ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ
| ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ | |
|---|---|
[[File: |250px|center|]]မာချူ ပဳချူ (Machu Picchu)၊ ဒတန်အာဲကၟာဲဂၠးတိ ပံင်စပ် ပ္ဍဲဍုင်ပေရူ။ | |
| ယၟု တမ်မူလ | World Heritage Site |
| ဒၞာဲဒတန် | အလုံဂၠးတိ (Global) |
| ဂကောံအုပ်ဓုပ် | ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO) |
| ဗီုပြင် | ယေန်သၞာင်၊ သဘာဝ၊ ပံင်စပ် |
| တင်သ္ဂုတ်ဆာတ် | (i) စဵုကဵု (x) |
| သၞာံ စၟတ်သမ္တီ | ၁၉၇၂ (ကသုက် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ) |
| မုက်ကွန်ရက် | whc.unesco.org |
ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ (အၚ်္ဂလိက်: World Heritage Site) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဒၞာဲဒတန် (မပ္တံကဵု ဂြိုပ်၊ ဒဵု၊ ကၟာဍာ်၊ ကန္တာရ၊ တိုင်ပ္ကဴ၊ သ္ၚိကေုာံဌာန်ဒတန်၊ ဒေသဍုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ကွာန်တြေံ) မဒးဒုင်ရုဲစှ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု ဂကောံပညာ၊ သိပ္ပံ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) ဟွံသေင်မ္ဂး မကော်ခဴစ ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO) ရ။[၁]
တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒတန်တအ်ဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံ မင်မွဲ ကေုာံ စဵုဒၞာ ဒတန် ယေန်သၞာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒတန် သဘာဝ မၞုံကဵု ၚုဟ်မး သာမည ဗွဲမသၠုင် (Outstanding Universal Value) သွက် ကောန်မၞိဟ်တအ် အလုံဂၠးတိ အလုံအိုတ်သီုရ။[၂] လၟေင်ကမၠောန် မင်မွဲဒတန်တအ်ဝွံ ဒုင်သဇိုင် လ္တူ သၞောဝ်ဥပဒေ ဂၠးကဝ် မကော်ခဴစ ကသုက် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ (World Heritage Convention) မဒက်ပတန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၂ ရ။ ဒတန်တအ်ဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ဂကူအဓိက ပိသာ်- ယေန်သၞာင် (Cultural)၊ သဘာဝ (Natural) ကေုာံ ပံင်စပ် (Mixed) ရ။
၁။ ဝၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ကတဵုဒှ် (History and Origins)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဟိုတ်တမ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် ကသုက် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိဂှ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၄ အခိင် အလဵုအသဳ ဍုင်အဳဂျေပ် (Egypt) ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ဆာတ် သိုင်ပတန် ကၟာတ်ဍာ် အာသဝါန် (Aswan High Dam) ရ။ ကၟာတ်ဍာ်ဏအ် သိုင်ပတန်မ္ဂး ဍာ်မာန်ဗၠိုက်ပလီုထောအ် ဒၞာဲကျာ်တြေံ ကေုာံ တိုင်ပ္ကဴဝင် အဘူ သိမ်ဘေဝ် (Abu Simbel) မၞုံကဵု ၚုဟ်မးဝင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ယူနေတ်သကဝ် ကော်ဘိက် ဂၠးကဝ် သွက်ဂွံ ရီုဗင် စဵုဒၞာရ။ ပရေင်ရီုဗင်ဏအ် ကလိဂွံ ဇမၞးတုဲ၊ ဍုင် ၅၀ ပြင်င် ပါလုပ် ထံက်ပင် သြန် သွက်ဂွံ ရုဲပြံင် ဒၞာဲဘာကျာ်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံ ဂွံဗၠးဘဲဍာ်ရ။[၃]
