တၠပညာ
တၠပညာ (အၚ်္ဂလိက်: Scholar, Intellectual) ဟီုဂှ် ဒှ်ပူဂိုလ်မနွံကဵု လညာတ်ပညာမဇြိုဟ်နက်၊ မစိုန်သကီု ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ကမၠောန် မွဲမွဲတုဲ မလေပ်ပါ်ပဲါ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူအရာနာနာ နကဵု ညာဏ်ပညာရ။ တၠပညာတအ်ဂှ် လေပ်လ္ၚတ်တဴ ကဏ္ဍပညာတၟိတၟိ၊ ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်သုတေသန ကေုာံ ပါ်ပရအ်ကဵု ညာဏ်ပညာဇကု ကုဂကောံမၞိဟ်တအ်ရ။
အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပွံက်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရမ္ဂး "တၠပညာ" ဝွံ ဒှ်မဝေါဟာရ မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မအရေဝ်ၜါမ မတွံဂး "တၠ" (ညးမပိုင်ပြဳ၊ ညးမစိုန်သကီု) ကေုာံ "ပညာ" (လညာတ်၊ ပွမတီ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ) တအ်ရ။ သရုပ်တုဲ ဟီုမ္ဂး ညးမပိုင်ပြဳလဝ် ညာဏ်ပညာ ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမနွံကဵု ညာဏ်ပညာ မလှဲလးဂှ် ညးကော်စ "တၠပညာ" ရ။ ပ္ဍဲလညာတ် ခေတ်တၟိမ္ဂး တၠပညာ ဟီုဂှ် ဒှ်ညးမစကာ ညာဏ်ပညာ သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင်ယေန်သၞာင်တုဲ မလေပ်ထ္ၜးကဵု ဂၠံင်တရဴ ကုမှာဇန်တအ်ရ။
အင်္ဂလက္ခဏာ တၠပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပူဂိုလ် မဒှ်တၠပညာမွဲဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံကဵု အင်္ဂလက္ခဏာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
- ပွမလ္ၚတ်လၟိုန် (Continuous Learning): ဟွံရိုဟ်ဒဒှ်ရ အာယုက် မုစိ၊ ကဆံင်ပညာ မုစိကီုလေဝ် ဆက်လ္ၚတ် ဂၠာဲဒၟံင် ပညာတၟိတၟိလၟိုန်ရ။
- လညာတ်ပါ်ပဲါ (Critical Thinking): ဟွံပတှ်ေကေတ် လောဲလောဲသွာသွာတုဲ မလေပ်ပါ်ပဲါ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵု ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု (Cause and Effect) ရ။
- ပွမဖန်ဗဒှ် (Innovation and Creativity): နူကဵု ပညာမလ္ၚတ်လဝ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ပတိတ် လညာတ်တၟိ၊ ကသပ်တၟိ ကေုာံ သွဟ်တၟိ သွက်ပြသၞာဂမၠိုင်ရ။
- ပွမပါ်ပရအ် (Sharing Knowledge): ပညာ မဇကုတီလဝ်တအ်ဂှ် နကဵု ပရေင်ချူလိက်၊ ပွမတွံထ္ၜး၊ ပွမဗတောန်ကဵုတအ်ဂှ် ပါ်ပရအ်ကဵု ညးတၞဟ်ရ။
အခန်ကဏ္ဍ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၠပညာတအ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်မွဲဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ ညးတအ် ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် တာလျိုင် အဓိကဂမၠိုင် မပ္တံကဵု-
- မင်မွဲ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဝင်: တၠပညာတအ်ဂှ် လ္ၚတ်ပ္ကောံပ္ကေဝ် ဝင်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ်တုဲ မင်မွဲလဝ် ညံင်ဟွံဂွံကၠေံကၠက်အာရ။
- ထ္ၜးဂၠံင်တရဴ (Guiding Society): ပ္ဍဲအခိင် ဂကောံမၞိဟ် စိုပ်ဒၟံင် ဂၠံင်က္ဍင် ဒးဒုင်ခက်ခုဲမ္ဂး နကဵုလညာတ်ပညာညးတအ် ထ္ၜးကဵု ဂၠံင်တရဴ မဒးရး ကုမှာဇန် ကေုာံ ညးက္ဍိုက်က္ဍိုပ်တအ်ရ။
- ဇၞော်မောဝ် ပရေင်ပညာ: က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပ္ဍဲပရေင်ပညာတုဲ ပ္တိတ်ကဵု သၟတ်မနွံကဵု အစောမ်စရာဲ ပ္ဍဲအနာဂတ်ရ။
ဗီုပြင် တၠပညာဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- တၠပညာ လပါ်သာသနာ ကေုာံ အခိုက်တြေံ: ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုယ်မ္ဂး ကျာ်ဇၞော်အစာ ကေုာံ ခမဳသင် မစိုန်သကီု ပ္ဍဲပရိယတ္တိ၊ သဒ္ဒါ၊ ကေုာံ လိက်ပတ်မန်တအ် ပါလုပ်ရ။
- တၠပညာ လပါ်သိပ္ပံ ကေုာံ ပညာခေတ်တၟိ: အစာပါမောက္ခ၊ အစာသုတေသန၊ ဒံက်တာ ကေုာံ တၠပညာသိပ္ပံ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် ပါလုပ်ရ။
- တၠပညာ လပါ်ပရေင်မၞိဟ် (Public Intellectuals): ညးမချူလိက်၊ အစာပရိုင်၊ လေပ်သၞောဝ် ကေုာံ ညးမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်မၞိဟ်တအ် ပါလုပ်ရ။