ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ
(Theravada Buddhism)
| ဂိုဏ်/ဗွိုက်: | |
|---|---|
| လိက်ပြကိုဟ်: | |
| ဘာသာလိက်: | ပါဠိ (Pali) |
| ဒေသအဓိက: | သိင်္ဃိုရ်၊ ဗၟာ၊ သေံ၊ ခမာ ကေုာံ လာအဝ် |
| တံမူလ: | |
| ညးမဒက်ပ္တန်: | ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ (Gautama Buddha) |
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ (အၚ်္ဂလိက်: Theravada Buddhism, ပါဠိ: थेरवाद , Theravāda) ဝွံ ဒှ် ဂိုဏ် [wikt:mnw:ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာ] မတြေံ အိုတ် ကေုာံ မမင်မဲ လဝ် သဘောၚ်ဓဝ် ကျာ်တြဲ သဗ္ဗညု အတိုင် တမ်မူလ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် အိုတ် မွဲ ရ။ ယၟု မ္ဂး "ထေရဝါဒ" ဏအ် ဝွံ မၞုံ အဓိပ္ပါယ် "ဝါဒ ဟွံသေင်မ္ဂး အလုံအလ မလ္ၚတ် ဒ္ဂေတ် ဗက် အတိုင် ဂၠံင်တရဴ ခမဳ မဇၞော် (မထေရ်) တအ်" ရ။ ထေရဝါဒ ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကု လိက် ပြကိုဟ် ပိဋကတ်ပိ (Pali Canon) မချူ လဝ် နကဵု ဘာသာ ပါဠိ တုဲ ဍေံ ဝွံ ဒှ် ဘာသာ အဓိက မရှ်ေသှ်ေ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှ သၠုင်ကျာ ကေုာံ အာရှ အဂၞဲ မပ္တံ ကု ဍုင် သိင်္ဃိုရ် (Sri Lanka)၊ ဗၟာ၊ သေံ၊ ခမာ ကေုာံ လာအဝ် ရ။[၁]
၁. နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "ထေရဝါဒ" ဝွံ ကၠုင် နူ မလိက် ပါဠိ ၜါ မတွံဂး "ထေရ" (Thera) မၞုံ အဓိပ္ပါယ် ခမဳ မဇၞော်၊ မဇၞော် မပြဲ ကေုာံ "ဝါဒ" (Vada) မၞုံ အဓိပ္ပါယ် ဓရ်၊ လဟီု၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒဿန ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ထေရဝါဒ ဝွံ မၞုံ အဓိပ္ပါယ် "ဒဿန ဟွံသေင်မ္ဂး သဘောၚ်ဓဝ် မထေရ် တအ်" (Teaching of the Elders) ရ။
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝွံ စွံ အာရီု အဓိက လတူ ပွမလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဓရ် ဇေတ်တ် (Orthodoxy) ကေုာံ ပွမဇၞော်ပၟဝ် ကမ္မဌာန် (Orthopraxy) ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင် ဗၠးၜး နူကဵု ဒဒိုက် သံသာ မတွံဂး [wikt:mnw:နိဗ္ဗာန်|နိဗ္ဗာန်] (Nirvana) ရ။ ဍေံ တၞဟ်ခြာ နူ ဂိုဏ် မဟာယာန (Mahayana) မဟိုတ်နူ ထေရဝါဒ ဝွံ ပတှ်ေ ကေတ် ဒဒှ်ရ ပူဂိုလ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တၠ ဒး ဂစာန် လွဳပရာ နကဵု အလဵု ဇကု ညံင်ဂွံ အာစိုပ် အရဟတ္တမဂ် အရဟတ္တဖိုလ် (Arhatship) ရ။[၂]
၂. ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History and Origins)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဝင် ထေရဝါဒ ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပွမပတိုန် သင်္ဂါယန (Buddhist Councils) မကတဵုဒှ် လဝ် ကြဴနူ ကျာ်တြဲ ပပရိနိဗ္ဗာန် တုဲ ရ။
