တေက္ကနဝ်လဝ်ဂျဳ
| ပွံက် | ပွမသုင်စောဲ ကွတ်သိပ္ပံ သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ ကေုာံ သောင်ကလး ပြသၞာ |
|---|---|
| တမ်မူလဝေါဟာရ | τέχνη (tékhnē - ဂရိတ်) |
| ကဏ္ဍအဓိက | နဲပညာတင်ဂၞန် (IT)၊ ဇဳဝနဲပညာ၊ အေန်ဂျေန်နဳယျာ၊ နဲပညာဂဥုဲ |
| အဆက်အစပ် | သိပ္ပံ၊ သင်္ချာ၊ ကေုာံ သုတေသန |
တေက္ကနဝ်လဝ်ဂျဳ ဟွံသေင်မ္ဂး နဲပညာ (အၚ်္ဂလိက်: Technology) ဝွံ ဒှ်ပွမပံင်ကောံလဝ် ကွတ်သိပ္ပံ (Science)၊ လညာတ်၊ ကွတ်တဲ၊ သၞောတ်ဝ် ကေုာံ နဲကဲဂမၠိုင် သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ်ပတိတ် ကပေါတ်ကိရိယာ၊ သောင်ကလး ပြသၞာ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် အကာဲအရာ မဂျိုင်တန်တဴ မၞိဟ်တအ်ရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင်မ္ဂး တေက္ကနဝ်လဝ်ဂျဳ မ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာမသုင်စောဲ သိပ္ပံ သွက်ဖဵုပရေင်ကမၠောန် (Applied Science) မွဲလေဝ် ဟီုစဂွံရ။
နိရုတ္တိ (Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "တေက္ကနဝ်လဝ်ဂျဳ" ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် τέχνη (tékhnē), မတွံဂး "ကွတ်၊ နဲကဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ပညာတဲ" ကေုာံ -λογία (-logía), မတွံဂး "ပွမလ္ၚတ်" ရ။ စိုပ်ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံမ္ဂး ဝေါဟာရဏအ် အဓိပ္ပါယ် လှဲလးကၠုင်တုဲ ဟွံဆေင်ကဵု ကွတ်တဲသၟးရမ္ဂး သီုကဵုစက်ယန္တရား၊ ကောမ်ပျူတာ ကေုာံ သၞောတ်ပရေင်ကမၠောန်တအ် ပါလုပ်ကၠုင်ရ။
ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Evolution)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင်တေက္ကနဝ်လဝ်ဂျဳဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဝင်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရ-
၁။ ခေတ်တၟအ် ကေုာံ ခေတ်တမၠာ (Prehistoric and Ancient Era)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တေက္ကနဝ်လဝ်ဂျဳ ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် စကတဵုဒှ်လဝ် နူကဵု မၞိဟ်ခေတ်တၟအ်တအ် မလေပ်ကၠောန် ကိရိယာတၟအ် ကေုာံ မလေပ်သုင်စောဲ ပၟတ် ရ။ ကြဴနူဂှ် ပွမတီဆဵု ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပွမကၠောန်ဗဒှ် စက်ဂေတ် (Wheel) ပ္ဍဲ ၄၀၀၀ ဘဳသဳတအ်ဂှ် ဒှ်အရာမပြံင်လှာဲထောအ် ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။
၂။ ခေတ်လဒေါဝ် စဵုကဵု ခေတ်ပရေင်ကမၠောန် (Medieval to Industrial Revolution)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ်ဂှ် ပွမတီဆဵု စက်ပ္ဍဵုဗီုလိက် (Printing Press) နကဵု ဂျဝ်ဟာန် ဂူတေန်ဗာဂ် (Johannes Gutenberg) ဂှ် ပရးကဵု ဗဟုသုတ အလုံဂၠးကဝ်မာန်ကၠုင်ရ။ စိုပ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲအခိင် ပရေင်ကမၠောန်ဇၞော်မောဝ် (Industrial Revolution) ဂှ် စက်ပၟတ်ယက် (Steam engine)၊ မာသေန် ကေုာံ ကမၠောန်စက်ရုံတအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ၊ စိုပ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပညာ ဓါတ်လလဳ (Electricity) ထရာင်ဆာဲကၠုင်ရ။
