တဳအဝ်ရဳ လညာတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက်

CBT
(Cognitive Behavioral Therapy / Theory)

ကဏ္ဍ အဓိက	စိတ္တဗေဒ (Psychology)၊ ကွတ်လွဳစိုတ် (Psychotherapy)
သဘဴဓဝ် အဓိက	လညာတ် → စိုတ်ဓါတ် → အခိုက်အလိုက်
တၠပညာ အဓိက	အာရေန် ဘက် (Aaron T. Beck) အာလ်ဗတ် အဲလဳသ် (Albert Ellis)
ယဲမလွဳ ဗွဲမဂၠိုင်	ယဲစိုတ်စှ်ေ (Depression)၊ ယဲစိုတ်ဂဝိင် (Anxiety)၊ PTSD

CBT ဟွံသေင်မ္ဂး တဳအဝ်ရဳ လညာတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် (အၚ်္ဂလိက်: Cognitive Behavioral Therapy / Theory) ဝွံ ဒှ်တဳအဝ်ရဳ စိတ္တဗေဒ ကေုာံ နဲကဲလွဳယဲစိုတ် မပြာကတ် ကေုာံ အံင်ဇၞးအိုတ်မွဲ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်လၟုဟ်ရ။

တဳအဝ်ရဳဏအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပြဿနာစိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ဒဒိုက် ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု "အကာဲအရာမ္ၚး" သက်သက် ဟွံသေင်၊ ဍေံကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု "ဗီုလဵု ပိုဲကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ စွံလညာတ် (Cognition)" လတူ အကာဲအရာတအ်ဂှ်ရ။ ယဝ်ရ ပိုဲပြံင်လှာဲထောံ လညာတ်မဗၠေတ်ဗၠိုက်တအ်ဂှ်မာန်မ္ဂး၊ စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ အခိုက်အလိုက် ပိုဲလေဝ် ပြံင်လှာဲ ကေုာံ ခိုဟ်တိုန် မာန်ရ။

ပရေင်ဆက်စပ် ပိကၠင် (The Cognitive Triangle)

သဇိုင် အဓိက သွက် CBT ဂှ် ဒှ် "ပရေင်ဆက်စပ် ပိကၠင်" ရ။ အရာပိသာ်ဏအ် ဇီုကပိုက် ကၠောအ်က္ဍဒၟံင် ရေင်သကအ် လၟိုန်အခိင်ရ-

1. လညာတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ချပ် (Thoughts / Cognition): အရာမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်ဇကု (ဥပမာ - "အဲ ကၠောန်ဗၠေတ်အာယျ၊ အဲဒှ် မၞိဟ်ဟွံမွဲကဵု ၚုဟ်မးရ")။
2. စိုတ်ဓါတ် / ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Emotions / Feelings): သွဟ်မကတဵုဒှ် နူကဵု လညာတ်ဂှ် (ဥပမာ - စိုတ်ဟွံမိပ်၊ စိုတ်စှ်ေ၊ ဂွိင်ဖေက်)။
3. အခိုက်အလိုက် / ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Behaviors): ကမၠောန် မကၠောန်တိတ်အာ ဟိုတ်နူ စိုတ်ဓါတ်ဂှ် (ဥပမာ - ဓလေတ်ဒဴ၊ ဟွံဆက်ဆောံ ကုညးတၞဟ်၊ တုက်ခယျ နကဵု ဒေါသ)။

CBT ဝွံ လုပ်သောင်ကလး ကေုာံ ပါ်ပဲါ (Analyze) ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ "လညာတ်" ကဵု "အခိုက်အလိုက်" ညံင်ဂွံ ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် မပရေအ်တအ်ရ။

လညာတ် စိုတ်မဗၠေတ်ဗၠိုက်ဂမၠိုင် (Common Cognitive Distortions)

ပ္ဍဲကဵု တဳအဝ်ရဳ CBT မ္ဂး၊ မၞိဟ်တအ် လေပ်နွံကဵု လညာတ်က္ဍဟ် မဗၠေတ်ဗၠိုက် (Cognitive Distortions) မဖန်ကဵု ညံင်ဂွံ ဒှ်ဒဒိုက်စိုတ်ရ။ ဥပမာ-

