ဒပ်ပၞာန် တွဵုရး ဝ
| ယၟုအရေဝ်ဇကု | 佤邦联合军 (Wa State Combined Army) United Wa State Army (UWSA) |
|---|---|
| ဒၞာဲချဳဒရာၚ် | တွဵုရး ဝ သၟဝ်ကျာ (ပယျဵုကြုက်) ကေုာံ တွဵုရး ဝ သၠုင်ကျာ (ပယျဵုသေံ) |
| ရုင်မၚ်မွဲ | ပန်ဆန်း (Pangkham), တွဵုရး ဝ သၟဝ်ကျာ |
| လညာတ်ဗီုပြင် (Ideology) | ဝါဒ ကောန်ဂကူ ဝ ဝါဒ သဵုရှေယ်လေတ် ဝါဒ မကေတ်အလဵုအသဳဇကုအပိုင် (Autonomy) |
ဒပ်ပၞာန် တွဵုရး ဝ (အၚ်္ဂလိက်: United Wa State Army၊ ခမၞောန်: UWSA) ဝွံ ဍေံဒှ် ဒပ်ပၞာန် ကောန်ဍုင်အရင် မၞုံဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ လက်နက် ခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဗၟာ ရ။ ဒပ်ပၞာန်ဏအ်ဝွံ ဍေံဒှ် ဒပ်လပါ်ပၞာန် သွက် ဗော် သွးရးနိဂီု ဝ (United Wa State Party - UWSP) တုဲ၊ ညးတအ် အုပ်ဓုပ်လဝ် တိဍာ် တွဵုရး ဝ နကဵု အလဵုအသဳ ညးတအ် အလဵုဇကု ဗွဲမသၠးပွး နူကဵု အလဵုအသဳဗဟဵု ဗၟာ ရ။ ဒပ် UWSA ဏအ် က္တဵုဒှ်ကၠုင် ကြဴနူကဵု ဗော် ကောန်မျူနေတ် ဗၟာ (Communist Party of Burma - CPB) လီုလာ်အာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၉ တေအ် ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Introduction and Formation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒပ်ပၞာန် တွဵုရး ဝ (UWSA) ဝွံ စက္တဵုဒှ်ကၠုင် ဍာံဍာံ ပ္ဍဲကဵု စၟတ်တ္ၚဲ ၁၇ ဨပြဳ သၞာံ ၁၉၈၉ ရ။ ကိုပ်ကၠာ နူအခိင်ဂှ်၊ ကောန်ပၞာန် ဂကူ ဝ တအ်ဝွံ ညးတအ် ပါလုပ်ဒၟံင် နဒဒှ် ဒပ်ဒြဟတ် အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဗော် ကောန်မျူနေတ် ဗၟာ (CPB) မဒှ် ဗော်မလုပ်ဒၟံင် ပၞာန်တိုက် ကု အလဵုအသဳဗၟာ ရ။ ဆဂး၊ ဟိုတ်နူကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ် CPB မဒှ် ဂကူဗၟာတအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံစွံၚုဟ်မး လတူ ကောန်ပၞာန် ဂကူဝ ကေုာံ ဟွံကဵု အခေါင်အရာ လပါ် ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ၊ က္ဍိုပ်သကိုပ် ဂကူဝ မပ္တံကဵု ပေါက်ယူချန်း (Bao Youxiang) ကဵု ကျောက်ညီလိုင် (Zhao Nyi-Lai) တအ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ပၠန်ဂတး ထ္ၜးဆန္ဒ (Mutiny) လတူ ဗော် CPB ရ။
ညးတအ် ထဍေင်ပတိတ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်မျူနေတ် ဗၟာ တအ် နူကဵု ဍုင် ပန်ဆန်း (Pangsang/Pangkham) တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဗော် သွးရးနိဂီု ဝ (UWSP) ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် UWSA ရ။ လဒက်ပ္တန် တၟိဏအ်ဂှ် ဍေံဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဝင် ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် ဗၟာ ရ။ ကြဴနူ ဒက်ပ္တန်တုဲ မွဲယံင်ဓဝ်، UWSA တအ် အာထပက် လိက်ကသုက် ဒေါအ်ပန်ပှော် ကု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ (Tatmadaw) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ်လဝ် နကဵု ဗိုလ်ချုပ်ဇၞော် ခင်ညွန့် (Khin Nyunt) ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (History and Evolution)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် UWSA လက္ကရဴ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် ဒှ်ဝင် ပွမသြိုင်ခံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပွမချဲ့ထွင် တိဍာ် ညးတအ် ရ။
