တ္ၚဲစန်

ဝှာင်:Moon symbol (fixed width).svg

တ္ၚဲစန် - သင်္ကေတ ဂိတု ကေုာံ ကျာ်ဂိတု (Chandra)

တ္ၚဲစန် (အၚ်္ဂလိက်: Monday) ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲ မနွံ အကြာ တ္ၚဲအဒိုတ် ကဵု တ္ၚဲအၚာ ရ။ အတိုင် သၞောတ်ဝ် စၟတ်သမ္တီ အခိင် ဂၠးတိ (ISO 8601) မ္ဂး တ္ၚဲစန် ဂှ် ဒှ် တ္ၚဲ ပထမအိုတ် (တ္ၚဲကၠာအိုတ်) ပ္ဍဲကဵု မွဲသတ္တာဟ သွက် ပရေင်ကမၠောန်ရ။ ဆဂး အတိုင် ပြက္ခဒိန် အခိုက်ကၞာ မန် ကေုာံ ပြက္ခဒိန် တြေံ (Sunday-first calendars) မ္ဂး ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ မရနုက်ကဵု ၜါ ရ။

နိရုတ္တိ ကေုာံ ပရေင်နက္ခတ် (Etymology and Astrology)

ဝေါဟာရ မန် "စန်" ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် သံသကြိုတ် "စန္ဒြ" (Chandra) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ဂိတု" ဟွံသေင်မ္ဂး "ကျာ်ဂိတု" ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ တ္ၚဲစန် ဝွံ ဒှ်တ္ၚဲ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဂိတု (Moon) ရ။ ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် "Monday" ဂှ်လေဝ် ကၠုင်နူ အရေဝ် အင်္ဂလိက်တြေံ Mōnandæg မဂွံအဓိပ္ပါယ် "Day of the Moon" ကီုရ။

ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဝ် နက္ခတ္တဗေဒ ကေုာံ ဟောရာ မန် ကေုာံ ဗၟာ မ္ဂး၊ တိုင်ပိုန် (သင်္ကေတ သတ်) သွက် မၞိဟ်မက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲစန်ဂှ် ဒှ် "ကၠာ" (Tiger) ရ။ ဂြိုဟ် မပိုင်ပြဳ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ် "ဂြိုဟ်ဂိတု" ရ။ အတိုင် အခိုက်ကၞာ ဍုင်သေံမ္ဂး အသာ် မဆက်စပ် ကု တ္ၚဲစန်ဂှ် ဒှ် အသာ်မိတ် (Yellow) တုဲ ဍေံ ဒှ် အသာ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် သွက် တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ် သၟိင်ဨကရာဇ် သေံ ရ။

အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Culture and Society)

• ပရေင်ကမၠောန် ကေုာံ ပရေင်ပညာ: ပ္ဍဲ ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဂှ် တ္ၚဲစန် ဝွံ ဒှ် တ္ၚဲ စကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ တ္ၚဲ ဘာစပံက် ပထမအိုတ် ပ္ဍဲ မွဲသတ္တာဟ ရ။
• စိုတ်ဓာတ် တ္ၚဲစန် (Monday Blues): ဟိုတ်နူ မဒးစကၠောန်ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးအာဘာ ကြဴနူ တ္ၚဲဇူဒီု ကၞောတ်သတ္တာဟတုဲ၊ ပ္ဍဲ ရးပလိုတ်တအ်ဂှ် လညာတ် မကော်စ "Monday Blues" (စိုတ် ဍောင်ၜိုတ် ကေုာံ ဟွံမိပ်မြဟ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲစန်) ဂှ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန်ရ။
• ဘာသာ: ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ အစ္စလာမ် မ္ဂး၊ တ္ၚဲစန် ကဵု တ္ၚဲဗြဴဟပတိ ဂှ် ဒှ် တ္ၚဲ မထေက်ကဵု ဒ္ဂေတ်မင်သဳ ဥပုသ် ရ (ဟွံမင်လေဝ် ဂွံ)၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး တ္ၚဲစန်ဂှ် ဒှ် တ္ၚဲ တၠသ္ဇင် မဝ်ဟာမေတ် မက္တဵုဒှ်လဝ်မၞိဟ် ရ။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

• သတ္တာဟ (Week)
• တ္ၚဲအဒိုတ် (Sunday)
• တ္ၚဲအၚာ (Tuesday)
• ဂိတု (Moon)