- သင်္ဂါယန ပထမ (First Council): ကတဵုဒှ် ကြဴနူ ကျာ်တြဲ ပပရိနိဗ္ဗာန် ဂွံ ပိ ဂိတု ပ္ဍဲ ဍုင် ရာဇဂြိုဟ် ရ။ မဟာကဿပ မထေရ် က္ဍိုက်ပ် တုဲ ပကောံပကေဝ် သဘောၚ်ဓဝ် ကေုာံ ဝိနယ် တအ် ရ။
- သင်္ဂါယန ဒုတိယ (Second Council): ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဝေသာလဳ လက္ကရဴ ၁၀၀ သၞာံ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဏအ် သံဃာ တအ် ပါ် အာ ၜါ ဂိုဏ် အဓိက မတွံဂး ဌဝိရဝါဒ (Sthaviravada - မဒှ် တမ်မူလ ထေရဝါဒ) ကေုာံ မဟာသံဃိက (Mahasamghika) ရ။
- သင်္ဂါယန တတိယ (Third Council): ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဍုင် ပါဋလိပုတ် (Patna) ပ္ဍဲ လက်ထက် သၟိင် အသောက (Emperor Ashoka) ရ။ ပ္ဍဲ သင်္ဂါယန ဏအ် ဂှ် မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ မထေရ် သ္အးဇ္ၚး သာသနာ တုဲ ဍိုက်ပေင် အာ ကု ပိဋကတ် ပိ ပြကိုဟ် ရ။[၃]
ကြဴနူ သင်္ဂါယန တတိယ တုဲ သၟိင်အသောက ဗလး ဏာ ကောန် ညး မဟိမု မဟိန္ဒ မထေရ် (Mahinda) သွက်ဂွံ အာ ပတန် သာသနာ ပ္ဍဲ တကအ် သိင်္ဃိုရ် ရ။ နူကဵု သိင်္ဃိုရ် ဂှ် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝွံ ဆက် ပြးဇး ကၠုင် စိုပ် ဍုင် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ (သဓီု) မဒှ် ဒေသ ဂကူမန်၊ ကေုာံ အလုံ မွဲ ဒေသ အာရှအဂၞဲ ရ။
၃. သဘောၚ်ဓဝ် အဓိက ကေုာံ ဒဿန (Core Teachings and Philosophy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သဘောၚ်ဓဝ် အဓိက ပ္ဍဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကု သစ္စာ ပန် သာ် (Four Noble Truths) ကေုာံ မဂ္ဂင် ဒစာံ သာ် (Noble Eightfold Path) ရ။
သစ္စာ ပန် သာ် (Cattāri Ariyasaccāni): ၁။ ဒုက္ခသစ္စာ (Dukkha): ပွမသၠးဂၠံဂဝ်၊ ဗျု၊ ယဲ၊ ချိုတ် ကေုာံ သံသာ ဏအ် ဝွံ ဒှ် ဒဒိုက် ရ။ ၂။ သမုဒယသစ္စာ (Samudaya): ဟိုတ် မဖန်ဗဒှ် ကဵု ဒဒိုက် ဂှ် ဒှ် လောဘ (တဏှာ) ရ။ ၃။ နိရောဓသစ္စာ (Nirodha): ပွမပၠိုတ် အာ တဏှာ အလုံအိုတ်သီု ဂှ် ဒှ် နိဗ္ဗာန် ရ။ ၄။ မဂ္ဂသစ္စာ (Magga): ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံ စိုပ် နိဗ္ဗာန် ဂှ် ဒှ် မဂ္ဂင် ဒစာံ သာ် ရ။[၄]
| ကဏ္ဍ အဓိက | မဂ္ဂင် (ပါဠိ) | အဓိပ္ပါယ် (မန်) | ပွံက် အဓိပ္ပါယ် |
|---|---|---|---|
| ပညာ (Wisdom) | သမ္မာဒိဋ္ဌိ (Sammā-diṭṭhi) | ညာဏ် မညာတ် ဒး | ပွမညာတ် တီ ကေတ် သစ္စာ ပန် သာ် ဍာံဍာံ။ |
| သမ္မာသင်္ကပ္ပ (Sammā-saṅkappa) | ကသပ် မချပ် ဒး | ပွမချပ် ညံင်ဂွံ တိတ် ဗၠး နူ ကာမဂုဏ်၊ ဒေါသ ကေုာံ ညှဉ်းပဲ။ | |
| သဳလ (Morality) | သမ္မာဝါစာ (Sammā-vācā) | ဂလာန် မဟီု ဒး | ပွမဝေင်ပါဲ ဂလာန် မုသာ၊ ဂလာန် ကၞေင်၊ ဂလာန် သာသ္ပအ်။ |
| သမ္မာကမ္မန္တ (Sammā-kammanta) | ကမၠောန် မကၠောန် ဒး | ပွမဝေင်ပါဲ ပွမဂစိုတ် သတ်၊ ကၠတ် ဒြပ် ညး ကေုာံ ကာမေသု။ | |
| သမ္မာအာဇဳဝ (Sammā-ājīva) | ဂယိုင်လမျီု မဒးရး | ပွမဂယိုင် လမျီု သီု ဟွံမဲ ကု ဒုဟ် မပ္တံ ကု သွံ လက်ချာ၊ သွံ သတ်။ | |
