ်ဗၟံက် (West Asia / Middle East): ဥပမာ ဍုၚ်သေအူဒဳ အရေဗဳယျာ၊ ဍုၚ်အဳရန်၊ ဍုၚ်အဳရတ်။

ဒၞာဲဒယှ်ဂမၠိုၚ်

ဒဵုဨဝရက် (Mount Everest): ဒှ်ဒဵုသၠုၚ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ (နွံပ္ဍဲဒဵုဟေမဝန် - Himalayas)။ ၜဳကက်သပဳယေန် (Caspian Sea): ဒှ်ကၟာမလှဲလးအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ။ ၜဳဂၚ်္ဂါ (Ganges) ကေုာံ ၜဳဝါၚ်ဟို (Yellow River): ဒှ်ၜဳကိစ္စဇၞော် သွက်ယေန်သၞာၚ်တြေံ။

ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်

တိုက်အာယှဝွံ နွံကဵုပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်မောဝ်ပြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ ဍုၚ်ကြုက် ကေုာံ ဍုၚ်အိန္ဒိယ: ဒှ်ဍုၚ်မနွံကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် (၂) ဍုၚ်။ ဂျပါန် ကေုာံ ကိုဝ်ရဳယျာသၠုၚ်ကျာ: ဒှ်ဍုၚ်က္ဍာံမံၚ် ပ္ဍဲပရေၚ်နည်းပညာ (Technology)။ ဒေသလဒေါဝ်ဗၟံက်: ဒှ်တမ်ရိုဟ်ကေတ် ကပေါတ်ဓာတ်ဆီ ကေုာံ ဂဲါသဘာဝ အလုံဂၠးတိ။

ယေန်သၞာၚ်

ယေန်သၞာၚ်အာယှဂှ် နွံကဵုပရေၚ်နှဴရဴနာနာ အတိုၚ်ဂကူ ကေုာံ ဘာသာရ။ အရေဝ်ဘာသာ: အရေဝ်ကြုက် (Mandarin) ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မၞိဟ်ဟီုဂၠိုၚ်အိုတ်။ အရေဝ်အင်္ဂလိက်လေဝ် သုၚ်စောဲဂၠိုၚ် ပ္ဍဲပရေၚ်ဗၞိက်ဂၠးတိ။ စၞစ: စၞစအာယှ ဥပမာ ပုၚ်၊ ခေါက်သဴ ကေုာံ ကပေါတ်ကြက္ခေတ် (Spices) တအ်ဂှ် ဒယှ်တှ်အာ အလုံဂၠးတိရ။

ရံၚ်ကဵုဏအ်

ဍုၚ်ဗၟာ ဍုၚ်သေံ ဗုဒ္ဓဘာသာ အာယှအဂၞဲ

လေန်မ္ၚး

Asia - Encyclopedia Britannica Asia - National Geographic Archived ၂၀၁၈-၀၁-၂၇ at the Wayback Machine