တၠညးဗညာဒလ
| တၠညးဗညာဒလ (Binnya Dala) | |
|---|---|
| သၟိင်ဨကရာဇ် ဍုင်ဟံသာဝတဳတၟိ | |
ကျာ်မုဟ်တဴ ဍုင်ဗဂေါ၊ မဒှ် ဌာန် နန် တၠညးဗညာဒလ လဟဵုလဝ် ပ္ဍဲ ခေတ် ဟံသာဝတဳ တၟိ။ | |
| ဨကရာဇ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ တၟိ (Restored Hanthawaddy) | |
| တိုန်နန် | ဇာန်နဝါရဳ ၁၇၄၇ – ၆ မေ ၁၇၅၇ |
| မဒုင်ကေတ်အာဲနူ | သၟိင်စမိန်ထော (Smim Htaw Buddhaketi) |
| ညးမဆက်ဒုင်အာဲ | အုပ်နိဂီု ဍုင်ဨကရာဇ်မန် |
| သၠးဂၠံဂဝ် | ဇင်းမယ် (Chiang Mai) |
| စုတိ | ဒဳဇြေန်ဗါ ၁၇၇၄ ဍုင်အင်ဝ (Ava), အေန်ပါယာ ကုန်းဘောင် |
| နန် | တၞောဝ်ဝံသ ဟံသာဝတဳတၟိ (Neo-Hanthawaddy) |
| ဘာသာ | ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ |
တၠညးဗညာဒလ (အၚ်္ဂလိက်: Binnya Dala / Banya Dala၊ ချိုတ်: ဒဳဇြေန်ဗါ ၁၇၇၄) ဝွံ ဒှ် သၟိင်ဨကရာဇ် လက်ကရဴ အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဍုင်ဨကရာဇ်မန် မကော်ဂး ဍုင်ဟံသာဝတဳတၟိ (Restored Hanthawaddy Kingdom) မပကင်ရင် လဝ် နူ သၞာံ ၁၇၄၇ စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၁၇၅၇ ရ။ ညး ဝွံ ဒှ် ပူဂိုလ် အဓိက မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပရေင် ကလေင် ဒက်ပ္တန် ဍုင်မန် ကေုာံ ပရေင် ပုန်ကလိုက် ဒစဵုဒစး ကု တၞောဝ်ဝံသ ညောင်ရမ်း (Toungoo Dynasty) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၄၀ တေအ် ရ။ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဒုင် ကေတ် နန် ဂှ်၊ ညး ဝွံ ဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် မၞုံ ကု သြဇာ အဝဵု အိုတ် ပ္ဍဲ လက်ထက် သၟိင်စမိန်ထော (Smim Htaw Buddhaketi) ရ။
ကြဴနူ သၟိင်စမိန်ထော သၠး ထောအ် နန် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၄၇ တုဲ၊ ဗညာဒလ မဒှ် မၞိဟ် မၞုံ ယၟု တမ်မူလ အံင်လှ ဂှ် ဂွံ ဒုင် ရုဲစှ် နဒဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်မန် ရ။ ပ္ဍဲ လက်ထက် ညး ဂှ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ တၟိ ဝွံ ဇၞော်မောဝ် တိုန် အိုတ် တုဲ၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၅၂ ဂှ် ညး ဗတိုက် သီ ကေတ် ဍုင်အင်ဝ မာန် လဝ် ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ ပရေင် တော် ဆိင်ဆ ဗၠေတ် အာ တုဲ၊ ဒပ်ပၞာန် ကုန်းဘောင် မအုပ်ကွပ် နကဵု အလံင်ဘုရား (Alaungpaya) ကတဵု မံက်ဂတဝ် ကၠုင် တုဲ ကလေင် ဗတိုက် ပလီု ထောအ် အေန်ပါယာ မန် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၅၇ ဂှ် ဍုင်ဗဂေါ ဒး ကျဟောမ် အာ တုဲ ဗညာဒလ လေဝ် ဒးဒုင် ရပ်ဏာ နဒဒှ် ကောန်ထံင် ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၇၄ ဂှ် ညး ဒးဒုင် ဂစိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင်အင်ဝ ရ။[၁]
