တ္ၚဲ သၠးပွး ပရိုင် ဂၠးကဝ်'
| တ္ၚဲ သၠးပွး ပရိုင် ဂၠးကဝ် | |
|---|---|
| ယၟု ပ္ဍဲသၞောဝ် | World Press Freedom Day |
| ဍုင်မကၠောန် | ကုလသမဂ္ဂ၊ ယူနေတ်သကဝ် ကေုာံ ဍုင် အလုံ ဂၠးကဝ် |
| ဂကူသဘင် | အလုံဂၠးကဝ် |
| စၟတ်တ္ၚဲ | မေ ၃ |
| Frequency | လၟေင် သၞာံ |
| အလန်ကၠာအိုတ် | ၁၉၉၃ |
တ္ၚဲ သၠးပွး ပရိုင် ဂၠးကဝ် (အၚ်္ဂလိက်: World Press Freedom Day) ဝွံ ဒှ် တ္ၚဲ စၟတ်သမ္တီ အလုံ ဂၠးကဝ် မွဲ မစၟတ်သမ္တီ လဝ် ပ္ဍဲ စၟတ်တ္ၚဲ မေ ၃ သွက်ဂွံ ပိုတ်သမ္တီ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ပတိုန် အခေါင်အရာ သၠးပွး ပရိုင်၊ မဳဒဳယာ ကေုာံ ပရေင် ပတိတ် လညာတ် တအ် လတူ ဂၠးတိ ရ။ တ္ၚဲဏအ် ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နူကဵု ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ (UN) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃ တုဲ၊ ဍေံ ဒှ် တ္ၚဲ သွက်ဂွံ ထံက်ဂလာန် ညးချူပရိုင် တအ် ညံင် ဂွံ ကလိဂွံ ဂီုကၠီု ကေုာံ ဗှ်ဗၞုဟ် ဂုဏ် ညးချူပရိုင် မဒး လီုလာ် လမျီု ပ္ဍဲ အခိင် ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင် ပတိတ် ပရိုင် ဍာံ တအ် ရ။
၁။ ဝင် ကေုာံ ပရေင် က္တဵုဒှ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တ္ၚဲ သၠးပွး ပရိုင် ဂၠးကဝ် ဏအ် က္တဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ပရေင် ကောံသဳကၠဳ ညးချူပရိုင် ကေုာံ မဳဒဳယာ တွဵုရး အာဖရိက တအ် မကၠောန်ဗဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဝင်ဟုက် (Windhoek)၊ ဍုင် နေမဳဗဳယျာ (Namibia) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၁ ဂှ် ရ။ ပ္ဍဲ ပွိုင် ကောံသဳကၠဳ ဂှ် ညးတအ် ပတိတ် လဝ် "လိက် လလောင်တြး ဝင်ဟုက်" (Windhoek Declaration) မဒှ် လိက် ပဋိညာဉ် အဓိက သွက် ပရေင် သၠးပွး မဳဒဳယာ ကေုာံ ပရေင် ဒဳမဝ်ကရေသဳ မဟွံမွဲ ကု ပရေင် ဓရိုဟ် ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ရ။
ကြဴနူ ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ်၊ အတိုင် ပရေင် အာတ်မိက် နူ ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO) တုဲ၊ ဂကောံ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ စၟတ်သမ္တီ ဖျေဟ် လဝ် စၟတ်တ္ၚဲ မေ ၃ ဂှ် နဒဒှ် တ္ၚဲ သၠးပွး ပရိုင် ဂၠးကဝ် သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် အလုံ မွဲ ဂၠးတိ ရ။
၂။ တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ သဘဴဓရ် အဓိက
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဏအ် ဂှ် နွံ အဓိက သာ် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ-
- စဵုဒၞာ အခေါင်အရာ: သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အခေါင် သၠးပွး ပရိုင် ကေုာံ အခေါင် ပတိတ် လညာတ် သီု မဟွံမွဲ ကု ပရေင် ဘပဠ နူ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ မၞုံ ကု အဝဵု တအ်။
