တွဵုရး ဍုင်အိန္ဒိယ
| States of India ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် တွဵုရး ကေုာံ ဒေသကၟိန်ဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယ | |
| ဍုင် | အိန္ဒိယ (India) |
|---|---|
| ဂကူ လဒက်ပ္တန် | ဖက်ဒရေဝ် (Federal union) |
| လၟိဟ် တွဵုရး (States) | ၂၈ တွဵုရး |
| လၟိဟ် ဒေသကၟိန်ဍုင် (UTs) | ၈ ဒေသ |
| သၞာံ စကလေင်ဒက်ပ္တန် | ၁၉၅၆ (States Reorganisation Act) |
တွဵုရး ဍုင်အိန္ဒိယ (အၚ်္ဂလိက်: States and union territories of India) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လဒက်ပ္တန် ပရေင်အုပ်ဓုပ် ဒေသဂမၠိုင် မၞုံပ္ဍဲ ဍုင်အိန္ဒိယ ရ။ ဍုင်အိန္ဒိယဝွံ ဒှ်ဍုင် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ဖက်ဒရေဝ် (Federal system) မပံင်ကောံလဝ် တုဲ၊ လၟုဟ်မ္ဂး ပါ်လဝ် လဒက်ပ္တန် နကဵု တွဵုရး ၂၈ တွဵုရး (28 States) ကေုာံ ဒေသကၟိန်ဍုင် ၈ ဒေသ (8 Union territories) ရ။[၁]
ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Administration)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဝ် သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် ဍုင်အိန္ဒိယမ္ဂး တွဵုရး ကေုာံ ဒေသကၟိန်ဍုင်တအ်ဝွံ အဝဵုအုပ်ဓုပ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ-
- တွဵုရးဂမၠိုင် (States): တွဵုရး သီု ၂၈ ဂှ် နွံကဵု အလဵုအသဳ တွဵုရး အလဵုဇကု၊ ပါလဳမာန် တွဵုရး ကေုာံ ဝန်ဇၞော် (Chief Minister) မရုဲစှ်လဝ် နကဵု ဆန္ဒမာဲ ညးဍုင်ကွာန်ရ။ ပ္ဍဲတွဵုရးမွဲမွဲ သကိုပ်တွဵုရး (Governor) မခပတိုန်လဝ် နူကဵု သမ္မတ ဍုင်အိန္ဒိယဂှ် ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ် နကဵုစၟတ်သမ္တီ (Titular head) ရ။ (ဥပမာ - ရာဇဌာန်၊ မဏိပူရ်၊ တာမဳလ်နာဒူ)။
- ဒေသကၟိန်ဍုင်ဂမၠိုင် (Union Territories): ဒေသကၟိန်ဍုင်ဂမၠိုင်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံမဲကဵု အလဵုအသဳ မရုဲစှ်လဝ်တုဲ၊ ဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် တိုက်ရိုက် နူကဵု အလဵုအသဳ ဗဟဵု (Central Government) နကဵု ညးစၞး မကော်စ အုပ်ဓုပ်ရး (Administrator ဟွံသေင်မ္ဂး Lieutenant Governor) ရ။ ဆဂး ဒေသကၟိန်ဍုင် လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ဒေလလဳ (Delhi) ကေုာံ ပူဒူချေရဳ (Puducherry) တအ်ဂှ် နွံကဵု ပါလဳမာန် ကေုာံ ဝန်ဇၞော် အလဵုဇကု အတိုင် တွဵုရးကီုရ။[၂]
ဝင် ကလေင်လဒက်ပ္တန် (History of Reorganisation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြဴနူ ဍုင်အိန္ဒိယ ကလိဂွံ ပရေင်သၠးပွး နူအင်္ဂလိက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ တုဲ၊ တွဵုရးတအ်ဂှ် ပံင်ကောံလဝ် နကဵု ဗီုပြင် အုပ်ဓုပ် ခေတ်တြေံရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၆ ဂှ် အလဵုအသဳ အိန္ဒိယ ပတိတ် သၞောဝ် ကလေင်လဒက်ပ္တန် တွဵုရးဂမၠိုင် (States Reorganisation Act of 1956) တုဲ၊ ကလေင်ပါ်ပရအ် လဒက်ပ္တန် တွဵုရးဂမၠိုင် နကဵု သဇိုင် အရေဝ်ဘာသာ မဟီုဂး ပ္ဍဲဒေသဂှ်ရ။
ပ္ဍဲခေတ်လက္ကရဴဏအ်လေဝ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ လဒက်ပ္တန် နွံကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ဂှ် ဒက်ပ္တန် တွဵုရး တေလာန်ဂါနာ (Telangana) တၟိ တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် တွဵုရး ဂျမ်မူ ကေုာံ ခါတ်ရှမဳရ် (Jammu and Kashmir) ဂှ် ကလေင်ပါ်ထောအ် နဒဒှ် ဒေသကၟိန်ဍုင် (၂) ဒေသရ။[၃]
လၟေင် တွဵုရး အဓိက လ္ၚဵုဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လၟိဟ် တွဵုရး ၂၈ သီုဖအိုတ်ဂှ် လှဲလး ဗွဲမလောန်တုဲ၊ တွဵုရး မပြာကတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ်-
- ရာဇဌာန် (Rajasthan): တွဵုရး မၞုံကဵု သမၠဲတိ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအိန္ဒိယ။
- အူတာပရာဒေသ် (Uttar Pradesh): တွဵုရး မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ်။
- မဟာရရှတရာ (Maharashtra): တွဵုရး မၞုံကဵု ဍုင်ဇၞော် မူမ်ဗာင် (Mumbai) ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ်။
- ကေရာလာ (Kerala): တွဵုရး မၞုံကဵု ကဆံင်ပရေင်ပညာ (Literacy rate) သၠုင်အိုတ်။
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Government of India. (n.d.). States and Union Territories. Know India Portal. Retrieved from knowindia.india.gov.in
- ↑ Laxmikanth, M. (2019). Indian Polity. McGraw-Hill Education. p. 5.1-5.6.
- ↑ Guha, Ramachandra (2007). India After Gandhi: The History of the World's Largest Democracy. HarperCollins.