တၟအ်ချး
တၟအ်ချး (အၚ်္ဂလိက်: Coal) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဂကူ တၟအ် မာန် တူ ပၟတ် (Combustible sedimentary rock) မနွံကဵု အရံင် လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတေင်-လမ္စံက် တုဲ ဍေဟ် ဂွံဆဵု ကေတ် ပ္ဍဲကဵု ထပ် တိ သၟဝ် (Rock strata) မကော်စ ထပ် တၟအ်ချး ရ။ တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ် ဂကူ ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ် (Fossil fuel) မွဲ မဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ဓါတ် ကာဗေါန် (Carbon) ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ၊ ပါလုပ် သီုကဵု ဓါတ် တၞဟ် မပ္တံကဵု ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen)၊ သာလ်ဖာ (Sulfur)၊ အံက်သဳဂျေန် (Oxygen) ကေုာံ နိုက်ထရဝ်ဂျေန် (Nitrogen) ဂမၠိုင် ရ။[၁]
ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကောန်မၞိဟ်၊ တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ်လဝ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက် ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) တုဲ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ဍေဟ် ဆက် ဒှ် ဒၟံင် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ပရေင်ကၠောန် ပသဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ဆဂး တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ် ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံင် ရာသဳဥတု ဂၠးတိ ဂွံ ပြံင်လှာဲ (Climate change) ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ ဂွံ လီုလာ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ တၟအ်ချး နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ၜံက်ခါဲ ကေုာံ ပွဳပွူ သဘာဝ ဗွဲမလှဲလး ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"တၟအ်ချး" ဝွံ နကဵု သဘာဝ မ္ဂး ဒှ် တၟအ် အလတ္တု (Sedimentary rock) မွဲ မကတဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု ဇွိုတ် တၞံဆု ကေုာံ သဘာဝ ဂြိုပ် မချိုတ် လီုလာ် လဝ် နူကဵု သၞာံ မဳလဳယာန် ဗွဲမဂၠိုင် တေအ် ရ။ ကာလ တၞံဆု တအ် ချိုတ် အာ တုဲ ဒတုံ စှ်ေ ပ္ဍဲ တိ ဍာ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒးဒုင် ဍဵု လဝ် နကဵု တိ ကေုာံ ဍာ် တုဲ ဟွံမာန် အုပ်သြိုဟ် (Decay) ဗွဲမဍိုက်ပေင် ရ။
ကြဴနူ အခိင် လအ် အာ ဗွဲမလောန် မ္ဂး၊ ဓါတ်ဂမ္တဴ ကေုာံ ဒြဟတ် ဍဵု (Heat and Pressure) နူကဵု သၟဝ် တိ ဂှ် ပြံင်လှာဲ ထောအ် ဇွိုတ် တၞံဆု တအ် ဏအ် ညံင်ဂွံ ဒှ် အာ တၟအ်ချး ရ။ တၟအ်ချး ဂှ် မာန် တူ ပၟတ် လောဲသွာ တုဲ ဍေဟ် ပတိတ် ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ (Heat energy) ဗွဲမသၠုင် ရ။ ဓါတ်ဂမ္တဴ ဏအ် ဂှ် ပိုယ် စကာ သွက်ဂွံ တွိုတ် ဍာ် ညံင်ဂွံ ဒှ် ဓါတ်ကျာ တုဲ၊ ဓါတ်ကျာ ဂှ် ဂေတ် ကဵု စက် (Turbines) သွက်ဂွံ ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ရ။