၁. နိဒါန် ကေုာံ ဌာန်တမ်မူလ (Early Life and Origin)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၠညးဗညာဒလ ဝွံ ယၟု တမ်မူလ ညး မာံ အံင်လှ (Aung Hla) ရ။ အတိုင် ဝင် သမ္တီ လဝ် မ္ဂး ညး ဝွံ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ ဍုင်ဇင်းမယ် (Chiang Mai) မဒှ် ဒေသ ဍုင်သေံ လၟုဟ် ရ။ ညး ဝွံ လုပ် ကၠုင် ဍုင်ဟံသာဝတဳ နကဵု ဂကောံ မၞိဟ် မပလံင် စိင် မွဲ ဂကောံ ရ။ ၜိုန်ရ ညး သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ ဒေသ တၞဟ် ကီု လေဝ်၊ ညး ဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မၞုံ ကု ဍာ်ရိုဟ် ပရေင် အုပ်ကွပ် ကေုာံ အစောံစရာဲ ကွတ် ပၞာန် ဗွဲမလောန် ရ။
ကာလ သၟိင်စမိန်ထော ကတဵုဒှ် ဨကရာဇ် ဟံသာဝတဳ တၟိ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၄၀ ဂှ်၊ အံင်လှ ဝွံ ကလိဂွံ လဝ် အဝဵု နဒဒှ် 'သၟိင်စိင်' (Master of the Elephants) မဒှ် တာလျိုင် အဓိက သွက် ဒပ်ပၞာန် စိင် ရ။ ဟိုတ်နူ အစောံစရာဲ ညး တုဲ ညး ကလိဂွံ ယၟု တဆိပ် "ဗညာဒလ" (Binnya Dala) တုဲ ဇၞော်မောဝ် တိုန် စိုပ် ကဆံင် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (Prime Minister) ရ။ ၜိုန်ရ သၟိင်စမိန်ထော ဂှ် ဒှ် ဨကရာဇ် ယၟု ဓဝ် ကီု လေဝ်၊ အဝဵု အုပ်ကွပ် ကေုာံ ပရေင် ပၞာန် အလုံအိုတ်သီု ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တဲ ဗညာဒလ ရ。[၂]
၂. လဒက်ပ္တန် ဍုင်ဟံသာဝတဳ တၟိ (Rise of the Restored Hanthawaddy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ လပါ် စ သၞာံ ၁၇၀၀ တအ် ဂှ် တၞောဝ်ဝံသ ညောင်ရမ်း (ဍုင်အင်ဝ) ဝွံ အစောံစရာဲ ဍိုန်လျ လောန် တုဲ ဟွံမာန် ပကင်ရင် ဍုင် အတိုင် ပၟိက် ရ။ ပ္ဍဲ ဒေသ ရးမည (သၟဝ်ကျာ ဍုင်ဗၟာ) ဂှ် မန် တအ် ဒးဒုင် ကံက် အခေါန် ဗွဲမဇၞော် ကု ဒြဟတ် တုဲ ပရေင် ဟွံပေင်စိုတ် တအ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။ ပ္ဍဲ နဝ်ဝေန်ဗါ ၂၉ သၞာံ ၁၇၄၀ ဂှ်၊ မန် တအ် ဂစိုတ် ထောအ် သၟိင်စဍုင် ဗဂေါ မခပတိုန် လဝ် နူ အင်ဝ တုဲ လလောင်တြး ဗၠးၜး ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရ။
ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ဂကောံ အမာတ် တအ် ရုဲစှ် ကေတ် ခမဳ ဂကူ ဂွေရှမ်း (Gwe Shan) မွဲ ဇကု မၞုံ ယၟု သၟိင်စမိန်ထော ညံင်ဂွံ ဒှ် ဨကရာဇ် ရ။ ဍုင်ဟံသာဝတဳ တၟိ ဝွံ ကလိဂွံ အရီုအဗင် နူ ဂကူ မန် ကေုာံ ကရေင် သီုကဵု ဍုင် ပြင်သေတ် (French) မကၠုင် သွံရာန် ဗၞိက် တအ် ရ။ ဗညာဒလ ဝွံ အုပ်ကွပ် ဒပ်ပၞာန် ဟံသာဝတဳ တုဲ ဗတိုက် သီ ကေတ် ဍုင် ပြည် ကေုာံ တံင်ငူ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၄၅ မာန် လဝ် ရ။[၃]
၃. ပွမဒုင်ကေတ် နန် ကေုာံ ပရေင်အုပ်ကွပ် (Ascension to the Throne)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အတိုင် ဝင် မ္ဂး၊ သၟိင်စမိန်ထော ဝွံ ဒှ် မၞိဟ် မလေပ် ကွတ် နက်သတ် (Astrology) မွဲ တုဲ၊ ညး တော် ဆိင်ဆ ကေတ် ဇာတာ ညး ဂှ် ညာတ် ကေတ် အန္တရာယ် မကတဵုဒှ် မာန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၄၇ ဂှ် ညး သၠး ထောအ် နန် တုဲ တိတ် အာ ဂၠာဲ စိင်ဗု ပ္ဍဲ ဂြိုပ် ရ။ ဂကောံ အမာတ် တအ် လေဝ် ရုဲစှ် ဗညာဒလ ညံင်ဂွံ တိုန် ဒှ် ဨကရာဇ် ဍုင်ဟံသာဝတဳ ရ။
ကာလ တိုန် နန် ဂှ် တၠညးဗညာဒလ လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ညး သေင် ကလေင် ဒက်ပ္တန် အေန်ပါယာ မဇၞော်လှဲလး ညံင်ရဴ ခေတ် ဘုရင့်နောင် တေအ် ကီု ရ ဏောင်။ ညး ခပတိုန် ဒေအ် ညး နဒဒှ် ဥပရာဇာ (Upayaza / Heir Apparent) တုဲ ခပတိုန် သကိုပ်ပၞာန် တၠဗန် (Talaban) နဒဒှ် သကိုပ်ပၞာန် ဇၞော် အလုံ ဍုင် ရ။ ညး ကလေင် လဟဵု ကျာ်မုဟ်တဴ ကေုာံ နန် ဗဂေါ ညံင်ဂွံ ကျေဝ်ဂေါဝ် ကေုာံ မၞုံ ကု ပရေင် စဵုဒၞာ မခိုင်ကၠိုက် ရ။
၄. ပေါဲဗတိုက် ဍုင်အင်ဝ (Invasion and Capture of Ava - 1752)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ နဝ်ဝေန်ဗါ ၁၇၅၁ ဂှ် တၠညးဗညာဒလ စီစောန် ပရေင် ပၞာန် ဇၞော် မွဲ သွက်ဂွံ ဗတိုက် သီ ကေတ် ဍုင်အင်ဝ ရ။ ဒပ်ပၞာန် မန် မၞုံ ကု ဒြဟတ် ဇၞော် မပံင်ကောံ လဝ် နကဵု ပၞာန် စိင်၊ ပၞာန် ချေံ၊ ကေုာံ ပၞာန် ဍာ် တအ် တိုန် အာ လပါ် သၟဝ်ကျာ အတိုင် ၜဳ ဨရာဝတဳ ရ။ ဒပ်ပၞာန် ဏအ် လေဝ် ဂွံ လဝ် အရီုအဗင် လွဟ် လက်ချာ (သေနာတ် ကေုာံ အမၠံက်) နူ ပြင်သေတ် ကေုာံ ဒတ်ချ် (Dutch) တအ် ကီု ရ။
ပ္ဍဲ မာတ် ၁၇၅၂ ဂှ် ဒပ်ပၞာန် မန် တအ် လုပ် သီ ကေတ် ဍုင်အင်ဝ မာန် အာ ရ။ ဨကရာဇ် ဍုင်အင်ဝ မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ (Mahadhammaraza Dipadi) လေဝ် ဒးဒုင် ရပ်ဏာ နဒဒှ် ကောန်ထံင် တုဲ ပလံင် ဏာ ဍုင်ဗဂေါ ရ။ ပရေင် အံင်ဇၞး ဏအ် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ဍုင်ဟံသာဝတဳ စိုပ် အာ ကဆံင် မသၠုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ရ။[၄]
