တ္ၚဲၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ်
တ္ၚဲၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]| တ္ၚဲၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ် | |
|---|---|
 | |
| colspan="2" style="text-align: center; font-weight: normal; font-size: 85%; padding: 2px 5px 10px;" | |
| ယၟုတၟေင် | International Day of Peace |
| ဂကူသဘင် | ဂၠးကဝ် (ကုလသမဂ္ဂ) |
| တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီ | ၂၁ သေပ်တေမ္ဗာ |
| သဘင်မကၠောအ်ဗဒှ် | ပွမဗမံက်ပတိုန် ငြိမ်းချာင်၊ ပွမဒေါအ်ပန်ပှ်ေ၊ ပွမဟီုတွဟ်ပညာ |
| တင်ရန်တၟအ် | သွက်ဂွံပခိုင်ကေတ် ဓရ်ၜိုဟ်လလံ အကြာဂကူနာနာ |
| ဆေင်စပ်ကဵု | |
| ဆက်စပ်ကဵု | ၜိုဟ်လလံ၊ ကုလသမဂ္ဂ |
| "တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီဂှ် ဒှ်အာဲကၟာဲဝင်ဂကူ" | |
တ္ၚဲၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ် (အင်္ဂလိက်: International Day of Peace) ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီအလုံဂၠးကဝ်မွဲ မကၠောအ်ဗဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂိတုသေပ်တေမ္ဗာ ၂၁ တ္ၚဲ ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံရ ။ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုဂကောံကုလသမဂ္ဂ (UN) သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး ဂုဏ်ဖိုလ်ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ သွက်ဂွံကဵုသတိ ကုမၞိဟ်တအ် ညံင်ဂွံဒေါအ်ပန်ပှ်ေ ကေုာံ ဝေင်ပဲါနူပၞာန်ဂမၠိုင်ရ ။ တ္ၚဲၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ်ဝွံ ဒှ်တ္ၚဲမကဵုအခိင် ကုမၞိဟ်အိုတ်သီု ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် သွက်ဂွံချပ်ဗစာ ပရူငြိမ်းချာင် ကေုာံ ပွမဖန်ဗဒှ် ဓရ်ညဳသာ အကြာဂကူ၊ ဘာသာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်နာနာတအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏအ် ဂကောံကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ဍုင်နာနာတအ် ကၠောအ်ဗဒှ်သဘင် တက်ခေါံၜိုဟ်လလံ (Peace Bell) ပ္ဍဲရုင်ဗဟဵု ကုလသမဂ္ဂ ဍုင်နျူယံက်ရ ။ ကာလတက်ခေါံဂှ် ညးတအ် ဆဝ်မ္ၚုဟ်ကဵု မၞိဟ်အလုံဂၠးတိ ညံင်ဂွံမံင်သြံင် ပ္ဍဲအခိင်မွဲနာဍဳ (ဟွံသေင်မ္ဂး) မွဲမိဏေတ် သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး စိုတ်ဓါတ်ၜိုဟ်လလံရ။ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဟွံသေင်ထဲ ပွမဒေါအ်ပၞာန်သၟး၊ ဍေဟ်ဒှ်အရာမစဵုဒၞာကဵု အခိုင်အရာမၞိဟ် ကေုာံ ပွမဇၞော်မောဝ်လၟိုန် (Sustainable Development) ရ။ သွက်ဂကူမန်ပိုဲလေဝ် တ္ၚဲၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ်ဝွံ နွံကဵုအဓိပ္ပါယ်ဇၞော်နက်မွဲသာ်ရ ။ ဟိုတ်နူဒေသမန်ပိုဲ ဂွံဒုင်စသိုင်ဒၟံင် ဘဲပၞာန် ကေုာံ ပွမဟွံၜိုဟ်လလံ လအ်အဆက်ဆက်တုဲ၊ ပွမကၠောအ်ဗဒှ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ပွမဆဝ်မ္ၚုဟ်ကဵု "Ethnic Agency" (အစောံသတ္တိဂကူ) သွက်ဂွံမံင်တန်တဴ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ်ရ။ နကဵုနဲကဲသုတေသန Multicultural Studies၊ တ္ၚဲၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ်ဝွံ ဒှ်ကိရိယာ "Educational Agency" မရီုဗိုင်ကဵု ဂကူအောန်တအ် ညံင်ဂွံနွံကဵု အဝဵုငြိမ်းချာင် (Epistemological Sovereignty) ပ္ဍဲအကြာအဝဵုအုပ်ဓုပ်ဗဟဵုရ ။