၂။ ပရေင်ကတဵုဒှ် ကေုာံ ဝင် (Formation and History)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၟအ်ချး ဗွဲမဂၠိုင် မပိုယ် စကာ ဒၟံင် ပ္ဍဲ တ္ၚဲဏအ် ဝွံ ကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ခေတ် ဝင် တိ မကော်စ ခေတ် ကာဗေါန်နဳဖေရတ်သ် (Carboniferous period) မဒှ် အခိင် လောန် ကၠုင် ၜိုတ် ၃၀၀ စဵုကဵု ၃၆၀ မဳလဳယာန် သၞာံ တေအ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ်၊ ဂၠးတိ ဝွံ ဍိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု ဂြိုပ် တၞံ ဖါန် (Ferns) ဇၞော်ဇၞော် ကေုာံ လှာ (Swamps) ဂမၠိုင် ရ။
ပ္ဍဲကဵု ဝင် ကောန်မၞိဟ်၊ ပရေင်စကာ တၟအ်ချး ဂှ် စကတဵုဒှ် ကၠုင် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ကြုက် (China) နူကဵု သၞာံ ၃၀၀၀ ဘဳသဳ (BCE) တေအ် ရ။ ဆဂး လွပ် တၟအ်ချး ဂှ် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲ ဍုင်အင်္ဂလာန် (Britain) ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ အခိင် ကာလ တၠပညာ တအ် ဖန်ဗဒှ် လဝ် စက် ဓါတ်ကျာ (Steam engine) ရ။ စက် ဏအ်ဝွံ နွံပၟိက် တၟအ်ချး ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ ဂေတ် စက်ယန္တရား ပ္ဍဲ ရုံစက်၊ က္ၜင် ဓါတ်ကျာ၊ ကေုာံ ကွဳပၟတ် (Trains) ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) မပြံင်လှာဲ လဝ် ဂၠးတိ ပိုယ် ရ။
၃။ ဂကူ တၟအ်ချး ဂမၠိုင် (Types of Coal)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၟအ်ချး တအ်ဝွံ ပါ်ကရေက် လဝ် နကဵု ကဆံင် (Ranks) အတိုင် လၟိဟ် ဓါတ် ကာဗေါန် ဍေဟ် မနွံ ကေုာံ လၟိဟ် ဒြဟတ် မဍေဟ် ပတိတ် မာန် ရ။ ကဆံင် သၠုင် မ္ဂး ဓါတ် ကာဗေါန် ဂၠိုင် တုဲ ဍာ် အောန် ရ။[၂]
| ဂကူ / ကဆံင် | လက္ခဏာ ကေုာံ အကာဲအရာ | လၟိဟ် ကာဗေါန် | လွပ် အဓိက |
|---|---|---|---|
| ပဳတ် (Peat) | ဟွံဒှ် တၟအ်ချး ဍိုက်ပေင် ဏီ။ ဒှ် ဇွိုတ် တၞံ မစ ကတဵုဒှ်။ နွံကဵု ဍာ် ဗွဲမဂၠိုင်။ | < ၆၀% | စကာ သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ စံင် ပၟတ် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ဍုင်လ္ၚဵု။ |
| လစ်နိုက် (Lignite) | ကော်စ တၟအ်ချး ပတေင် (Brown coal)။ ကဆံင် သဝ်အိုတ်၊ ဍိုန်ပနီ တုဲ နွံကဵု ဍာ် ဂၠိုင်။ | ၆၀% - ၇၀% | ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ညန် ကဵု ဒၞာဲ ၜံက်ခါဲ။ |
| သပ်-ဗဳတူမဳနပ်သ် (Sub-bituminous) | ဒှ် အကြာ လစ်နိုက် ကဵု ဗဳတူမဳနပ်သ်။ အရံင် လမ္စံက် ဟွံသေင်မ္ဂး ပတေင်။ | ၇၁% - ၇၇% | ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ပ္ဍဲ စက် ပတိတ် လလဳ။ |
| ဗဳတူမဳနပ်သ် (Bituminous) | တၟအ်ချး ဓမ္မတာ မစကာ ဂၠိုင်အိုတ်။ နွံကဵု အရံင် လမ္စံက် တုဲ ဇမ္ကဟ် ညိ။ | ၇၇% - ၈၇% | ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ကၠောန် ပသဲ (Coking coal)။ |
| အာန်သရိုက် (Anthracite) | ကဆံင် သၠုင်အိုတ်၊ ဇမ္ကဟ် အိုတ် တုဲ အရံင် သ္ဇုင် (Glossy black)။ မာန် တူ နွံ ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်အိုတ်။ | > ၈၇% | ပရေင်စံင် ပ္ဍဲ သ္ၚိ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် ပသဲ မနွံ ကဆံင် သၠုင်။ |
၄။ နဲကဲ ၜံက်ခါဲ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် (Mining Methods and Industry)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ၜံက်ခါဲ တၟအ်ချး (Coal mining) ဝွံ နွံကဵု နဲကဲ အဓိက ၜါ သာ် မဒုင်သဇိုင် လတူ ဇမ္ၚိုဟ် ထပ် တၟအ်ချး မနွံ ရ -
