တိုကျို

တဝ်ကျဝ် 東京 (Tokyo)
ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ တွဵုရး (Metropolis)
ဗီုပြင် လဒေါဝ် ဍုင် တဝ်ကျဝ် မၞုံကဵု တိုက်သၠုင်သၠုင် ကေုာံ ဒဵုဖူဂျဳ (Mount Fuji) ပ္ဍဲ လပါ်စး ဗီုပြင် လဒေါဝ် ဍုင် တဝ်ကျဝ် မၞုံကဵု တိုက်သၠုင်သၠုင် ကေုာံ ဒဵုဖူဂျဳ (Mount Fuji) ပ္ဍဲ လပါ်စး
Flag Coat of arms of တဝ်ကျဝ် Coat of arms
ဍုင်	ဂျပေန် (Japan)
အလဵုအသဳ
• ဂအုပ် ဍုင် (Governor)	Yuriko Koike
ဨရိယာ
လၟိဟ်မၞိဟ် (၂၀၂၃)
• ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ တွဵုရး (Metropolis)	၁၄,၀၉၄,၀၃၄
• ကမၠေတ် လၟိဟ်မၞိဟ်	၆၄၀၀/km၂ (  ၁၇၀၀၀/sq mi)
• Metro	၃၇,၃၃၉,၈၀၄
ဒၞာဲအပိုင်အခြာ အခိင်	JST (UTC+9)
ဝေပ်သာ်	metro.tokyo.lg.jp

တဝ်ကျဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး တိုကျို (အၚ်္ဂလိက်: Tokyo; ဂျပါန်: 東京 Tōkyō) ဝွံ ဍေံဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဂျပေန် ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ရး ကာန်တဝ် (Kanto region) လပါ် ဗၟံက် တကအ် ဇၞော် ဟောန်ရှူး (Honshu) ရ။ ယဝ်ရ ရိုဟ် ပံင် စုတ် သီု ဗွိုင် ဍုင် ပွဳပွူ မ္ဂး (Greater Tokyo Area)၊ လၟိဟ် မၞိဟ် နွံ ၜိုတ် ၃၇ ပြကောဋိကဋ် ပြင် တုဲ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞိဟ် မမံင် ထပ် ဓီု ကေုာံ ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။

တဝ်ကျဝ် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် ဗဟဵု အုပ်ဓုပ်، ပရေင်ပိုန်ဒြပ်، ကေုာံ ယေန်သၞာင် အဓိက သွက် ဍုင် ဂျပေန် တုဲ ဍေံ သီု ဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ လပါ် နဲပညာ (Technology) ကေုာံ ပရေင် သြန် (Finance) ကီု ရ။ ပါဲနူ ဂှ် ဍုင် ဏအ် ဂှ် ပြာကတ် လောန် သွက် အခိုက်အလိုက် ခေတ် တၟိ (ဗီုကဵု အာနဳမေ Anime၊ မာန်ဂါ Manga၊ ကေုာံ ဝဳဒဳယဝ် ဂိမ်း) မပံင်နှဴ ဒၟံင် ကု အခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာင် တြေံ (ဗီုကဵု ဘာကျာ် ဂျပေန် တြေံတြေံ ကေုာံ သဘင် နာနာ) ရ။

၁။ ဝင် (History)