- ၜတ်ကၞာတ် ကဆံင်: သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ကေုာံ ၜတ် ကၞာတ် ကဆံင် သၠးပွး မဳဒဳယာ ပ္ဍဲကဵု ဍုင် နာနာ တအ် ဇၟာပ်ပ် သၞာံ တုဲ ပတိတ် စရင် လၟိဟ် ရ။
- ဗှ်ဗၞုဟ် ဂုဏ်စရာဲ: သွက်ဂွံ ဗှ်ဗၞုဟ် ညးချူပရိုင်၊ သကိုပ် ဓါတ်ရုပ်၊ ကေုာံ ညးယိုက်ဂၠေင် ကမၠောန် မဳဒဳယာ တအ် မဒး လီုလာ် အာ လမျီု၊ မဒး ဒုင် ရေက် ဇိုင်တဲ ဟွံသေင်မ္ဂး မဒး ဒုင် ဖျေဟ် ထံင် ဟိုတ်နူ ပရေင် ကၠောန် ကမၠောန် သွက် ဍာံစၟတ် ရ။
၃။ လာပ် သၠးပွး ပရိုင် ဂၠးကဝ် ယူနေတ်သကဝ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဇၟာပ်ပ် သၞာံ ပ္ဍဲ တ္ၚဲ မေ ၃ ဏအ် ဂှ် ဂကောံ ယူနေတ်သကဝ် တအ် ဇိုန် နှင် ကဵု လာပ် တၟေင် မၞုံယၟု လာပ် ဂူလဳမဝ် ကာနဝ် သၠးပွး ပရိုင် ဂၠးကဝ် ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO/Guillermo Cano World Press Freedom Prize) ရ။
လာပ် ဏအ် ဂှ် ညးတအ် ခုတ် ခဴ လဝ် နကဵု ယၟု ညးချူပရိုင် ဍုင် ကဝ်လံဗဳယျာ ဂူလဳမဝ် ကာနဝ် ဣသာသာ (Guillermo Cano Isaza) မဒး ဒုင် ဂစိုတ် လဝ် ပ္ဍဲ ဂတ မုက် ရုင် ပရိုင် ညး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၆ ဟိုတ်နူ မချူ ပရိုင် ပရူ ဂကောံ သွာံ ဂဥုဲၜူမာဲ ရ။ လာပ် ဏအ် သၠး ကဵု ဇရေင် ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မဂံင်သကာ တုဲ ယိုက်ဂၠေင် လဝ် သွက် ပရေင် သၠးပွး ပရိုင် ပ္ဍဲ ကဆံင် ဂၠးကဝ် ရ။
၄။ တင်က္ဍိုပ် ကမ္မကထ လၟေင် သၞာံ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တ္ၚဲ သၠးပွး ပရိုင် ဂၠးကဝ် ဏအ် ဇၟာပ်ပ် သၞာံ မ္ဂး နွံ ကု တင်က္ဍိုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး က္ဍိုပ်သကိုပ် (Theme) မကၠောန်ဗဒှ် တၞဟ်ခြာ မွဲ လၟိုန် ရ။ ဥပမာ သၞာံ မဗၠိုက် လောန် ကၠုင် တအ် မ္ဂး-
- ၂၀၂၁: "တင်ဂၞင် နဒဒှ် ဒြပ် ညးဍုင်ကွာန်" (Information as a Public Good)
- ၂၀၂၂: "ပရေင် ပရိုင် သၟဝ် ကဝိုင် ပရေင် ဒဳဂျဳတယ်" (Journalism under Digital Siege)
- ၂၀၂၃: "ပွမဖန်ဗဒှ် အနာဂတ် သွက် အခေါင်အရာ" (Shaping a Future of Rights)
- ၂၀၂၄: "ပရေင် ပရိုင် သွက် ဂၠးတိ: မဳဒဳယာ ပ္ဍဲ အခိင် ပြသၞာ ပွဳပွူ သဘာဝ" (A Press for the Planet: Journalism in the face of the Environmental Crisis)
၅။ ပရေင် ကၠောန်ဗဒှ် ကေုာံ အခန်ကၞာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ တ္ၚဲ ဏအ် မ္ဂး ဍုင် နာနာ လတူ ဂၠးတိ မပ္တံကဵု ဂကောံ သမဂ္ဂ ညးချူပရိုင်၊ ဂကောံ အခေါင်အရာ မၞိဟ်၊ ကေုာံ တက္ကသိုလ် တအ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင် ကောံသဳကၠဳ၊ ပေါဲ ဟီုတွဟ် ကေုာံ ပေါဲ ထ္ၜး ပရိုင် တအ် ရ။ ပရေင် ဏအ် ကၠောန်ဗဒှ် သွက်ဂွံ ကဵု ညာဏ် ပညာ ပရူ ကိစ္စဇၞော် သၠးပွး ပရိုင် ကေုာံ ထ္ၜးဆန္ဒ ညံင် အလဵုအသဳ ကေုာံ ဂကောံ အဝဵု တအ် ဂွံ ကဵု အခေါင် သၠးပွး ကု မဳဒဳယာ တအ် ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "World Press Freedom Day - EN". United Nations.
- "World Press Freedom Day". UNESCO.