• လညာတ် ဒးကဵုဗၠေတ် ၜါရ (All-or-Nothing Thinking): ညာတ်ကေတ် အရာအိုတ်သီုဂှ် ဍာံ သီုဟွံသေင် ဗၠေတ် ရ။ "ယဝ်ရ အဲ ဟွံကလိဂွံ ပထမ မ္ဂး၊ အဲဒှ် မၞိဟ်ဟုံကျမွဲရ။"
• ချပ်လောန်ကာဲ လပါ်ပရေအ် (Catastrophizing): ပြဿနာ ဍောတ်တ်မွဲဂှ် ချပ်ဇၞော်ပတိုန် စဵုကဵု ထေင်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဂၠးတိ လီုလာ်အာယျ။ "ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ဟွံအီကဵုအဲ တ္ၚဲဏအ်၊ အဲဒးဒုင် ပတိတ် နူကမၠောန် ဍာံဍာံရ။"
• ပွမစွံဒုဟ် လတူဇကု (Personalization): အရာပရေအ်ပရေအ် ကတဵုဒှ်မ္ဂး၊ ၜိုန်ရ ဟွံဆေင်ကဵု ဇကုကီုလေဝ် ထေင်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဒှ်ဟိုတ်နူဇကုရ။

လၟေင်ကမၠောန် လွဳစိုတ် (CBT Techniques in Practice)

အစာစိတ္တဗေဒ ကေုာံ သုတေသဳတအ် စကာ နဲကဲ CBT သွက်ဂွံ လွဳယဲစိုတ် ကေုာံ သၠုင်ပတိုန် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပူဂိုလ် နကဵု နဲကဲ ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-

1. ပွမပါ်ပဲါ ကေုာံ ပြံင်လှာဲ လညာတ် (Cognitive Restructuring): လ္ၚတ်စၟတ်သမ္တီ လညာတ်ပရေအ်ပရေအ် (Negative automatic thoughts) တအ်တုဲ၊ ၜတ်ကၞာတ် (Evaluate) ရံင် ဒဒှ်ရ ဍေံဍာံစၟတ် ဟွံဍာံစၟတ် နကဵု သက်သဳရ။ တုဲမ္ဂး ပြံင်လှာဲစုတ် လညာတ် တၟိ မၞုံကဵု ဟိုတ်ဖိုလ်ရ။
2. စၟတ်သမ္တီ လၟေင်တ္ၚဲ (Journaling / Thought Records): ချူစၟတ်သမ္တီ အကာဲအရာ မကတဵုဒှ်၊ လညာတ် မလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲက္ဍဟ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဓဝ်သတိ လတူဇကု (Self-Awareness)။
3. ပွမစမ်ၜတ် အခိုက်အလိုက် (Behavioral Activation): သွက်မၞိဟ် ယဲစိုတ်စှ်ေ (Depression) တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံ ကလေင်ပါလုပ် ပ္ဍဲကမၠောန် မဖန်ကဵု တသိုက်စိုတ် ဗွဲမလၟေင်င်ရ။

ကိစ္စဇၞော် ကေုာံ အကျိုဟ်ဆက် (Significance)

CBT ဝွံ ဒှ်တဳအဝ်ရဳ မၞုံကဵု သက်သဳသုတေသန (Evidence-based) ခိုင်ကၠိုက်အိုတ်မွဲရ။ ဍေံကဵု အကျိုဟ်ဖိုလ် သွက်ဂွံ လွဳယဲစိုတ်စှ်ေ (Depression)၊ ယဲစိုတ်ဂဝိင် (Anxiety disorders)၊ ယဲစိုတ်ထုဲကြာန် (OCD) ကေုာံ PTSD တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။

ပါဲနူ ပရေင်လွဳယဲတုဲ၊ သဘဴဓဝ် CBT ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုကဏ္ဍ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဒဿနဂမၠိုင်ရ (ဥပမာ - ပရေင်ဖအောန်ဖျေဟ် လညာတ်အဂတိ ပ္ဍဲကဵု လၟေင်ကမၠောန် ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် ကေုာံ ပွမထိင်ဒဝ် လညာတ် ဖေက်ကျ ပ္ဍဲကဵု စိတ္တဗေဒ ဒြပ်ရတ်)။

မုက်လိက် မဆက်စပ်

• စိတ္တဗေဒ (Psychology)
• ပွမတီလဝ် ဇကုအလဵုဇကု (Self-Awareness)
• တုက်ခယျ (Reactive)
• ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ် (Decision Making)

နိဿဲ

• Beck, A. T. (1979). Cognitive Therapy of Depression. Guilford Press.
• Ellis, A. (1962). Reason and Emotion in Psychotherapy. Lyle Stuart.
• Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). "The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy: A Review of Meta-analyses". Cognitive Therapy and Research.