• ခေတ် အေဒဝ် (Edo Period): ကိုပ်ကၠာ တေအ် မ္ဂး ဍုင် တဝ်ကျဝ် ဂှ် ညးတအ် ကော်စ အေဒဝ် (Edo) ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၀၃ ဂှ်၊ သကိုပ် ပၞာန် တဝ်ကူဂါဝါ အဳယေယျာသု (Tokugawa Ieyasu) ဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳ သျှဝ်ဂန် (Shogunate) တုဲ စွံ လဝ် ဗဟဵု ပ္ဍဲ ဍုင် အေဒဝ် ဏအ် ရ။ ပ္ဍဲ ရာစုသၞာံ ၁၈ မ္ဂး၊ ဍုင် အေဒဝ် ဏအ် လၟိဟ် မၞိဟ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် စဵုကဵု စိုပ် မွဲ ပြကောဋိကဋ် တုဲ ဒှ် ဍုင် ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ အခိင် တေအ် ရ။
• ခေတ် မေဂျဳ ကေုာံ ပွမပြံင်လှာဲ ယၟု (Meiji Restoration): ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၆၈ ဂှ် သၟိင် ဨကရာဇ် မေဂျဳ (Emperor Meiji) ပြံင်လှာဲ ဍုင်ဇၞော် နူကဵု ဍုင်ကျဝ်တဝ် (Kyoto) ဇရေင် ဍုင် အေဒဝ် တုဲ ညး ကလေင် ကဵု ယၟု တၟိ "တဝ်ကျဝ်" (Tokyo) မဂွံ အဓိပ္ပါယ် "ဍုင်ဇၞော် လပါ် ဗၟံက်" (Eastern Capital) ရ။
• ခေတ် တၟိ ကေုာံ ပွမကလေင် ဒက်ပ္တန်: ဍုင် တဝ်ကျဝ် ဏအ် ဒး ဒုင် ပလီုပလာ် လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ၜါ ဝါ။ မွဲ ဝါ ဂှ် ဟိုတ်နူ က္တဵုဒှ် ဘဲ ကသဳတိ ဇၞော် ကာန်တဝ် (Great Kanto Earthquake) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၂၃၊ ကေုာံ မွဲ ဝါ ပၠန် ဂှ် ဟိုတ်နူ ဒး ဒုင် ဗဗုင် ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ပ္ဍဲ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန် ဒုတိယ (World War II) ရ။ ဆဂး ကြဴနူ ပၞာန် တုဲ ဍုင် ဏအ် ကလေင် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမပြဟ် တုဲ ဒှ် ကၠုင် ဍုင် မဇၞော်မောဝ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။

၂။ ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု (Geography and Climate)

• ပထဝဳ: တဝ်ကျဝ် နွံ ပ္ဍဲ ဇိုင် ၜဳ တဝ်ကျဝ် (Tokyo Bay) ကေုာံ ဇိုင် ကြုင် သုမဳဒါ (Sumida River) ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ပါ် လဝ် ၂၃ ခရိုင် အုပ်ဓုပ် (23 Special Wards) မဒှ် ဒၞာဲ ဍုင်ဇၞော် အဓိက ရ။
• ရာသဳဥတု: ဍေံ နွံ ကု ရာသဳဥတု ဥတု ကတဴ မၞုံ ကု ဗြဲ (Humid subtropical climate)။ ပ္ဍဲ ဥတု ကတဴ (ဂိတု ဂျူလာင် - အဝ်ဂေတ်) မ္ဂး ဓါတ် ဂမ္တဴ သၠုင် တုဲ ကတဴ ပြိုက် (ၜိုတ် 30°C ပြင်)။ ဥတု ဂံက် မ္ဂး ၜိုဟ် တုဲ လဆောဝ် လေပ် နွံ ကု နှင်း ညိည ရ။ အခိင် မကျေဝ် အိုတ် သွက်ဂွံ ဝေင် ဂှ် ဒှ် အခိင် တၞံ သာကူရာ (Cherry blossoms) ကဴ ပ္ဍဲ ဂိတု မာတ် ကဵု ဨပရဳ ရ။

၃။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economy)

တဝ်ကျဝ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍုင် တဝ်ကျဝ် မွဲ ဓဝ် ဂှ် ဇၞော် နူကဵု ဍုင် နာနာ သာ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ (မပ္တံကဵု သပေန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကနေဒါ) ဏီ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ရုင် ဗဟဵု သွက် ကမ္မဏဳ ဇၞော်ဇၞော် ဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု သဝ်နဳ (Sony)၊ မဳသုဗဳသဳ (Mitsubishi)၊ ဟောန်ဒါ (Honda) ကေုာံ ကမ္မဏဳ အဳလေတ်ထရဝ်နေတ် ကဵု ဘာဏ် သြန် တအ် ရ။