နူကဵု ပရေင်အံင်ဇၞးဏအ်၊ ယူနေတ်သကဝ် ကေုာံ ဂကောံပရေင်မင်မွဲ သဘာဝ ဂၠးကဝ် (IUCN) တအ် ပံင်ကောံတုဲ ခၞံဗဒှ်လဝ် "ကသုက် မဆေင်ကဵု ပရေင်မင်မွဲ ယေန်သၞာင် ကေုာံ သဘာဝ ဂၠးတိ" (Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage) ပ္ဍဲဂိတု နဝ်ဝေမ်ဗာ ၁၆၊ သၞာံ ၁၉၇၂ ရ။ ကသုက်ဏအ်ဝွံ ကဵုအခေါင် ကုဍုင်ဂမၠိုင် သွက်ဂွံ မင်မွဲ အာဲကၟာဲ ဇကု နကဵု အရီုအဗင် ဂၠးကဝ်ရ။
၂။ ကမ္မတဳ အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ (World Heritage Committee)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကမ္မတဳ အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ (World Heritage Committee) ဝွံ ဒှ်ဂကောံ အဓိက မၞုံကဵု အဝဵုအာဏာ သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ဆာတ် လ္တူ ပရေင်ရုဲစှ် ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိတအ်ရ။ ကမ္မတဳဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဍုင်စၞး (State Parties) လၟိဟ် ၂၁ ဍုင် မဒးဒုင်ရုဲစှ် နကဵု သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် (General Assembly) ယူနေတ်သကဝ် သွက် ပွိုင် ၄ သၞာံရ။[၄]
ကမ္မတဳဏအ်ဝွံ ဆဵုဂဗ ကောံဓရီု ရိုဟ်ဟ်သၞာံတုဲ၊ ဍေံတအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္တူ စရင်ရုဲစှ် မပၠောပ်လဝ် နူကဵု ဍုင်နာနာ၊ တုဲမ္ဂး ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ဆာတ် ယဝ်ရ ဒတန်မွဲမွဲ သ္ဒးလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲစရင် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိဟာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင် ပတိတ်ထောအ် နူစရင်ဟာ ဂှ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ၊ ဍေံတအ် သီုဖန်ဇန် သြန်ဘဏ္ဍာ (World Heritage Fund) သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ပရေင်မင်မွဲ ဒတန် မဒးဆဵုဂဗ အန္တရာဲတအ်ရ။
၃။ လၟေၚ်ကမၠောန် သွက်ဂွံရုဲစှ် (Nomination Process)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဍုင်မွဲမွဲ မမိက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒတန်ညးတအ် နဒဒှ် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိမ္ဂး၊ ဍေံတအ် ဒးတတ်ၜက်အာ လၟေင်ကမၠောန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ-
- စရင်ဒတန် စမ်ၜတ် (Tentative List): ဍုင်မွဲ ဒးပၠောပ် စရင် ဒတန် မၞုံပၟိက် မိက်ဂွံရုဲစှ် သီုဖအိုတ် ကိုပ်ကၠာ။ ယဝ်ရ ဒတန်မွဲ ဟွံပါလဝ် ပ္ဍဲစရင်ဏအ်မ္ဂး၊ ဍေံဟွံဂွံအခေါင် ပၠောပ်စရင် အလုံအစင် (Nomination) ရ။
- စရင်ရုဲစှ် အလုံအစင် (Nomination File): ရုဲစှ်ကေတ် ဒတန်မွဲ နူစရင်စမ်ၜတ်တုဲ ပၠောပ်စရင် မၞုံကဵု တင်နင် ဝင်၊ ဗီုဟံက်၊ ကေုာံ အစဳအဇန် မင်မွဲ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ကု ယူနေတ်သကဝ်။
- ပရေင်စၟတ်သ္ၚေဝ် (Evaluation): ဂကောံမင်မွဲ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ဂၠးကဝ် (ICOMOS) ကေုာံ ဂကောံ သဘာဝ (IUCN) တအ် စၟတ်သ္ၚေဝ် ဒတန်ဂှ် နကဵု ပရေင်စမ်ၜတ် လ္တူတိဇေတ်တ် (on-site evaluation) ရ။
- ကောံဓရီု ကမ္မတဳ (Committee Decision): ကမ္မတဳ အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ဆာတ် လက္ကရဴအိုတ် ယဝ်ရ ဒတန်ဂှ် ဍိုက်ပေင်ကဵု တင်သ္ဂုတ်ဆာတ် ယူနေတ်သကဝ် ဟာဂှ်ရ။[၅]