| သမာဓိ (Concentration) | သမ္မာဝါယာမ (Sammā-vāyāma) | လွဳ မလွဳ ဒး | ပွမလွဳပရာ ညံင် အကုသိုလ် ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ် ကေုာံ ကုသိုလ် ဂွံ ကတဵုဒှ်။ |
| သမ္မာသတိ (Sammā-sati) | သတိ မဗှ်သမ္တီ ဒး | ပွမစွံ သတိ လတူ ကာယ၊ ဝေဒနာ၊ စိုတ် ကေုာံ ဓမ္မ (သတိပဋ္ဌာန်)။ | |
| သမ္မာသမာဓိ (Sammā-samādhi) | စိုတ် မညိင် ဒး | ပွမစွံ အာရီု စိုတ် ညိင်ဝတ် ဇြိုဟ်နက် (စိုပ် ဈာန်)။ |
၄. ပြကိုဟ် ကေုာံ ပိဋကတ်ပိ (Texts and the Pali Canon)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပြကိုဟ် အဓိက အလုံအိုတ်သီု ပ္ဍဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂှ် ဒက်ပ္တန် လဝ် နကဵု လိက် ပါဠိ တုဲ ညးကော် စ "တိပိဋက" (Tipitaka) မၞုံ အဓိပ္ပါယ် "နိဓိ ပိ" ဟွံသေင်မ္ဂး ပိဋကတ် ပိ ရ။ ၁။ ဝိနယ ပိဋကတ် (Vinaya Pitaka): ပြကိုဟ် မဆေင်စပ် ကု ဝိနယ် ဒ္ဂေတ် လၟေတ် သွက် ခမဳ ဇၞော် ကေုာံ ထေရဳ တအ် ရ (မပ္တံ ကု သိက္ခာပိုဒ် ၂၂၇ သာ်)။ ၂။ သုတ္တန္တ ပိဋကတ် (Sutta Pitaka): ပြကိုဟ် မတွံ ထ္ၜး လဝ် သုတ္တန် ကေုာံ ပေါဲဓမ္မဒေသနာ ကျာ်တြဲ ကေုာံ ကွး သာဝက တအ် ရ (မပ္တံ ကု ဒီဃနိကာယ်၊ မဇ္ဇျိမနိကာယ်)။ ၃။ အဘိဓမ္မ ပိဋကတ် (Abhidhamma Pitaka): ပြကိုဟ် မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သဘောၚ်ဓဝ် နာမ် (စိုတ်၊ စေတသိက်) ကေုာံ ရုပ် နကဵု ဉာဏ် ပညာ မဇြိုဟ်နက် လောန် ရ (မပ္တံ ကု ဓမ္မသင်္ဂဏဳ၊ ပဋ္ဌာန်)။[၅]
၅. ဘဝခမဳ ကေုာံ သံဃာ (Monastic Life and Sangha)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ထေရဝါဒ မ္ဂး [wikt:mnw:သံဃာ|သံဃာ] (Sangha) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ ခမဳ သာမဏဳ တအ် ဝွံ ဒှ် ညးမမင်မဲ သာသနာ ကေုာံ ညးမတွံ ထ္ၜး ဓရ် ကု ညးဍုင်ကွာန် တအ် ရ။ သွက်ဂွံ ဒှ် ခမဳ မွဲ ဇကု မ္ဂး ဒး ဒဂိုန် ကေတ် ဝိနယ် ၂၂၇ သိက္ခာပိုဒ် မပါလုပ် ပ္ဍဲ ပါတိမောက္ခ (Patimokkha) ရ။
ခမဳ တအ် ဝွံ ဒး ဂျိုင် လမျီု နကဵု ပွမပိဏ္ဍပါတ် (Alms gathering) တုဲ ညးတအ် ဟွံဂွံ စ သြန်၊ ဒြပ်ရတ် တအ် ရ။ ညးဍုင်ကွာန်၊ ဒါယကာ တအ် ဂှ် ဒှ် ညးမကဵု ဒါန် ပစ္စယ် ပန် (သ္ၚာ၊ ပုင်၊ ကျာ်၊ ဂဥုဲ) သွက် ခမဳ တအ် တုဲ ညးတအ် ကလိဂွံ ကုသိုလ် ပါရမဳ သွက် ဘဝ အနာဂတ် ရ။ ပွမပံင်ကောံ အကြာ သံဃာ ကေုာံ ဒါယကာ ဏအ် ဝွံ ဒှ် သဇိုင် ယေန်သၞာင် အဓိက ပ္ဍဲ ဂကူ ထေရဝါဒ တအ် ရ။[၆]
၆. ပွမဇၞော်ပၟဝ် ကမ္မဌာန် (Meditation Practices)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမဇၞော်ပၟဝ် [wikt:mnw:ကမ္မဌာန်|ကမ္မဌာန်] (Bhavana / Meditation) ဝွံ ဒှ် လၟေင် ကမၠောန် အဓိက သွက်ဂွံ အာစိုပ် နိဗ္ဗာန် ရ။ ပ္ဍဲ ထေရဝါဒ မ္ဂး ကမ္မဌာန် ပါ် လဝ် ၜါ သာ် အဓိက ရ- ၁။ သမထ ကမ္မဌာန် (Samatha): ပွမစွံ အာရီု ညိင်ဝတ် (Concentration) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ဈာန် ရ။ မလေပ် စွံ အာရီု လတူ ဓရ် အာနာပါန (ယီု လုပ် ယီု တိတ်)၊ ကသိုဏ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗြဟ္မဝိဟာရ ပန် (မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာ၊ ဥပေက္ခာ) ရ။ ၂။ ဝိပဿနာ ကမ္မဌာန် (Vipassana): ပွမသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ညာတ် ကေတ် သဘောၚ် အနိစ္စ (Impermanence)၊ ဒုက္ခ (Suffering)၊ ကေုာံ အနတ္တ (Non-self) ပ္ဍဲ ခန္ဓကာယ ကေုာံ စိုတ် ဇကု ဍာံဍာံ ပြပြ ရ။ ဝိပဿနာ ဏအ် ဝွံ ဒှ် ကွတ် ညာဏ် မဖန်ဗဒှ် ညံင် ဂွံ တိတ် ဗၠး နူ သံသာ ရ။[၇]
၇. သဘင် ကေုာံ ပရေင်ယေန်သၞာင် (Festivals and Rituals)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင် သဘင် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ တအ် ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကု ပြက္ခဒိန် စန္ဒရမာသ (Lunar calendar) ရ။
- တ္ၚဲ ဗုဒ္ဓ (Vesak): တ္ၚဲ ကျာ်တြဲ သၠးဂၠံဂဝ်၊ ဒှ် ကျာ်၊ ကေုာံ ပပရိနိဗ္ဗာန် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဂိတု ပသာ် ပေင်။ ဍေံ ဒှ် သဘင် မဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။
- ဒဂိုန် ဝှ် (Vassa): အခိင် ဥတု ဗြဲ (ပိ ဂိတု) မဒှ် အခိင် ခမဳ တအ် ဒး တန်တဴ ပ္ဍဲ ဘာ မွဲ မွဲ တုဲ ဒဂိုန် ကေတ် ဝှ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဏအ် ဒါယကာ တအ် လေဝ် မင် သဳလ ကေုာံ ပၟဝ် ကမ္မဌာန် ဂၠိုင် တိုန် ရ။
- သဘင် ကထိန် (Kathina): သဘင် ကဵု ဒါန် သ္ၚာ ကု ခမဳ မသှ် ဝှ် အာစိုပ် ဒတုဲ တအ် ရ။ ဍေံ ကတဵုဒှ် အကြာ ဂိတု ဝှ် ကေုာံ ကထိုန် ရ။[၈]
၈. ပရေင်ပြးဇး ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် (Spread and Demographics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝွံ ဒှ် ဘာသာ မပြးဇး လောန် ပ္ဍဲ အာရှ သၠုင်ကျာ ကေုာံ အာရှ အဂၞဲ ရ။ လၟိဟ် မၞိဟ် မရှ်ေသှ်ေ အလုံ ဂၠးတိ နွံ ၜိုတ် ၁၅၀ ပြကောဋိ ရ။
| ဍုင် / ရးနိဂီု | လၟိဟ်မၞိဟ် မရှ်ေသှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာ (%) | လၟိဟ်မၞိဟ် သရုပ် (ပြကောဋိ) | ဂိုဏ် အဓိက |
|---|---|---|---|
| ကမ္ဗောဒဳယာ (Cambodia) | ၉၇.၉% | ၁၅.၈ | မဟာနိကာယ၊ ဓမ္မယုတ္တိနိကာယ |
| သေံ (Thailand) | ၉၄.၅% | ၆၆.၃ | မဟာနိကာယ၊ ဓမ္မယုတ္တိနိကာယ |
| ဍုင်ဗၟာ (Myanmar) | ၈၇.၉% | ၄၈.၀ | သုဓမ္မာ၊ ရွှေကျင်၊ ရာမညနိကာယ (မန်) |
| သိင်္ဃိုရ် (Sri Lanka) | ၇၀.၂% | ၁၅.၀ | Siam Nikaya, Amarapura Nikaya |
| လာအဝ် (Laos) | ၆၆.၀% | ၄.၈ | ထေရဝါဒ လာအဝ် |
*(နိဿဲ: စရင် လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠးတိ ၂၀၂၀ လတ်လတ် ဏအ်)*[၉]