- ပရေင်ၜံက်ခါဲ လတူ တိ (Surface Mining): ယဝ်ရ ထပ် တၟအ်ချး ဂှ် နွံ ညန် ကဵု မျက်နှာပြင် တိ မ္ဂး (အောန် နူ ၆၀ မဳတာ)၊ ကမ္ပဏဳ တအ် စကာ စက်ယန္တရား ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံ ခါဲ ပတိတ် တိ ကေုာံ တၟအ် မအုပ် လဝ် လတူ ဍေဟ် (Overburden) ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ ကလိဂွံ တၟအ်ချး လောဲသွာ ဆဂး ပလီုပလာ် ပွဳပွူ သဘာဝ ကေုာံ ဂြိုပ် လတူ တိ ဂှ် ဗွဲမဇၞော် ရ။
- ပရေင်ၜံက်ခါဲ သၟဝ် တိ (Underground Mining): ယဝ်ရ ထပ် တၟအ်ချး ဂှ် နွံ ဇြိုဟ် ဗွဲမလောန် မ္ဂး၊ မၞိဟ် ကမၠောန် တအ် ဒးခါဲ ဥမင် (Tunnels) စှ်ေ အာ သၟဝ် တိ ရ။ နဲကဲ မပြာကတ် ဂှ် ဒှ် နဲကဲ ကၠောန် ခန် ကေုာံ တိုင် (Room and Pillar) မဒှ် ပရေင်ခါဲ ပတိတ် တၟအ်ချး တုဲ စွံ လဝ် တၟအ်ချး လ္ၚဵု နဒဒှ် တိုင် သွက် ဂွံ ထံက် လဝ် ဓရီု သၟဝ် တိ ရ။ နဲကဲ ဏအ်ဝွံ နွံကဵု အန္တရာယ် ဇၞော် သွက် မၞိဟ် ကမၠောန် ဟိုတ်နူ တိ ပြိုဟ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ မတူ ပၟတ် (Methane gas) မာန် ရ။
၅။ လွပ် ကေုာံ ဖဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Uses and Economic Impact)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၟအ်ချး ဝွံ နွံကဵု လွပ် အဓိက ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ -
- ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ (Electricity Generation): တၟအ်ချး ဂှ် ဒှ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက အိုတ် သွက် ပရေင်ပတိတ် ဒြဟတ် လလဳ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ (ၜိုတ် ၃၆% ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၁)။ စက် ဓါတ်ဂမ္တဴ တၟအ်ချး (Thermal power plants) တအ် စံင် တၟအ်ချး သွက်ဂွံ တွိုတ် ဍာ် တုဲ ဓါတ်ကျာ ဍာ် ဂှ် ပကေတ် စက် သွက်ဂွံ ပတိတ် လလဳ ရ။
- ပရေင်ကၠောန် ပသဲ (Steel Production): တၟအ်ချး ဗဳတူမဳနပ်သ် မနွံ ကဆံင် သၠုင် (Metallurgical coal) ဂှ် စံင် ပ္ဍဲ မုဟ် ပၟတ် မဟွံမဲ အံက်သဳဂျေန် ညံင်ဂွံ ဒှ် ကုတ် (Coke) ရ။ ကုတ် ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ရေင်တၠုင် ပသဲ ဓါတ် (Iron ore) ညံင်ဂွံ ဒှ် ပသဲ (Steel) ရ။
- ပရေင်ကၠောန် သဳမိန် (Cement Manufacturing): တၟအ်ချး ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက သွက်ဂွံ ကဵု ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင် သွက်ဂွံ ကၠောန် သဳမိန် ရ။
- ပရေင်ကမၠောန် ဓါတု (Chemical Industry): ဓါတ် မတိတ် ကၠုင် နူ တၟအ်ချး ဂှ် စကာ သွက်ဂွံ ကၠောန် ပလပ်သတစ်၊ ဆီ ဓါတ်၊ ကေုာံ ဓါတ် ဝါမ် (Fertilizers) ရ။[၃]
၆။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပွဳပွူသဘာဝ (Environmental Impact)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်စကာ ကေုာံ ၜံက်ခါဲ တၟအ်ချး ဝွံ ပလီုပလာ် ပွဳပွူ သဘာဝ (Environment) ဗွဲမဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ အကြာ ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ် သီုဖအိုတ် ရ -
- ကျာ အုဲ ကေုာံ မလီုလာ် (Air Pollution): ပရေင်စံင် တၟအ်ချး ပတိတ် ကဵု ဓါတ် မလီုလာ် ကျာ မပ္တံကဵု သာလ်ဖာ ဒိုင်အံက်သိုက် (Sulfur dioxide - $SO_2$)၊ နိုက်ထရဝ်ဂျေန် အံက်သိုက် ($NO_x$)၊ ကေုာံ ကောန်ဒကုတ် ဍောတ်ဍောတ် (Particulate matter - PM2.5) မပကဵု ညံင် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ကတဵုဒှ် ယဲ ခယျာ ကေုာံ ယဲ တြန် ကသိုဟ် ရ။