၄။ တၚ်သ္ဂုတ်ဆာတ် ရုဲစှ်ဂမၠိုၚ် (Selection Criteria)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒတန်မွဲမွဲ ဂွံဒှ် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိမာန်ဂှ် ဍေံဒးဍိုက်ပေင်ကဵု တင်သ္ဂုတ်ဆာတ် အောန်အိုတ် မွဲသာ် နူကဵု ၁၀ သာ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
| ကဏ္ဍ | စၟတ် | ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Summary) |
|---|---|---|
| ယေန်သၞာင် (Cultural) | i | ထ္ၜးကဵု အစောမ်စရာဲ ဖန်ဗဒှ် ကောန်မၞိဟ် ဗွဲမပြဲ (Masterpiece of human creative genius)။ |
| ii | ထ္ၜးကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ၚုဟ်မး ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲကဵု ဇမၠိင်အခိင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေသယေန်သၞာင်။ | |
| iii | ဒှ် သက်သဳ တၟေင် သွက် ယေန်သၞာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ် မကၠေအ်ကၠက်အာယျ။ | |
| iv | ဒှ် သာဓက ခိုဟ်အိုတ် သွက် လဒက်ပတန်၊ အာခဳတက်ချာ ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲကွတ်ပညာ ပ္ဍဲဝင်ကောန်မၞိဟ်။ | |
| v | ဒှ် သာဓက ပရေင်မံင်တန်တဴ ကောန်မၞိဟ် အတိုင်အခိုက်တြေံ၊ ပွမစကာတိ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍာ် මကိတ်ညဳ ကု ပွဳပွူသဘာဝ။ | |
| vi | ဆက်စပ်ဒၟံင် တိုက်ရိုက် ကု ပရေင်ကတဵုဒှ်၊ ဓဝ်ပတှ်ေ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လိက်ပတ် မၞုံကဵု ၚုဟ်မး ဂၠးကဝ်။ | |
| သဘာဝ (Natural) | vii | နွံကဵု အကာဲအရာ သဘာဝ မကျေဝ်ဂေါဝ် လောန်ကာဲ ဟွံသေင်မ္ဂး တၟေင်တၟဟ်။ |
| viii | ဒှ် သာဓက အဓိက မထ္ၜးကဵု လၟေင်ကမၠောန် ဝင် ဂၠးတိ၊ သၞောတ်တိဗေဒ ကေုာံ ဇွိုတ်တိ (geomorphic features)။ | |
| ix | ဒှ် သာဓက အဓိက မထ္ၜးကဵု လၟေင်ကမၠောန် ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ သၞောတ်ဂေဟ မဆက်တန်တဴဒၟံင်။ | |
| x | ဒှ် ဒၞာဲဒတန် မကိစ္စဇၞော်အိုတ် သွက် ပရေင်မင်မွဲ ဇဳဝစုံလင် (Biodiversity) သီုကဵု ဂကူသတ် မဒးဆဵုဂဗ အန္တရာဲ။ |
၅။ ဂကူ အာဲကၟာဲဂမၠိုၚ် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ (Types of Heritage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်].jpeg)
- အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် (Cultural Heritage): ဒတန်တအ်ဏအ်ဝွံ လဒက်ပတန်လဝ် နကဵု မၞိဟ်တုဲ၊ မပ္တံကဵု ဒၞာဲဝါင် ဝင်၊ ဘာကျာ်၊ ဍုင်တြေံ၊ လိက်တၟအ်၊ ကေုာံ ရုပ်ပါန်ခဳတအ်ရ။ (ဥပမာ - ဒေသယေန်သၞာင် ဗုကာံ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ၊ တိုင်ကြုက်မဇၞော် ပ္ဍဲဍုင်ကြုက်)
- အာဲကၟာဲ သဘာဝ (Natural Heritage): ဒတန်တအ်ဏအ်ဝွံ မကတဵုဒှ် နကဵု အလဵုသဘာဝတုဲ၊ မပ္တံကဵု ဂြိုပ်၊ ဒဵု၊ ကၟာဍာ် သဘာဝ မဟွံဒးဒုင်ပထုဲလဝ် နူမၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ (ဥပမာ - ဂြိုပ် အမေဇြောန်၊ ဂြိုဟ်တၟအ်ဇၞော် ပ္ဍဲသြသတေလျာ)
- အာဲကၟာဲ ပံင်စပ် (Mixed Heritage): ဒၞာဲ မဍိုက်ပေင်ကဵု လက္ခဏာ သဘာဝ ကီု သီုကဵု ယေန်သၞာင် ဗွဲမခိုဟ်ရ။ (ဥပမာ - မာချူ ပဳချူ ပ္ဍဲဍုင်ပေရူ)