၃။ ခေတ်တင်ဂၞန် ကေုာံ ခေတ်လၟုဟ် (Information Age and Modern Era)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲလဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ကောမ်ပျူတာ၊ အေန်တာနက် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် (Telecommunications) တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ လုပ်စိုပ်ကၠုင် ခေတ်တင်ဂၞန် (Information Age) ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး ဉာဏ်ပညာတုဲ (AI)၊ နဲပညာနཱာနဝ် (Nanotechnology) ကေုာံ ဇဳဝနဲပညာတအ်ဂှ် ဒှ်တေက္ကနဝ်လဝ်ဂျဳ မပြံင်လှာဲဒၟံင် ဂၠးကဝ်ရ။
ကဏ္ဍအဓိက တေက္ကနဝ်လဝ်ဂျဳဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တေက္ကနဝ်လဝ်ဂျဳဝွံ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဗွဲမလှဲလးရ-
- နဲပညာ တင်ဂၞန် ကေုာံ ဆက်စၠောအ် (ICT): ပွမသုင်စောဲ ကောမ်ပျူတာ၊ သပ်ဝဴ ကေုာံ ကွန်ရက် သွက်ဂွံ ပကောံ၊ ထိင်ဒဝ် ကေုာံ ပလံင်တင်ဂၞန် (ဥပမာ - အေန်တာနက်၊ ဒြဟတ်သိုဝ်ရှေဝ်မဳဒဳယာ)။
- ဇဳဝနဲပညာ (Biotechnology): ပွမသုင်စောဲ သၞောတ်ဇဳဝ ကေုာံ သတ္တဝါလမျီု သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကပေါတ်တၟိ (ဥပမာ - DNA ဂျေန်နဳယျာ၊ ဂဥုဲတၟိတၟိ)။
- အေန်ဂျေန်နဳယျာ ကေုာံ ကွတ်စက် (Engineering & Robotics): ပွမသိုင်ခၞံဒက်ပတန် အရာဝတ္ထု မပ္တံကဵု တိုက်၊ ဒဒန် ကေုာံ စက်အလဵုအလဵု (Robots) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာပရေင်ကမၠောန်။
- နဲပညာ ပရေင်ဂဥုဲ (Medical Technology): ကိရိယာ မစၟဳစၟတ်ယဲ (ဥပမာ - MRI, X-ray) ကေုာံ သၞောတ်လွဳယဲ ခေတ်တၟိဂမၠိုင်။
သြဇာ လတူ ဂကောံမၞိဟ် (Impact on Society)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဖဵုခိုဟ် (Positive Impacts): သၠုင်ပတိုန်ကဵု ဍာ်ဒကေဝ် မဂျိုင်တန်တဴ (Standard of living)၊ သၠုင်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက် ညံင်အာယုက် ဂွံဂၠိင် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အလုံဂၠးကဝ် ဂွံဆက်စၠောအ် လောဲသွာရ။
- ဖဵုပရေအ် ကေုာံ ပရေင်စိန်ဂၠံင် (Negative Impacts): ပွမသုင်စောဲ တေက္ကနဝ်လဝ်ဂျဳ လောန်အာဂှ် ပလီုပလာ်ကဵု သဘာဝ (ဥပမာ - ရာသဳဥတုပြံင်လှာဲ)၊ ပွမကၠတ် တင်ဂၞန်ပူဂိုလ် (Privacy issues) ကေုာံ မၞိဟ်တအ် ဒးဆောံလေင် ကမၠောန် ဟိုတ်နူ စက် AI တအ် ပါလုပ်ရ။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Arthur, W. Brian (2009). The Nature of Technology: What It Is and How It Evolves. Simon and Schuster.
- Kelly, Kevin (2010). What Technology Wants. Viking Press.