- ဗြဲ ဓါတ် (Acid Rain): ဓါတ် $SO_2$ ကဵု $NO_x$ တအ် ပံင်ကောံ ကု ဍာ် ဗြဲ တုဲ ကတဵုဒှ် ဗြဲ ဓါတ် မပလီုပလာ် တၞံဆု ကေုာံ သတ်ဍာ် ပ္ဍဲ ကၟာ လှာ တအ် ရ။
- ဍာ် အုဲ (Water Pollution): ပရေင်ၜံက်ခါဲ တၟအ်ချး ပတိတ် ကဵု ဍာ် ဓါတ် စှ်ေ နူ ခါဲ (Acid mine drainage) မနွံကဵု ဓါတ် ပသဲ ကေုာံ ဓါတ်ဂျိ မပလီုပလာ် ကြုင် ကေုာံ သဘာဝ ဍာ် ရ။
- တိ လီုလာ် (Land Destruction): ပရေင်ခါဲ လတူ တိ မပ္တံကဵု နဲကဲ ဖျေဟ် က္ဍိုပ် ဒဵု (Mountaintop removal) ဂှ် ပလီုပလာ် ဂြိုပ် ကေုာံ ဌာန် တန်တဴ တိရစ္ဆာန် တအ် ဗွဲမဇၞော် ရ။
၇။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ကေုာံ ကာဗေါန် (Climate Change and Carbon Emissions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်စံင် တၟအ်ချး ဂှ် ဒှ် ဟိုတ် အဓိက အိုတ် မပတိတ် ကဵု ဓါတ် ကာဗေါန် ဒိုင်အံက်သိုက် ($CO_2$) ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ဓါတ် $CO_2$ ဝွံ ဒှ် ဓါတ်ကျာ သ္ၚိမှန် (Greenhouse gas) မထိင် လဝ် ဓါတ်ဂမ္တဴ နူ တ္ၚဲ ပ္ဍဲ လေယျာ ကျာ တိ တုဲ ပကဵု ညံင် ဂၠးတိ ဂွံ ကတဴ တိုန် (Global warming) ရ။[၄]
ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု ဏအ်ဝွံ ကတဵုဗဒှ် ကဵု ပြသၞာ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ပရေင်ဍာ် ၜဳ သၠုင် တိုန်၊ ဥတု မကတဴ လောန်ကာဲ၊ လဗိုတ် ကျာ မဇၞော်၊ ကေုာံ ကပ် ဍာ် ဇၞော် ရ။ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ကတဴ တိုန် ဂၠးတိ ညံင် ဟွံဂွံ လောန် အာ ၁.၅ ဒဳဂရဳ သေလ်သဳယပ်သ် (1.5°C) အတိုင် တင်တုပ်စိုတ် ပါရဳ (Paris Agreement) ဂှ်၊ ကောန်မၞိဟ် တအ် နွံပၟိက် ဒးဖအောန် ဖျေဟ် လွပ် တၟအ်ချး ကေုာံ ဒေါအ် သုင်စောဲ ဍေဟ် လက္ကရဴ အိုတ် ရ။
၈။ ဍုင်ပတိတ် တၟအ်ချး အဓိက ဂမၠိုင် (Major Coal Producing Countries)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂၠးတိ ပိုယ် ဝွံ ၜံက်ခါဲ ကေုာံ သုင်စောဲ တၟအ်ချး ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ မွဲ သၞာံ မွဲ သၞာံ ရ။ ဍုင် မပတိတ် တၟအ်ချး ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ တအ်ဂှ် -
| ကဆံင် | ဍုင် | လၟိဟ် ပတိတ် (မဳလဳယာန် တန်) | တင်သမ္တီ |
|---|---|---|---|
| ၁ | ဍုင်ကြုက် (China) | ၄,၁၂၆ | ဒှ် ဍုင် ပတိတ် ကေုာံ သုင်စောဲ ဂၠိုင်အိုတ်၊ မစကာ သွက် ဒြဟတ် လလဳ ကေုာံ ပသဲ။ |
| ၂ | ဍုင်အိန္ဒိယ (India) | ၈၁၁ | ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် ဗွဲမပြဟ် သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် လလဳ ကု ကောန်ဍုင်။ |
| ၃ | ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳယှာ (Indonesia) | ၆၁၄ | ဒှ် ဍုင် မပတိတ် ကေုာံ သွံ ပတိတ် (Export) တၟအ်ချး ဇၞော်အိုတ် မွဲ။ |
| ၄ | ကၟိန်ဍုင် အမေရိကာန် (United States) | ၅၂၄ | လွပ် တၟအ်ချး အောန် စှ်ေ အာ ဟိုတ်နူ ပြံင်လှာဲ စကာ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ (Natural gas)။ |
| ၅ | ဍုင်အဝ်သတေလျာ (Australia) | ၄၇၈ | ဒှ် ဍုင် သွံ ပတိတ် တၟအ်ချး ဂကူ ဗဳတူမဳနပ်သ် မခိုဟ် သွက် ကၠောန် ပသဲ။ |
