တံက်
တံက် (အၚ်္ဂလိက်: To strike / To peck / To emboss) ဂှ် ဒှ်ကြိယာမံက်ထ္ၜးကဵု ပွမရပ်စပ်ကပေါတ်မွဲမွဲ (ဥပမာ - သၠာ်၊ တာန်) တုဲ ပွမဗုင်ဖျေံ ဗွဲမနွံကဵုဒြဟတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမခနံဗဒှ်ရုပ်ရဴမွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန်မ္ဂး ဝေါဟာရဏအ် သုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲကဏ္ဍကမၠောန်တဲ၊ ပရေင်သုခုမ ကေုာံ ပရေင်လိက်ပတ် ဗွဲမလှဲလးရ။
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝေါဟာရဗေဒ (Etymological Analysis)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုနိဿဲ နူအဘိဓာန် နာဲသက်လောန် ကေုာံ H.L. Shorto ဂှ် ပိုဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဂွံမ္ဂး:
- တမ်ဝေါဟာရ: "တံက်" (tåk) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရမန်တမ်မူလ။ အတိုင် H.L. Shorto (OM: tåk / MM: tok) မ္ဂး ရန်တၟအ်ကဵု "To strike / To peck" (ညံင်ရဴ စေံတံက်စၞ) ရ။
- အဓိပ္ပာယ်သဒ္ဒါ: နာဲသက်လောန် ပသောင်လဝ် ဒဒှ်ရ ဒှ်ကြိယာ (v)။
- ပွမပံင်စပ်: "တံက်လိက်" (To print/type)၊ "တံက်ပန်း" (To emboss/carve)။
တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ၅ ကဏ္ဍ (Multidisciplinary Analysis)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁။ ကဏ္ဍယေန်သၞာင် (Cultural)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန် "တံက်" ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု ကမၠောန်သုခုမတဲ။ "တံက်ပန်း" ဂှ် ဒှ်အနုသုခုမမန် မခနံဗဒှ်ရုပ်ပန်းနာနာ လတူဗုဒ္ဓရုပ်ပတှ်ေ ဟွံသေင်မ္ဂး လတူကပေါတ်ထဝ်သြန်။ ဣဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ ဂကူမန်နွံကဵု အစောံစရာဲတဲ မဇြိုဟ်နက်ရ။
၂။ ကဏ္ဍပရေင်မၞိဟ် (Social)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ်တြေံ ကမၠောန် "တံက်သၠာ်" (Blacksmithing) ဂှ် ဒှ်သဇိုင်ပရေင်မၞိဟ် သွက်ဂွံကလိဂွံ ကပေါတ်အရပ်အစပ် ဝါဗ္ၚ။ ပရေင်ညဳသၟဟ် ပ္ဍဲကမၠောန်တံက်သၠာ်ဂှ် ဗိုင်ထိင်ဒုင်လဝ် ပရေင်ကမၠောန်ကောန်ဂကူရ။
၃။ ကဏ္ဍပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"တံက်လိက်" (Printing/Typing) ဂှ် ဒှ်ဒြဟတ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပွမတံက်လိက်မန် နကဵုကောမ်ပျူတာ ဟွံသေင်မ္ဂး စက်တံက်လိက်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင်မွဲ သွက်ဂွံထိင်ဒုင် အခေါင်အရာလိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီရာဇာဝင်မန်ရ။
၄။ ကဏ္ဍဘာသာ (Religious)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဘာသာ "တံက်" ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု ပွမခနံဗဒှ် ရုပ်ပတှ်ေကျာ်။ ပွမတံက်ရုပ်ကျာ် ဟွံသေင်မ္ဂး တံက်ဓဇအ်ကျာ် နကဵုစိုတ်ဓာတ်မရှေ်သှေ်ဂှ် ကလိဂွံ ကုသိုလ်ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ နာဲသက်လောန် ပသောင်လဝ် ဝေါဟာရ "တံက်လိက်ကျာ်" မဒှ်ပွမပတိတ် လိက်ဓမ္မဒေသနာရ။
၅။ ကဏ္ဍစိုတ်ဗေဒ (Psychological)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"တံက်" ဒှ်ပွမပတိတ်ဒြဟတ် ကေုာံ အာရီုစိုတ် (Focused action)။ အတိုင်နာဲသက်လောန် မချူလဝ် "သူစရိုတ်ပ္တန်" ဂှ် ကမၠောန်တံက် (ဥပမာ - တံက်ပန်း) ဒးနွံကဵု စိုတ်မဗိုန်ဗတ် ကေုာံ သတိမဇြိုဟ်နက်ဟေင် ရုပ်ရဴဂှ် ဂွံကျေဝ်ဂေါဝ်မာန်ရ။
ဝေါဟာရမဆက်စပ် (Related Terms)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]| မန် (Shorto/Nai Sac Lun) | ရမျာင်ကၠာဲ | အင်္ဂလိက် | အဓိပ္ပာယ် |
|---|---|---|---|
| တံက်လိက် | Tåk-Lik | To print / type | ပွမခနံဗဒှ် မအက္ခရ် |
| တံက်ပန်း | Tåk-Pān | To emboss | ပွမတံက်ရုပ်ပန်းနာနာ |
| တံက်သၠာ် | Tåk-Slāk | To forge | ပွမတံက်ကပေါတ်ပသဲ |
| စေံတံက် | Cem-Tåk | Pecking | ပွမတံက်စၞ (စေံ/စာင်) |
ရံင်အဏအ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သက်လောန်၊ နာဲ။ အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ (A Mon-Burmese Dictionary)။
- Shorto, H.L. A Dictionary of Modern Spoken Mon. Oxford University Press.
- Shorto, H.L. Dictionary of Old Mon Inscriptions.