၅. တင်ဗၠေတ်ယောင်ယာ အဓိက (The Fatal Strategic Mistake)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြဴနူ သီ ကေတ် အင်ဝ တုဲ တၠညးဗညာဒလ တော် ဆိင်ဆ ဗၠေတ် အာ ဒဒှ်ရ ပေါဲဗတိုက် ဏအ် အာစိုပ် ဒတုဲ တုဲယျ။ ညး ဟွံမင်မဲ လဝ် ဒပ်ပၞာန် ဇၞော် ပ္ဍဲ လပါ် သၟဝ်ကျာ တုဲ၊ ညး ကလေင် စှ်ေ အာ ဍုင်ဗဂေါ သီု ကု ဒပ်ပၞာန် ၜါ ဂအုံ ပိ ဂအုံ ရ။ ညး စွံ လဝ် ဆ ဥပရာဇာ ကေုာံ ဒလဗန် သီု ဒပ်ပၞာန် မွဲ ဂအုံ ဓဝ် သွက်ဂွံ အုပ်ကွပ် အင်ဝ ကေုာံ အာတ် ကေတ် ဂတိ ကသုက် နူ သၟိင်စဍုင် ဗၟာ တအ် ရ။
တင်ဗၠေတ်ယောင်ယာ ဏအ် ဝွံ ဒှ် အရာ မကဵု အခေါင် ကု ဂကူ ဗၟာ ပ္ဍဲ လပါ် သၟဝ်ကျာ ညံင်ဂွံ ကလေင် ပံင်ကောံ ဒြဟတ် တုဲ ဒစဵုဒစး ဒပ်ပၞာန် မန် မသှ်ေ ဒၟံင် နကဵု ဒြဟတ် မအောန် တအ် ရ။
၆. ပရေင်ကတဵုမံက် အလံင်ဘုရား (The Rise of Alaungpaya)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ကွာန် မုဆိုးဖို (Moksobo - ဗွဲကြဴ ကော် Shwebo) ဂှ်၊ သၟိင်ကွာန် မၞုံ ယၟု အံင်ဇေယျ (Aung Zeya) ဟွံဒုင် သ္ပ စၟတ်တဲ ကဵု ဂတိ ကသုက် သစ္စာ ကု မန် တအ် ရ။ ညး ပကောံ ကေတ် ကွာန် ဗဒါဲ ဂှ် ၄၆ ကွာန် တုဲ ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန် ပုန်ကလိုက် မွဲ ရ။ အံင်ဇေယျ လလောင်တြး ယၟု ဇကု နဒဒှ် အလံင်ဘုရား (Alaungpaya) တုဲ ဒက်ပ္တန် တၞောဝ်ဝံသ ကုန်းဘောင် ရ။
ဒပ်ပၞာန် မန် မအုပ်ကွပ် နကဵု ဒလဗန် လေဝ် စှ်ေ ဗတိုက် မုဆိုးဖို ကီု လေဝ် ကျဟောမ် အာ အလန် လက္ကရဴ အလန် ရ။ အလံင်ဘုရား ဆက် ဗတိုက် ဇၞး အာ ဒပ် မန် ဂမၠိုင် တုဲ၊ စိုပ် ဒဳဇြေန်ဗါ ၁၇၅၃ ဂှ် ဒပ်ပၞာန် ဟံသာဝတဳ သီုဖအိုတ် ဒး ထဍေင် ပတိတ် နူ ဒေသ အင်ဝ ရ။[၅]
၇. ပေါဲဗတိုက် ၁၇၅၄ ကေုာံ ပရေင်စှ်ေစး ဂကူ (The 1754 Invasion and Ethnic Polarization)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ မာတ် ၁၇၅၄ ဂှ်၊ တၠညးဗညာဒလ ကလေင် ဗလး ဏာ ဒပ်ပၞာန် အလုံအိုတ်သီု မအုပ်ကွပ် နကဵု ဥပရာဇာ သွက်ဂွံ ဗတိုက် အင်ဝ ပၠန် ရ။ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဒပ် မန် တအ် ကလိဂွံ အံင်ဇၞး ကီု လေဝ်၊ ဗွဲကြဴ ဏအ် ဒးဒုင် ဗတိုက် ကလေင် နကဵု အလံင်ဘုရား တုဲ ဒး ကျဟောမ် ကလေင် စှ်ေ ကၠုင် လပါ် သၠုင်ကျာ သီု မလေင် အာ မၞိဟ် ကေုာံ လွဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