၆။ လၟိဟ်ဒတန် ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပရအ် လ္တူဂၠးတိ (Statistics and Global Distribution)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၂၃ ဂှ်၊ ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ သီုဖအိုတ် နွံ ၁,၁၉၉ ဒၞာဲ ပ္ဍဲကဵု ဍုင် ၁၆၈ ဍုင်ရ။ ဍုင်အဳတလဳ (Italy) ဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိတုဲ၊ ကြဴနူဂှ် ဍုင်ကြုက် (China) ကေုာံ ဍုင်ဂျာမနဳ (Germany) တအ် ပါဝင်ရ။
- **ဗဳဒဳယော သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:** ဗီုလဵု ယူနေတ်သကဝ် ရုဲစှ် အာဲကၟာဲဂၠးတိ (YouTube)
| ဒေသ (Region) | ယေန်သၞာင် (Cultural) | သဘာဝ (Natural) | ပံင်စပ် (Mixed) | သီုဖအိုတ် (Total) |
|---|---|---|---|---|
| အာဖရိက (Africa) | 54 | 39 | 5 | 98 |
| ဍုင်အာရပ် (Arab States) | 82 | 6 | 3 | 91 |
| အာရှ ကေုာံ ပသဳဖိတ် (Asia and Pacific) | 195 | 70 | 12 | 277 |
| ဥရဝ်ပ ကေုာံ အမေရိကသၟဝ်ကျာ (Europe & North America) | 476 | 66 | 11 | 553 |
| လေတ်တေန် အမေရိက ကေုာံ ကာရေဗဳယေန် (Latin America & Caribbean) | 100 | 38 | 8 | 146 |
| သီုဖအိုတ် အလုံဂၠးတိ | 907 | 219 | 39 | 1,199 |
၇။ အာဲကၟာဲ မဒးဆဵုဂဗ အန္တရာဲ (World Heritage in Danger)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ယူနေတ်သကဝ် စွံလဝ် စရင် တၟေင်မွဲ မကော်ခဴစ "စရင် အာဲကၟာဲဂၠးတိ မဒးဆဵုဂဗ အန္တရာဲ" (List of World Heritage in Danger) ရ။ ဒတန်တအ်ဏအ်ဝွံ မလေပ် ဒးဆဵုဂဗ အန္တရာဲ လီုလာ် ဟိုတ်နူ ပၞာန် (Armed conflict)၊ ဘဲသဘာဝ (Natural disasters)၊ ပရေင်ကၠိခတောန် (Pollution)၊ ပွမရာပ်စမၠောအ် (Poaching)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ခုတ်ပလီု ဂြိုပ် (Deforestation) တအ်ရ။[၇]
ပွမစုတ် ပ္ဍဲစရင်ဏအ်ဂှ် ဟွံသေင် ကဵုဒုဟ် ကုဍုင်ဂှ်ရ၊ ဍေံဒှ် ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ကော်ဘိက် ပရေင်ရီုဗင် နူဂၠးကဝ် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဒတန်ဂှ်ရ။ ဥပမာ - ဒတန်ဝင် ပ္ဍဲဍုင် သဳရဳယျာ (Syria) ကေုာံ အာဖဂါန်နေတ်သတာန် (Afghanistan) တအ်ဝွံ ပါဝင်ဒၟံင် ပ္ဍဲစရင်ဏအ် ဟိုတ်နူ ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင်ရ။
၈။ ဖဵုသွဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကၟုဲတမ္ၚာ (Benefits and Tourism/Economic Impact)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမကလိဂွံ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိဝွံ ကဵုဖဵုသွဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် သွက် ဍုင် ကေုာံ ဒေသဂှ်ရ-
- ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကၟုဲတမ္ၚာ (Tourism): လၟိဟ် ကၟုဲတမ္ၚာ ဂၠးကဝ် ကၠုင်စိုပ် ဂၠိုင်တိုန် ဗွဲမလောန်တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒေသ ဇၞော်မောဝ်တိုန်ရ။ အရာဏအ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ကမၠောန် သွက်ကောန်ဒေသတအ်ရ။
- ပရေင်မင်မွဲ ကေုာံ သြန်ထံက်ပင် (Protection and Funding): ကလိဂွံ အရီုအဗင် နူဂၠးကဝ် ကေုာံ သြန်ထံက်ပင် နူကဵု World Heritage Fund သွက်ဂွံ မင်မွဲ ကေုာံ ကလေင်ပလေဝ် ဒတန်တအ်ရ။
