တုက်ခယျ
| ဂကူဝေါဟာရ (Part of Speech) | ကြိယာ (Verb)၊ နာမဝိသေသန (Adjective) |
|---|---|
| အင်္ဂလိက် | React, Reactive, Reaction |
| လဒက်ပ္တန် | တုက် + ခ + ယျ |
| လညာတ် မဒစးဒုင် | Proactive (ပွမဖန်လဝ် ကိုပ်ကၠာ) Responsive (ပွမတုက်ခယျ နကဵုသတိ) |
တုက်ခယျ (အၚ်္ဂလိက်: React, Reactive) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရမန် မစၞောန်ထ္ၜးကဵု လက္ချဏ် ပွမကလေင်ပတန်၊ ပွမကလေင်ဟီုဒစး၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမချဳဒရိုင် ဗွဲမပြဟ် ကြဴနူ မဒးဆောပ်ဂဗ ကုအကာဲအရာ၊ လဟီု၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဒုင်စသိုင် မွဲမွဲရ။
ဝေါဟာရဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ပ္ဍဲကဵု အကာဲအရာ စိတ္တဗေဒ ကေုာံ အခိုက်အလိုက် မၞိဟ် (Behavior) တုဲ၊ ဍေံစၞောန်ထ္ၜးကဵု ပွမချဳဒရိုင် နကဵု စိုတ်ဓါတ် (Emotionally driven) မဟွံမွဲကဵု ပရေင်ချပ်ဗ္စာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓဝ်သတိ မဍိုက်ပေင်ရ။
လဒက်ပ္တန် ဝေါဟာရ (Morphology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "တုက်ခယျ" ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မအက္ခရ် ကေုာံ ရမ္သာင် (၃) ကဆံင်ရ-
- တုက်: အဓိပ္ပါယ် တမ်မူလဂှ် ဒှ်ပွမစုက်လုက်၊ ပွမဒး၊ ပွမဇီုကပိုက် (To strike, to touch, to encounter) ရ။
- ခ: ဒှ် မအက္ခရ်/ရမ္သာင် မဆက်စပ် (Affix) မဖန်ကဵု ညံင်ရမ္သာင် ဂွံဆက်စၠောအ်။
- ယျ: ဒှ် မအက္ခရ် မပသောင်ကဵု လက္ခဏာ အကာဲအရာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ကတဵုဒှ် မွဲမွဲ။
(ပံင်ကောံ သီုဖအိုတ်မ္ဂး ဒှ်အာ အဓိပ္ပါယ် "ပွမကတဵုဒှ်/ချဳဒရိုင် ကြဴနူ မဒးဒုင် ဇီုကပိုက်" ရ။)
အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ လွပ် ပ္ဍဲကဏ္ဍနာနာ (Meanings and Contexts)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁။ ပ္ဍဲ စိတ္တဗေဒ ကေုာံ အခိုက်အလိုက်မၞိဟ် (Psychology & Behavior)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"Reactive behavior" မတွဟ်ဂး အခိုက်အလိုက် တုက်ခယျ ဂှ် ဒှ်ပွမချဳဒရိုင် ဗက်အာ အတိုင် ပွဳပွူ မဖန်ကဵုရ။
- ဥပမာ: ကာလညးတၞဟ် ဟီုပျုတ်ပဒေက်မ္ဂး၊ ဇကု ဟွံချပ်ဗ္စာမွဲသာ် ကလေင်လက် ဟွံသေင်မ္ဂး ထေဲတိုန် ဗွဲမပြဟ်။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် အခိုက်အလိုက် တုက်ခယျ ရ။
- ဝါကျ: မၞိဟ်ဂှ် စိုတ် တုက်ခယျ ပြဟ်လောန်၊ ညးတၞဟ် ဟီုဒး ညိဟွံဂွံ။ (He is very reactive; he can't stand slight criticism.)
၂။ ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ကောပ်ကာဲ (Politics & Management)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"Reactive politics" ဟွံသေင်မ္ဂး "Reactive management" မတွဟ်ဂး ပရေင်ကောပ်ကာဲ တုက်ခယျ ဂှ် ဒှ်ပွမဟွံဖန်လဝ် မူဝါဒ ကိုပ်ကၠာတုဲ၊ ဆပြဿနာ ကတဵုဒှ်ကၠုင်မှ ဂစာန်သောင်ကလး ဗွဲမထုဲကြာန်ရ။
- ဥပမာ: အလဵုအသဳဂှ် ဟွံဖန်လဝ် နဲကဲစဵုဒၞာ ဘဲဍာ်ဇၞော် ကိုပ်ကၠာ၊ ဍာ်ဇၞော် ကတဵုဒှ်မှ ဂစာန်ရီုဗင်။ ဏအ်ဂှ် ဒှ်သၞောတ်ဝ် တုက်ခယျ ရ။
၃။ ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ဓါတုဗေဒ (Chemistry)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"Chemical reaction" မတွဟ်ဂး ပရေင် ဓါတ်တုက်ခယျ။
- ဥပမာ: ဓါတ်ၜါဏအ် ပံင်နှဴအာ ရေင်သကအ်မ္ဂး၊ ဍေံကတဵုဒှ် ပရေင် ဓါတ်တုက်ခယျ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။
တၞဟ်ခြာ အကြာ လညာတ်ဂမၠိုင် (Key Differences)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဝေါဟာရဏအ် ဗွဲမဇြိုဟ်နက်မ္ဂး သ္ဒးတုပ်နှိုင် ကုဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် တၞဟ်တအ်ရ-
- Reactive (တုက်ခယျ): ပြဿနာ ကတဵုဒှ်တုဲမှ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မွဲမွဲ ကၠောန်တုဲမှ ကလေင်ပတန် နကဵု စိုတ်ဓါတ်။ (Acting after the fact, often emotionally).
- Proactive (ဖန်ဇန်လဝ် ကိုပ်ကၠာ): ဟွံမင် ပြဿနာ ကတဵုဒှ်၊ ဖန်ဇန် စဵုဒၞာ ဟွံသေင်မ္ဂး ချပ်လဝ် နဲကဲ ကိုပ်ကၠာ။ (Acting before the fact).
- Responsive (တုက်ခယျ နကဵုသတိ / ကလေင်သောင်ကလး): ဒးဆောပ်ဂဗ ကုပြဿနာကီုလေဝ်၊ ဟွံထေဲ ဟွံဖေက်တုဲ စွံသတိ ချပ်ဗ္စာတုဲမှ ကလေင်သောင်ကလး။ (Mindful politics / Mindful response).
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Oxford Advanced Learner's Dictionary: Definition of Reactive.
- စိတ္တဗေဒ သဇိုင်: အခိုက်အလိုက် ကောန်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရိုင်။