၉။ ပရေင်ကမၠောန် အနာဂတ် ကေုာံ ဒြဟတ် သဘာဝ (Future and Renewable Energy Transition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အနာဂတ် သွက် တၟအ်ချး ဝွံ ဒှ် အရာ မနွံကဵု အပိုတ်အခြာ ရ။ ဍုင် ဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ ရးဥရောပ (Europe) ကေုာံ အမေရိက သၟဝ်ကျာ တအ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ် လဝ် လၟေင် ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဒေါအ် သုင်စောဲ (Phase-out) တၟအ်ချး ပ္ဍဲ အကြာ သၞာံ ၂၀၃၀ ကဵု ၂၀၄၀ ရ။
စၞး မစကာ တၟအ်ချး မ္ဂး၊ ဂၠးတိ ဝွံ ပြံင်လှာဲ စကာ ဒၟံင် ဒြဟတ် ကလေင်ကတဵုဒှ် (Renewable energy) မပ္တံကဵု ဒြဟတ် လျးတ္ၚဲ (Solar power)၊ ဒြဟတ် ကျာ (Wind power)၊ ကေုာံ ဒြဟတ် ဍာ် (Hydropower) ရ။ ဒြဟတ် တအ်ဏအ် ဝွံ ဟွံပတိတ် ဓါတ် ကာဗေါန် တုဲ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပွဳပွူ သဘာဝ လေဝ် အောန် ဗွဲမလောန် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု ဍုင် ဇၞော်မောဝ် ဒၟံင် လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ကြုက် ကဵု အိန္ဒိယ တအ်မ္ဂး၊ လွပ် တၟအ်ချး သွက်ဂွံ ကဵု ဒြဟတ် ကု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ညးတအ် ဂှ် ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် ဏီ ရ။
၁၀။ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ (Regulation and Policies)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ဖဵုပရေအ် နူ တၟအ်ချး ဂှ်၊ အလဵုအသဳ ဂၠးတိ တအ် ခၞံဗဒှ် လဝ် သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ -
- အခေါန် ကာဗေါန် (Carbon Tax): သၞောတ် မကံက် အခေါန် လတူ ကမ္ပဏဳ ဟွံသေင်မ္ဂး စက် မပတိတ် ဓါတ် ကာဗေါန် ဒိုင်အံက်သိုက် သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် လွပ် ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ်။
- စံညွှန် ပရေင်ပတိတ် ဓါတ်အုဲ (Emission Standards): သၞောဝ် မကၟာတ်လဒဵု လၟိဟ် ဓါတ် သာလ်ဖာ ကေုာံ ဓါတ်ကျာ အုဲ မတိတ် နူ စက် ပတိတ် လလဳ။
- နည်းပညာ တၟအ်ချး သ္အးဇ္ၚး (Clean Coal Technology): ပရေင်သုတေသန သွက်ဂွံ ရပ် ဖမ်း ကေတ် ဓါတ် $CO_2$ နူကဵု စက် ပတိတ် လလဳ တုဲ သိပ်စွံ လဝ် ပ္ဍဲ သၟဝ် တိ (Carbon Capture and Storage - CCS) ညံင် ဟွံဂွံ တိတ် အာ ပ္ဍဲ လေယျာ ကျာ ရ။ ဆဂး နည်းပညာ ဏအ်ဝွံ ကေတ် သြန် ဗွဲမဂၠိုင် တုဲ ဟွံမာန် စကာ ဗွဲမလှဲလး ဏီ ရ။[၅]
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Speight, J. G. (2012). The Chemistry and Technology of Coal, 3rd, CRC Press, 15-20။
- ↑ World Coal Association (2020). Basic Coal Facts. WCA, 1-10။
- ↑ IEA (2022). Coal Information 2022. International Energy Agency.
- ↑ IPCC (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis (Report). Cambridge University Press.
- ↑ Schrag, D. P. (2006). "Storage of carbon dioxide in offshore sediments". Science 314 (5797): 315-316.
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဒြဟတ် ရုပ်ဖေါသ်သေဝ် (Fossil fuel)
- ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change)
- ဒြဟတ် ကလေင်ကတဵုဒှ် (Renewable energy)
- ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ စက်ယန္တရား (Industrial Revolution)