- ပၞာန် ကု ဒပ်ပၞာန်သေံ (MTA): ပ္ဍဲကဵု အကြာ သၞာံ ၁၉၉၀ ဂမၠိုင်၊ UWSA တအ် ပံင်ကောံ ကု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ တုဲ လုပ်တိုက် ကု ဒပ်ပၞာန် သေံ (Mong Tai Army - MTA) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ်လဝ် နကဵု သၟိင်ဘိန်း ခွန်ဆာ (Khun Sa) ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိက ဂှ် သွက်ဂွံ သီကေတ် ဒၞာဲပတိတ် ၜံက် (ဘိန်း) ကေုာံ တိဍာ် လပါ် သၠုင်ကျာ တွဵုရးသေံ ရ။ ကြဴနူ ခွန်ဆာ ဖျေဟ်လွဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၆ တုဲ၊ UWSA တအ် ကလိဂွံ တိဍာ် လပါ်သၠုင်ကျာ မဆက်ဒၟံင် ကု ပယျဵု ဍုင်သေံ မာန်ကၠုင်ရ။
- ပရေင်ပြံင်ပဆုဲ မၞိဟ်: သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် တိဍာ် သၠုင်ကျာ ဂှ်، UWSA တအ် ပြံင်ပဆုဲဏာ ညးဍုင်ကွာန် ဂကူဝ ၜိုတ် မွဲကိုဋ် (100,000) ပြင် နူကဵု ဒေသ သၟဝ်ကျာ ဇရေင် ဒေသ သၠုင်ကျာ ရ။ ပရေင်ဏအ် ဖန်ညံင် ဂကူ လာဟူ (Lahu) ကေုာံ ဂကူ သေံ (Shan) မမံင်ဒၟံင် ကိုပ်ကၠာတအ် ဒးဒုင် ထဍေင်ပတိတ် ကေုာံ ဒးဒုင် ဒဒိုက် ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ရ။
- ပရေင် ဒေါအ်ပန်ပှော် မတန်ကြံင်: စဵုကဵုစိုပ် ခေတ်လၟုဟ်، UWSA ဝွံ ညးတအ် မင်မဲလဝ် ပရေင် ဒေါအ်ပန်ပှော် ကု အလဵုအသဳဗၟာ ဗွဲမတန်ကြံင်တုဲ၊ ဟွံကေင် က္တဵုဒှ်လဝ် ပၞာန်တိုက် ဇၞော်ဇၞော် ဏီရ။
၃။ လဒက်ပ္တန် ဒပ် ကေုာံ သၞောတ်ဝ်အုပ်ဓုပ် (Military Structure and Administration)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]UWSA ဝွံ ညးတအ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ဒပ် နကဵု သၞောတ်ဝ် ပၞာန် ခေတ်တၟိ တုဲ ဍေံတုပ်သၟဟ် ကု လဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန် ရးနိဂီု မွဲ ကီုရ။
- ဗော် သွးရးနိဂီု ဝ (UWSP): ဍေံဒှ် ဗော် ပရေင်ဍုင်ကွာန် မအုပ်ဓုပ် လတူ UWSA ရ။ သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် ညးတအ် ဂှ် ကေတ်လဝ် စံနမူနာ နူကဵု ဗော် ကောန်မျူနေတ် ကြုက် (CCP) တုဲ နွံ ကု ကမ္မတဳ ဗဟဵု (Central Committee) ကေုာံ ပဝ်လစ်ဗျူရဝ် (Politburo) ရ။
- ဒပ်မဟာဗျူဟာဂမၠိုင်: UWSA ပါ်လဝ် ဒပ် ညးတအ် နကဵု "တပ်မ" (Brigades) နာနာသာ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု တွဵုရး ဝ သၟဝ်ကျာ ဂှ် နွံ တပ်မ ၃၁၈၊ ၄၁၈، ၄၆၈ ကေုာံ တပ်မ ဗဟဵု ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု တွဵုရး ဝ သၠုင်ကျာ (ဒေသ နာဲရွာย) ဂှ် နွံ တပ်မ ၇၇၂၊ ၇၇၅၊ ၇၇၈၊ ၅၁၈ ကေုာံ ၂၄၈ ရ။
- သကိုပ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ်: ပေါက်ယူချန်း (Bao Youxiang) ဂှ် ညးယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် သကိုပ်က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ပၞာန် (Commander-in-Chief) ကေုာံ ဥက္ကဋ္ဌ ဗော် UWSP စဵုကဵု လၟုဟ် ရ။
၄။ တိဍာ် ကေုာံ ဒေသအုပ်ဓုပ် (Territory and Administered Regions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တိဍာ် မအုပ်ဓုပ်လဝ် နကဵု UWSA ဏအ်ဂှ် ညးတအ် ကော်စ ရးနိဂီု ဝ (Wa State) ဟွံသေင်မ္ဂး တွဵုရးအထူး (၂) (Special Region 2) ရ။ တိဍာ်ဏအ် ပါ်လဝ် ၜါ ဒကုတ် အဓိက-