၄။ ဒၞာဲ ပြာကတ် ကေုာံ ဌာန် ဝေင် ဂမၠိုင် (Notable Landmarks)

1. တိုင် တဝ်ကျဝ် ကေုာံ သကုင်တရဳ (Tokyo Tower & Tokyo Skytree): Tokyo Skytree ဂှ် ဒှ် တိုင် မသၠုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂျပေန် (၆၃၄ မဳတာ) သွက်ဂွံ ဗလး ရမ္သာင် ကေုာံ ရံင် ဗီုပြင် ဍုင် ရ။
2. ပွဳပွူ သဳဗူယာ (Shibuya Crossing): ဒှ် ဂၠံင် ပန် ကွာ် မၞိဟ် ကွာ် ဍတ် ဓီု အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ မွဲ မဒှ် သင်္ကေတ ဍုင် တဝ်ကျဝ် ရ။ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဏအ် သီု နွံ ကု ရုပ် တၟအ် ကၠဵု မပြာကတ် "ဟာချဳကဝ်" (Hachiko) ရ။
3. ဘာကျာ် သေန်သဝ်ဂျဳ (Senso-ji Temple): ပ္ဍဲ ခရိုင် အာသာကူသာ (Asakusa)၊ ဍေံ ဒှ် ဘာကျာ် ဗုဒ္ဓဘာသာ မတြေံ အိုတ် ကေုာံ မပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ တဝ်ကျဝ် ရ။
4. အာကဳဟာဘာရာ (Akihabara): ဒှ် ဌာန် ဗဟဵု သွက် နဲပညာ، အဳလေတ်ထရဝ်နေတ်، အာနဳမေ (Anime) ကေုာံ ဂိမ်း ဝဳဒဳယဝ် သွက် သၟတ် တအ် ရ။
5. နန် ဨကရာဇ် (Imperial Palace): ဒၞာဲ မံင် သၟိင် ဨကရာဇ် ဂျပေန် မနွံ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဍုင် သ္အးသ္အး ဇ္ၚးဇ္ၚး ရ။

၅။ ပရေင် လာ် ကေုာံ စၞစ (Transport and Food)

• ပရေင် ပလံင်ဗစိုပ်: သၞောတ် က္ၜင်ပၟတ် တဝ်ကျဝ် ဂှ် ဍေံ စောန်သကီု، တိကျ (Punctual) ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ရုံ က္ၜင်ပၟတ် သျှေန်ဂျူကူ (Shinjuku Station) ဂှ် ဒှ် ရုံ မၞုံ ကု မၞိဟ် စကာ ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ (မွဲ တ္ၚဲ ၜိုတ် ၃ ပြကောဋိကဋ် ပြင်)။
• စၞစ ဂျပေန်: တဝ်ကျဝ် ဂှ် ဍေံ ကလိဂွံ လဝ် စၟတ် တိုင် သၞံင် Michelin (Michelin stars) ဂၠိုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ (ဂၠိုင် နူ ပဴရေတ် ဏီ)။ စၞ မပြာကတ် တအ် ဂှ် ဒှ် သူသျှဳ (Sushi)، ရာမေန် (Ramen) ကေုာံ တေမ်ပူရာ (Tempura) တအ် ရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• ဂျပေန် (Japan)
• ကျဝ်တဝ် (Kyoto)
• သဝ်နဳ (Sony)
• ဒဵု ဖူဂျဳ (Mount Fuji)

နိဿဲ

• Go Tokyo - Official Tokyo Travel Guide.
• Cybriwsky, Roman (1998). Tokyo: The Shogun's City at the Twenty-First Century. John Wiley & Sons. ISBN 978-0471952702.