ဟိုတ်နူ ဒေါသ ကေုာံ ပွမကျ ပၞာန် ဏအ် တုဲ၊ အလဵုအသဳ ဟံသာဝတဳ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်တ် သၞောဝ် မကြံင်မ္ၚိုဟ် ရ။ ညးတအ် ဂစိုတ် ထောအ် ဨကရာဇ် တံင်ငူ မဒးဒုင် ရပ် လဝ် ဂှ်၊ တုဲ သီု ဗ္တိုက် ကဵု ဂကူ ဗၟာ ပ္ဍဲ လပါ် သၠုင်ကျာ သီုဖအိုတ် ညံင်ဂွံ စုတ် နသိုင် မၞုံ ကု တဆိပ် ဥပရာဇာ ဟံသာဝတဳ ကေုာံ ဒး ကုတ် သော် အတိုင် ယေန်သၞာင် မန် ညံင်ဂွံ ထ္ၜး သမ္တီ သစ္စာ ရ။ သၞောဝ် ဏအ် ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ပရေင် ကလိုက်ကမဵု ဂကူ ကေုာံ ပကဵု ညံင် ဗၟာ တအ် ဂွံ အာ ပံင် ကဵု အလံင်ဘုရား ဂၠိုင် တိုန် ရ။[၆]
၈. ပွမကျဟောမ် ကေုာံ အုပ်နိဂီု ဍုင်ဗဂေါ (The Fall of Hanthawaddy - 1757)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အလံင်ဘုရား တိုန် စိုပ် ဍာ်ဒကေဝ် မသၠုင် အိုတ် တုဲ၊ ညး စှ်ေ ဗတိုက် လပါ် သၠုင်ကျာ အတိုင် ၜဳ ဨရာဝတဳ ရ။ ပ္ဍဲ မေ ၁၇၅၅ ဂှ် ညး သီ ကေတ် ဒဂုံ (Dagon) တုဲ ပြံင် ယၟု နဒဒှ် ရန်ကုန် ရ။ ပ္ဍဲ ဂျူလာင် ၁၇၅၆ ဂှ် ညး ဗတိုက် ပလီု ထောအ် ဍုင်သြေင် (Syriam) မဒှ် သၞေဟ်က္ၜင် ပြင်သေတ် မရီုဗင် ဒၟံင် ဟံသာဝတဳ ဂှ် ရ။
စိုပ် သၞာံ ၁၇၅၇ ဂှ် ဒပ်ပၞာန် ကုန်းဘောင် တအ် ဗိုင် လဝ် ဍုင်ဗဂေါ ရ။ ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် မန် ပ္ဍဲ ဍုင် ဂှ် ဒး ဆဵု ဂဗ ကု ပရေင် အေင် ပုင် ဍာ် ဗွဲမဇၞော် ကု ဒြဟတ် ရ。 ဗညာဒလ ဂစာန် ညှိနှိုင်း ကု အလံင်ဘုရား ကီု လေဝ် ဟွံအံင်ဇၞး ရ။ ပ္ဍဲ ၆ မေ ၁၇၅၇ ဂှ် ဍုင်ဗဂေါ ဒးဒုင် သီ ကေတ် တုဲ၊ အလံင်ဘုရား ဗတိုက် ပလီု ထောအ် ဍုင် သီု ဂစိုတ် ပလီု မၞိဟ် ကေုာံ ခမဳသင် မန် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ ဣဏအ် ဝွံ ဒှ် အုပ်နိဂီု ဍုင်ဨကရာဇ်မန် ရ။
၉. လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ ပွမဒးဒုင်ဂစိုတ် (Captivity and Execution - 1774)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကြဴနူ ဗဂေါ လီုလာ် အာ တုဲ၊ တၠညးဗညာဒလ ကေုာံ သ္ၚိကၟိန် ညး ဒးဒုင် ရပ်ဏာ ဇရေင် ဍုင်ရွှေဘို (Shwebo) နဒဒှ် ကောန်ထံင် ရ။ အလံင်ဘုရား ဟွံဂစိုတ် ညး ဏီ တုဲ စွံ လဝ် ညး ပ္ဍဲ ဌာန် သ္ၚိထံင် မွဲ ရ။ ကြဴနူ အလံင်ဘုရား စုတိ အာ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၆၀ ဂှ် လေဝ် ဗညာဒလ ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဌာန် ကောန်ထံင် ရ။