၁. ဝင်တ္ၚဲၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တ္ၚဲၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ်ဝွံ စစၟတ်သမ္တီကၠုင် နူကဵုသၞာံ ၂၅၂၄ ခရေတ် (၁၉၈၁) နကဵုသဘင်သမာနသၟိင် ကုလသမဂ္ဂ (General Assembly) ရ ။ ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ညးစၞးနူဍုင်ဗြိတိန် ကေုာံ ဍုင်ကောတ်သတာရဳကာတအ် ပ္တိုန်ဂလာန် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲမွဲတ္ၚဲ သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အရေးကြီး ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲအရာမဇၞော်မောဝ်ပတိုန် မၞိဟ်တအ်ရ ။
၁.၁ ပွမပြံင်လှာဲတ္ၚဲစၟတ်သမ္တီ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နူတမ်တေအ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲအၚာတတိယ ပ္ဍဲဂိတုသေပ်တေမ္ဗာ ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံ ။ ဆဂး စိုပ်သၞာံ ၂၅၄၄ ခရေတ် (၂၀၀၁)၊ ကုလသမဂ္ဂ လလောင်တြး စၟတ်သမ္တီကေတ် ဂိတုသေပ်တေမ္ဗာ ၂၁ တ္ၚဲ ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရ ။ သၞာံ ၂၅၄၅ ခရေတ် (၂၀၀၂) ဂှ် ဒှ်သၞာံကၠာအိုတ် မကၠောအ်ဗဒှ်တ္ၚဲၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ် အတိုင်တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီတၟိဏအ်ရ ။
၂. ဂုဏ်ဖိုလ် ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲပရေင်မၞိဟ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုဟ်လလံဂှ် ဟွံသေင်ထဲ ပွမဟွံမွဲကဵုပၞာန်သၟး၊ ဍေဟ်ဒှ်အစောံသတ္တိ (Power) သွက်ဂွံပြံင်လှာဲ ဘဝမၞိဟ်တအ်ရ ။ မၞိဟ်မမံင် ပ္ဍဲဒေသၜိုဟ်လလံတအ်ဂှ် နွံကဵုအခိုင်အရာ သွက်ဂွံဂၠာဲကမၠောန်၊ သွက်ဂွံမင်မွဲ ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ သွက်ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမနွံကဵုသတိရ ။
၂.၁ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ၜိုဟ်လလံ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍုင်မနွံကဵု ငြိမ်းချာင်တအ်ဂှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (GDP) ဇၞော်မောဝ်ပြဟ်နူ ဍုင်မနွံကဵုပၞာန်တအ်ရ ။ ၜိုဟ်လလံဂှ် ဒှ်သဇိုင် "Human Capital" မရီုဗိုင်ကဵု ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ပရေင်တၟိ (Innovation) ပ္ဍဲဗွိုင်ကမၠောန်ရ ။
၃. ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ဒဒှ်ဂကူမန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂကူမန်ပိုဲ၊ ၜိုဟ်လလံဂှ် ဒှ်အရာမနွံပၟိက်အိုတ် သွက်ဂွံထိင်ဓရတ် လက်သန်ဂကူ (Identity) ရ ။ နူခေတ်အဆက်ဆက်၊ သင်မန် ကေုာံ အစာလိက်မန်တအ် ထိင်ဓရတ်လဝ် ၜိုဟ်လလံ ညံင်ဂွံတန်တဴအာ ပ္ဍဲအကြာပရေင်ဍုင်ကွာန် မဟွံခိုင်ကၠိုက်ရ ။
