ဒက်ပတန်

Lead section

ဒက်ပ္တန် (အၚ်္ဂလိက်: Structure) ဝွံ ပ္ဍဲပညာဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ခန္ဓာဗေဒမ္ဂး ရန်တၟအ်ကဵု ဗီုပြင် ဖျေဟ်ဗဒှ် (Arrangement) အဝဲဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ကလာပ်ရုပ်၊ ဖျုန် ကေုာံ အဝဲနာနာ ပ္ဍဲခန္ဓကာယ သတ်မနွံကဵုလမျီုရ။ ဒက်ပ္တန် ခန္ဓကာယမၞိဟ်ဂှ် ပါ်ခြာလဝ် နကဵုအဆံင်ဆင့် (Levels of organization) နူကဵုမဝ်လီကျူ ဍောတ်အိုတ် စဵုကဵုစိုပ် ခန္ဓကာယ မွဲမွဲရ။ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ "ဒက်ပ္တန်" ကေုာံ "တာလျိုင်" (Function) ဂှ် ဒှ်သဇိုင်ပညာသိပ္ပံ မပကဵုညံင် လမျီုဂွံတန်တဴမာန်ရ။

အဆံင်ဆင့် ဒက်ပ္တန် ခန္ဓကာယ (Levels of Structural Organization)

ဗီုပြင်ဒက်ပ္တန် ခန္ဓကာယမၞိဟ်ဂှ် ပါ်ခြာလဝ် ၆ အဆံင် အဓိကရ-

၁။ အဆံင် ဓာတု (Chemical Level)

ဒှ်အဆံင်ဍောတ်အိုတ်၊ မပ္တံကဵု အက်တမ် (Atoms) ကေုာံ မဝ်လီကျူ (Molecules) ဂမၠိုင်ရ။ ဓါတ်အဓိက မပ္တံကဵု ကာဗောန်၊ ဟိုက်ဒရဝ်ဂျေန်၊ အံက်သဳဂျေန် ကေုာံ နိုက်ထရဝ်ဂျေန်တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် DNA ကေုာံ ပရဝ်တေန်ရ။

၂။ အဆံင် ကလာပ်ရုပ် (Cellular Level)

ကလာပ်ရုပ် (Cells) ဝွံ ဒှ်သဇိုင်လမျီု ဍောတ်အိုတ်ရ။ ကလာပ်ရုပ်နာနာ (ဥပမာ- ကလာပ်ရုပ်ဖျုန်၊ ကလာပ်ရုပ်အာရုံ) နွံကဵုဗီုပြင် ဒက်ပ္တန် တၞဟ်ခြာ သွက်ဂွံကၠောန်ကမၠောန် တၞဟ်ခြာရ။

[Image of the structure of a human cell showing organelles]

၃။ အဆံင် ဖျုန် (Tissue Level)

ကလာပ်ရုပ် ဂကူတုပ်တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဖျုန် (Tissues) ရ။ ပ္ဍဲမၞိဟ်မ္ဂး နွံ ၄ ဂကူအဓိက-

• **ဖျုန်စၞာံ (Epithelial tissue):** စဵုဒၞာဗွဲမ္ၚး ကေုာံ အပ္ဍဲ။
• **ဖျုန်ဆက် (Connective tissue):** ထံက်ပင် ကေုာံ ဆက်စပ်အဝဲဂမၠိုင် (ဥပမာ- ဇုတ်၊ ဆီ)။
• **ဖျုန်ကုတ် (Muscle tissue):** သွက်ပရေင်ချဳဒရာင်။
• **ဖျုန်အာရုံ (Nervous tissue):** သွက်ဂွံပလံင်ဗစိုပ် တင်ဂၞင်အာရုံ။

၄။ အဆံင် အဝဲ (Organ Level)

ဖျုန်နာနာဂကူ ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် အဝဲ (Organs) ရ။ ဥပမာ- ဂြိုဟ် (Heart) ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဖျုန်ကုတ်၊ ဖျုန်အာရုံ ကေုာံ ဖျုန်ဆက်တအ်ရ။

[Image of the internal structure of the human heart]

၅။ အဆံင် သၞောတ်အဝဲ (System Level)

အဝဲနာနာ ပံင်ကောံတုဲ ကၠောန်ကမၠောန် သွက်တင်ရန်တၟအ်မွဲရ။ ဥပမာ- သၞောတ်စၞစ (Digestive System) ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ပါင်၊ ထၟာတ်၊ ဂၞဴ ကေုာံ ဖျေင်ရ။

[Image of the human digestive system anatomy]

၆။ အဆံင် ခန္ဓကာယ (Organismal Level)

သၞောတ်အဝဲ သီုဖအိုတ် ပံင်ကောံတုဲ ဒှ်ကၠုင် ခန္ဓကာယ (Human body) မွဲရ။

[Image of all human body systems overview]

ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ ဒက်ပ္တန် ကေုာံ တာလျိုင်

ပ္ဍဲခန္ဓာဗေဒမ္ဂး "ဗီုပြင်ဒက်ပ္တန်" ကဵု "တာလျိုင်" ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင်ရ (Structure follows function)။

• **ဥပမာ:** ဇုတ်တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုဓါတ်သတ္တု ခိုင်ခိုင်ကၠိုက်ကၠိုက် ဟိုတ်နူနွံတာလျိုင် သွက်ဂွံထိင်ဒဝ် လျိုင်ခန္ဓကာယရ။
• **ဥပမာ:** အာရုံဖဍတ် (Nerves) တအ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂၠိင်ဂၠိင် သွက်ဂွံပလံင်ဗစိုပ် တင်ဂၞင် သ္ၚောဲသ္ၚောဲမာန်ရ။

See also

• ခန္ဓာဗေဒ
• ကလာပ်ရုပ်
• ဇဳဝဗေဒ

References

Tortora, G.J. (2018). Principles of Anatomy and Physiology. Wiley။  Marieb, E.N. (2015). Human Anatomy & Physiology. Pearson။