ဆဂး ပ္ဍဲ လက်ထက် သၟိင် ဆင်ဖြူရှင် (Hsinbyushin) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၇၇၃ ဂှ်၊ ဒပ်ပၞာန် မန် ပ္ဍဲ လပါ် သၠုင်ကျာ ကလေင် ပုန်ကလိုက် ပၠန် ရ။ သၟိင် ဆင်ဖြူရှင် ဒွိင် ဖေက် ဗညာဒလ ဒှ် အာ သင်္ကေတ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇြဟတ် သွက် ညးပုန်ကလိုက် တအ် တုဲ၊ ညး ဖျေဟ် အမိင် သွက်ဂွံ ဂစိုတ် ထောအ် ဗညာဒလ ရ။ ပ္ဍဲ ဒဳဇြေန်ဗါ ၁၇၇၄ ဂှ်၊ တၠညးဗညာဒလ ဒးဒုင် ဂစိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင်အင်ဝ သီု မဒှ် ပရေင် အုပ်နိဂီု ဨကရာဇ် မန် လက်ကရဴ အိုတ် ရ။[၇]
၁၀. အာဲကၟာဲ ဝင် ကေုာံ တင်သမ္တီ (Legacy and Historical Impact)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် တၠညးဗညာဒလ ကေုာံ ဍုင်ဟံသာဝတဳ တၟိ ဝွံ ဒှ် ဝင် မဟောမ်ဇြ လောန် သွက် ဂကူမန် တအ် ရ။ လီုလာ် အာ ဍုင်ဟံသာဝတဳ တၟိ ဏအ် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ လီုလာ် အာ အဝဵု ဨကရာဇ် ဓဝ်၊ ဍေံ ဒှ် သီု ပွမအုပ်နိဂီု အဝဵု အုပ်ဓလီု ဂကူမန် ပ္ဍဲ ဒေသ ရးမည မနွံ ကၠုင် လဝ် နူကဵု ကၠံ သၞာံ ပြင် တေအ် ရ။
ကြဴနူ ဍုင် လီု တုဲ၊ ဂကူမန် ဂၠိုင် ကု လ္ၚီ တအ် ဒး ဒြေပ် ဒဴ စိုပ် အာ ဍုင်သေံ (Siam) သွက်ဂွံ ဗၠး တိတ် နူ ပရေင် ပလီုပလာ် ကုန်းဘောင် တအ် ရ။ ဝင် ဗညာဒလ ဝွံ သှ်ေၜိုတ် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဝိုင် မန် နဒဒှ် ပရူ မဟီုတွံ ကဵု ဇြဟတ် စိုတ်ဓါတ်၊ ကေုာံ သင်္ကေတ ပရေင် ဆာန်ဂကူ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။[၈]
နိဿဲ ကေုာံ သက်သဳဂမၠိုၚ် (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Hall, D.G.E. (1955). A History of South-East Asia. New York: St Martin's Press Inc.
- ↑ Phayre, Arthur P. (1883). History of Burma. London: Susil Gupta.
- ↑ Lieberman, Victor B. (2003). Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800-1830. Cambridge University Press.
- ↑ Harvey, G. E. (1925). History of Burma. London: Frank Cass & Co. Ltd.
- ↑ Myint-U, Thant (2006). The River of Lost Footsteps: Histories of Burma. Farrar, Straus and Giroux.
- ↑ Htin Aung, Maung (1967). A History of Burma. Columbia University Press.
- ↑ Aung-Thwin, Michael (2017). Myanmar in the Fifteenth Century. University of Hawaii Press.
- ↑ South, Ashley (2003). Mon Nationalism and Civil War in Burma: The Golden Sheldrake. Routledge.
လေန် ကေုာံ တင်နင် မ္ၚး (External Resources):
- Binnya Dala ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက်။
- ဝင် အလံင်ဘုရား ကေုာံ ဟံသာဝတဳ (YouTube)