- ပရေင်သမ္တီ ကေုာံ ဂုဏ်စရာဲ (Identity and Pride): ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ် ကလိဂွံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဂုဏ်စရာဲ ဇြဟတ်မာန် လ္တူ အာဲကၟာဲ ဂကူဇကုရ။[၈]
၉။ ပြသၞာ ကေုာံ ပရေၚ်ပါ်ပါဲဂမၠိုၚ် (Challenges and Criticisms)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ နွံကဵု ဖဵုသွဟ် ခိုဟ်ကီုလေဝ်၊ သၞောတ် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိဝွံ ဒးဒုင် ပါ်ပါဲ နွံကီုရ-
- ပရေင်ကၟုဲတမ္ၚာ လောန်ကာဲ (Overtourism): ဒတန်လ္ၚဵု ညံင်ရဴ ဍုင် ဝေနေတ် (Venice) ဟွံသေင်မ္ဂး မာချူ ပဳချူ ဂှ် ကၟုဲဂၠိုင်လောန်တုဲ ပလီုပလာ်ကဵု ဒတန်တြေံ ကေုာံ ပကဵု ညံင် ပရေင်မံင်တန်တဴ ကောန်ဍုင်တအ် ဂွံစှ်ေအာရ။[၉]
- လညာတ် အဥရဝ်ပ မဓလီုဖဍိုက် (Eurocentrism): စရင် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိဝွံ ဒတန် နူကဵု ဍုင် ဥရဝ်ပ ကေုာံ အမေရိကသၟဝ်ကျာ ဂၠိုင်ဒၟံင်တုဲ၊ ဒတန် နူအဖရိက ကေုာံ လ္ၚဵု ပ္ဍဲအာရှ တအ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် အောန်ဒၟံင်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ဒဒှ်ရ ဍေံဟွံမဲကဵု ပရေင်တုပ်သၟဟ် ဂၠးကဝ်ရ။
- ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Change): ဘဲသဘာဝ မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ ညံင်ရဴ ဍာ်ၜဳသၠုင်တိုန် ကေုာံ ဗြဲကျာဇၞော်တအ်ဝွံ ပကဵု အန္တရာဲ ကု ဒတန် ဝင်ဂမၠိုင်ရ။[၁၀]
၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပရေၚ်မၚ်မွဲ သဘာဝဒဳဂျဳတေဝ် (Future and Digital Preservation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအနာဂတ်ဂှ် ပရေင်မင်မွဲ အာဲကၟာဲ ဂၠးတိဝွံ ဒးပံင်စပ် ကု ကွတ်ပညာ တၟိတအ်ရ။ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပြသၞာ ဘဲသဘာဝ ကေုာံ ပၞာန်ဂှ်၊ ကွတ်ပညာ ညံင်ရဴ နဲကဲ တက်ဗီု 3D Scanning လေဇာ (Laser scanning) ကေုာံ ဒဳဂျဳတေဝ် အာခိုက် (Digital Archiving) တအ် စကာကၠုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။
ဂကောံ ညံင်ရဴ CyArk တအ်ဝွံ ဂစာန်ဒၟံင် သွက်ဂွံ မင်မွဲ ဗီုပြင် ဒတန်တအ် နကဵု တင်နင် ဒဳဂျဳတေဝ် မာန်ရ။[၁၁] နကဵု နဲကဲဏအ် ၜိုန်ရ ဒတန်ဇေတ်တ် လီုလာ်အာကီုလေဝ်၊ အာဲကၟာဲ မဆေင်ကဵု ဉာဏ်ပညာ ကေုာံ ဗီုပြင် အာခဳတက်ချာ တအ်ဂှ် ဆက်တန်တဴအာ ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပတန် Virtual Reality (VR) သွက် ကောန်စဴ အနာဂတ်တအ် မာန်ရ။[၁၂] အရာဏအ်ဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တရဴ တၟိ သွက် ပရေင်မင်မွဲ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲခေတ် ၂၁ ဗွဝ်ကၠံရ။
နိဿဲ (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ UNESCO. World Heritage. UNESCO World Heritage Centre.
- ↑ Harrison, Rodney (2013). Heritage: Critical Approaches. Routledge. ISBN 978-0415591959။
- ↑ Batra, A. (2006). Tourism and World Heritage Sites. Tourism Authority of Thailand။
- ↑ UNESCO. The World Heritage Committee. UNESCO World Heritage Centre.
- ↑ UNESCO. The Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention. UNESCO.