၉. ထေရဝါဒ ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ် (Theravada in the Modern World)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စိုပ် ခေတ် ၁၉ ကေုာံ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ မ္ဂး ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝွံ ဒး ဆဵုဂဗ ကု ပရေင် ပြံင်လှာဲ ခေတ်တၟိ (Modernization) ကေုာံ သြဇာ ကဝ်လဝ်နဳ (Colonialism) ရ။ ပ္ဍဲ ဍုင် သိင်္ဃိုရ် ကေုာံ ဗၟာ မ္ဂး ပွမကလေင် လဟဵု သာသနာ (Buddhist Revivalism) ကတဵုဒှ် ကၠုင် တုဲ လိက် ပိဋကတ် တအ် ဂှ် ကၠာဲစၠောအ် နကဵု ဘာသာ အင်္ဂလိက် ကေုာံ ဘာသာ တၞဟ်ဟ် ရ။
ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် မ္ဂး "ချဳဒရာင် ဝိပဿနာ" (Vipassana movement) မစ ကၠုင် နူ အစာ ကမ္မဌာန် မပ္တံ ကု မဟာစည် ဆရာတော် (Mahasi Sayadaw) ကေုာံ S. N. Goenka တအ် ဂှ် ပြးဇး အာ အလုံ ဂၠးတိ စိုပ် အမေရိကာန် ကေုာံ ယူရဝ်ပ ရ။ ညး ဍုင် ရးပလိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် လ္ၚတ် ကၠုင် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ နဒဒှ် ပညာ စိုတ်ပညာ (Psychology) ကေုာံ ပရေင် ၜိုဟ်သြိုဟ် လမျီု (Mindfulness) ရ။[၁၀]
၁၀. မစၞောန်ညွှန် ကေုာံ သက်သဳဂမၠိုၚ် (References and External Links)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Gombrich, Richard F. (2006). *Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo*. Routledge.
- ↑ Harvey, Peter (2013). *An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices*. Cambridge University Press.
- ↑ Hirakawa, Akira (1990). *A History of Indian Buddhism: From Sakyamuni to Early Mahayana*. University of Hawaii Press.
- ↑ Walpola Rahula (1959). *What the Buddha Taught*. Grove Press.
- ↑ Norman, K. R. (1983). *Pali Literature: Including the Canonical Literature in Prakrit and Sanskrit of All the Hinayana Schools of Buddhism*. Otto Harrassowitz.
- ↑ Wijayaratna, Mohan (1990). *Buddhist Monastic Life: According to the Texts of the Theravada Tradition*. Cambridge University Press.
- ↑ Sayadaw, Mahasi (1994). *The Progress of Insight: A Treatise on Satipatthana Meditation*. Buddhist Publication Society.
- ↑ Swearer, Donald K. (2010). *The Buddhist World of Southeast Asia*. State University of New York Press.
- ↑ Pew Research Center (2012). "The Global Religious Landscape: Buddhists".
- ↑ McMahan, David L. (2008). *The Making of Buddhist Modernism*. Oxford University Press.
လေန် ကေုာံ တင်နင် မ္ၚး (External Resources):
- Introduction to Theravada Buddhism (YouTube)
- Theravada ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက်။
- Access to Insight - လိက် ပြကိုဟ် ပိဋကတ် အင်္ဂလိက် မလှဲလး။