တိုက်အာရှ

တိုက်အာရှ ပ္ဍဲဗီုပြင်တိဂၠးတိ

တိုက်အာရှ (အၚ်္ဂလိက်: Asia) ဝွံ ဒှ်တိုက် ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ မၞိဟ်မံင်ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ တိုက်ဏအ်ဝွံ နွံဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲလ္ပာ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ လ္ပာ်ဗၟံက် ဂၠးတိတုဲ ဖုံးကုလဝ် တိဍာ် ၜိုတ် ၈.၇% နူကဵု ဧရိယာ ဂၠးတိသီုဖအိုတ် (ဟွံသေင်မ္ဂး ၜိုတ် ၃၀% နူကဵု ဧရိယာ တိသကှ်) ရ။

ပထဝဳ (Geography)

တိုက်အာရှဝွံ နွံကဵု ဒေသသဘာဝ နာနာသာ်၊ မပ္တံကဵု ဒဵုသမၠုင်အိုတ်၊ ဂြိုပ်ဇၞော် ကေုာံ ဝါဗတဳဂမၠိုင်ရ။

• ဒဵုဧဝရက် (Mount Everest): မနွံ ပ္ဍဲဒဵုဟိမဝန္တ (Himalayas) ဒှ်ဒဵု သမၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ။
• ၜဳဂမၠိုင်: ၜဳယန်ဇြဳ (Yangtze)၊ ၜဳဂင်္ဂါ (Ganges)၊ ၜဳမဲခောင် (Mekong) ကေုာံ ၜဳဨရာဝတဳ (Irrawaddy)။

ဒေသဂမၠိုင် (Regions)

တိုက်အာရှဝွံ ပါ်ခြာလဝ် ၅ ဒေသ အဓိကရ-

1. အာရှအគ្នေဲ (Southeast Asia): မပ္တံကဵု ဍုင်ဗၟာ၊ ဍုင်သေံ၊ ဍုင်ဝေတ်ဏာမ်၊ ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳယျာ။
2. အာရှဗၟံက် (East Asia): မပ္တံကဵု ဍုင်ကြုက်၊ ဂျပါန်၊ ကိုဝ်ရဳယျာ။
3. အာရှသၠုင်ကျာ (South Asia): မပ္တံကဵု ဍုင်အိန္ဒိယ၊ ပါကိသတာန်၊ သဳရိလင်္ကာ။
4. အာရှလ္ပာ်ပ္တေအ် (West Asia / Middle East): မပ္တံကဵု ဍုင်သအူဒဳအာရေဗျ၊ အဳရန်၊ တူရကဳ။
5. အာရှလဒေါဝ် (Central Asia): မပ္တံကဵု ဍုင်ကာဇက်သတာန်၊ ဥဇဗေကိသတာန်။

ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဘာသာ (Culture and Religion)

တိုက်အာရှဝွံ ဒှ်တံမူလ ဘာသာဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲဂၠးတိဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဘာသာဗုဒ္ဓ၊ ဘာသာဟိန္ဒူ၊ ဘာသာအေတ်သလာမ်၊ ဘာသာခရေတ် ကေုာံ ဘာသာဂျူရ။ ယေန်သၞာင်အာရှဝွံ နွံကဵု ဝင်မတြေံတြဟ် ကေုာံ အနုသုခုမ မပ္တံကဵု အာင်ဂဝ်ဝါတ်၊ တိုက်ဇၞော်ကြုက် (Great Wall of China) ကေုာံ စေတဳကျာ်လ္ဂုၚ် ရ။

ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy)

ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် တိုက်အာရှဝွံ ဒှ်ဒြဟတ်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိ။ ဍုင်ကြုက်၊ ဂျပါန် ကေုာံ အိန္ဒိယတအ် ဒှ်ဍုင်မနွံကဵု ပရေင်ပတိတ် ကေုာံ နဲကဲပညာ သၠုင်အိုတ်ဂမၠိုင်ရ။