- ↑ UNESCO. The Criteria for Selection. UNESCO World Heritage Centre.
- ↑ Leask, Anna (2006). Managing World Heritage Sites. Butterworth-Heinemann. ISBN 978-0750665469။
- ↑ Frey, Bruno S. (2009). "Making World Heritage Truly Global: The Culture Certificate Scheme". Oxford Review of Economic Policy 25 (2): 239-252.
- ↑ Di Giovine, Michael A. (2009). The Heritage-scape: UNESCO, World Heritage, and Tourism. Lexington Books. ISBN 978-0739114346။
- ↑ Markham, Adam (2016). World Heritage and Tourism in a Changing Climate. UNEP/UNESCO. ISBN 978-92-807-3533-8။
- ↑ CyArk. Digital Preservation of Heritage Sites. CyArk.
- ↑ Addison, Alonzo C. (2000). "Emerging trends in virtual heritage". IEEE Multimedia 7 (2): 22-25.
- UNESCO. World Heritage. UNESCO World Heritage Centre.
- Harrison, Rodney (2013). Heritage: Critical Approaches. Routledge. ISBN 978-0415591959။
- Batra, A. (2006). Tourism and World Heritage Sites. Tourism Authority of Thailand။
- UNESCO. The World Heritage Committee. UNESCO World Heritage Centre.
- UNESCO. The Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention. UNESCO.
- UNESCO. The Criteria for Selection. UNESCO World Heritage Centre.
- Leask, Anna (2006). Managing World Heritage Sites. Butterworth-Heinemann. ISBN 978-0750665469။
- Frey, Bruno S. (2009). "Making World Heritage Truly Global: The Culture Certificate Scheme". Oxford Review of Economic Policy 25 (2): 239-252.
- Di Giovine, Michael A. (2009). The Heritage-scape: UNESCO, World Heritage, and Tourism. Lexington Books. ISBN 978-0739114346။
- Markham, Adam (2016). World Heritage and Tourism in a Changing Climate. UNEP/UNESCO. ISBN 978-92-807-3533-8။
- CyArk. Digital Preservation of Heritage Sites. CyArk.
- Addison, Alonzo C. (2000). "Emerging trends in virtual heritage". IEEE Multimedia 7 (2): 22-25.
<ref> tag with name "unesco_about" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "harrison" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "batra" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "unesco_committee" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "nomination" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "criteria" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "leask" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "frey" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "digiovine" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "markham" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "cyark" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "addison" defined in <references> is not used in prior text.