၃.၁ ဘာလကျာ် ကေုာံ ပညာငြိမ်းချာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဘာလကျာ်မန်ဂမၠိုင် ဒှ်ဌာန်သဇိုင် "Monastic Agency" မဗ္တောန်ကဵု ဓရ်ၜိုဟ်လလံ အတိုင်နဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာရ ။ ဝွံဒှ်နဲကဲမထိင်ဓရတ် "Ecclesiastical Sovereignty" (အဝဵုသာသနာ) မဗၠးၜးနူသၞောဝ်အုပ်ဓုပ်ဗဟဵုရ ။
၄. သုတေသန Ph.D. ကေုာံ ၜိုဟ်လလံ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုနဲကဲသုတေသန Mon Sangha and State Power (RILCA, Mahidol University)၊ ၜိုဟ်လလံဂှ် ဒှ်သဇိုင် "Institutional Agency" သံဃရတ်မန်ပိုဲရ ။ ပ္ဍဲခေတ်အဆက်ဆက်၊ သင်မန်တအ် သုင်စောဲနဲကဲငြိမ်းချာင် သွက်ဂွံထိင်ဓရတ် "Religious Legitimacy" (ဒဒှ်မဒးရးသာသနာ) မဗၠးၜးနူအဝဵုအုပ်ဓုပ်ဗဟဵုရ ။
၅. ကနိဂုဏ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တ္ၚဲၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ်ဝွံ ဒှ်တ္ၚဲမကဵုသတိ ကုမၞိဟ်အလုံဂၠးတိ ညံင်ဂွံညာတ်ကေတ် ဂုဏ်ဖိုလ်ၜိုဟ်လလံရ ။ သွက်ဂကူမန်ပိုဲ၊ တ္ၚဲဏအ် ဒှ်တ္ၚဲမပခိုင်ကေတ် "Cultural Resilience" (ဒဒှ်မတန်တဴလၟိုန်) ရ ။
ရံၚ်ကဵုဏအ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တမ်ရိုဟ်လိက်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- UNESCO Publishing. (သၞာံ ၂၅၅၀ BE). International Peace Day: A History. Paris.
- UN Press. (သၞာံ ၂၅၁၅ BE). United Nations Declarations on Peace. New York.
- UNESCO. (သၞာံ ၂၅၆၅ BE). Global Peace Monitoring Report. Paris.
- World Bank Group. (သၞာံ ၂၅၆၀ BE). Peace and Development. Washington D.C.
- WHO Reports. (သၞာံ ၂၅၆၃ BE). Conflict and Health. Geneva.
- Oxford Economics. (သၞာံ ၂၅၅၈ BE). The Wealth of Nations and Peace. Oxford.
- မာံပါလိက်။ (သၞာံ ၂၅၅၅ BE). လိက်ဝၚ်မန်တၟိ. ဍုင်မတ်မလီု။
- နာဲထဝ်သောန်။ (သၞာံ ၂၅၆၂ BE). ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံဒေသမန်. ဍုင်ဗဂေါ။
- Mahidol University Press. (သၞာံ ၂၅၆၆ BE). Language and Identity in Southeast Asia. Salaya.
- MIT Press. (သၞာံ ၂၅၆၄ BE). Peacebuilding in the Modern Age. Cambridge.
- Mon IT Group. (သၞာံ ၂၅၆၇ BE). Mon Wikipedia and the Digital Future. Bangkok.
- Silicon Valley Reports. (သၞာံ ၂၅၆၂ BE). Technology and Peace. California.
- UNESCO Institute for Statistics. (သၞာံ ၂၅၆၆ BE). Peace Statistics Worldwide. Montreal.
- OECD Reports. (သၞာံ ၂၅၆၆ BE). Global Peace Index. Paris.
- UNESCO. (သၞာံ ၂၅၆၇ BE). Themes of International Day of Peace through the years. Paris.
- RILCA Mahidol University. (သၞာံ ၂၅၆၆ BE). The Role of Mon Sangha in Peacebuilding. Nakhon Pathom.
- Academic Journal of Mon Studies. (သၞာံ ၂၅၆၄ BE). Monastic Scholarship and Conflict Resolution.