- တွဵုရး ဝ သၟဝ်ကျာ (Northern Wa): ဍေံဒှ် ဒေသ ဌာန်တမ် မဆက်ဒၟံင် ကု ပယျဵု ဍုင်ကြုက် တွဵုရး ယူနန် (Yunnan) ရ။ ဍုင်ဇၞော် ညးတအ် ဂှ် ဒှ် ဍုင် ပန်ဆန်း (Pangkham) မဒှ် ဍုင် မဇၞော်မောဝ် တုဲ တုပ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ ဍုင်ကြုက် ဍောတ်တ် မွဲ ကီုရ။
- တွဵုရး ဝ သၠုင်ကျာ (Southern Wa): ဍေံဒှ် ဒေသ မဆက်ဒၟံင် ကု ပယျဵု ဍုင်သေံ (Thailand) တုဲ ဍေံဟွံဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဒေသ သၟဝ်ကျာ တပ်တပ် ပုဟ်။ ဒေသ ဏအ်ဂှ် ညးတအ် သီကေတ် လဝ် နူကဵု ဒပ် MTA ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၆ တေအ် ရ။
အလဵုအသဳဗၟာ တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒေသဏအ် နဒဒှ် "ဒေသ အုပ်ဓုပ် အလဵုဇကု ဝ" (Wa Self-Administered Division) အတိုင် သၞောဝ်သဇိုင် ၂၀၀၈ ကီုလေဝ်၊ UWSA တအ် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ကဵု နဒဒှ် "တွဵုရး ဝ" (Wa State) မၞုံကဆံင် တုပ် ကု တွဵုရး တၞဟ်တအ် ရ။
၅။ ဒြဟတ်ပၞာန် ကေုာံ လက်နက်ဂမၠိုင် (Military Strength and Weaponry)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]UWSA ဂှ် ဒှ် ဒပ်ပၞာန် ကောန်ဍုင်အရင် မၞုံ ကု ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ တုဲ၊ သၟာစၟဳစၟတ် ပရေင်ပၞာန် တအ် ထေင်ကေတ် မ္ဂး ညးတအ် နွံ လၟိဟ် ကောန်ပၞာန် အကြာ ၃၀,၀၀၀ ကု ၄၀,၀၀၀ တၠ (ပါဲနူ ဂှ် နွံ ဒပ် ရဲ ကေုာံ ဒပ် အရံင် ၁၀,၀၀၀ ပြင်) ရ။
- လက်နက် (Weaponry): UWSA ဂှ် ညးတအ် ဟွံရပ် လက်နက် တြေံတြဟ် ပုဟ်။ ညးတအ် ကလိဂွံ လက်နက် ခေတ်တၟိ ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု ဍုင်ကြုက် တုဲ၊ သီု မာန် ပတိတ် လက်နက် အလဵုဇကု ပ္ဍဲကဵု ရုံစက် ညးတအ် မာန်ဏီ ရ။
- လွဟ် အဓိက ညးတအ် စကာ ဂှ် ဒှ် Type 81 အသေအဟာန် (Assault rifles) မကၠောန်ပတိတ် ပ္ဍဲ တွဵုရး ဝ ရ။
- ပါဲနူဂှ် ညးတအ် နွံ ကု လက်နက်ဇၞော် ဗီုကဵု သေနာတ် ပန် က္ၜင်ကျာ (MANPADS - ဗီုကဵု FN-6)၊ အမြံက် ဇၞော် (Howitzers)၊ ကွဳစက် ပသဲ (Armored vehicles) ကေုာံ ဒရုန်း (Drones) ပၞာန် တအ် ဏီရ။ [၁]
၆။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဘဏ္ဍာ (Economy and Finances)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တွဵုရး ဝ ဝွံ ဍေံ ပြံင်လှာဲ ကၠုင် လဝ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ပ္ဍဲကဵု အကြာ ၂၀ သၞာံ ဏအ် ရ။
- ကမၠောန် ဘိန်း ကေုာံ ဂဥုဲၜူမာဲ: ပ္ဍဲကဵု အခိင် ကိုပ်ကၠာတေအ်၊ တွဵုရး ဝ ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ ပတိတ် ၜံက် (Opium) ကေုာံ ဟဳရဝ်အေန် (Heroin) မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၀၅ ဂှ်، UWSA တအ် လလောင်တြး ကၟာတ်လဒဵု ပွမတဵုလွဳ ၜံက် ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ်، ဍုင် ရးပလိုတ် တအ် စွံဒုဟ် ဒဒှ်ရ UWSA တအ် ဆက် ပါလုပ် ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် ပတိတ် ဂဥုဲ ATS (Methamphetamine / Yaba) ပ္ဍဲ ဒေသ သၠုင်ကျာ ဏီ ရ။
- ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ သတ္တု: လၟုဟ် မ္ဂး ညးတအ် စွံအာရီု လတူ ပွမတဵုလွဳ တၞံ ကဝ်ပါတ် (Rubber)၊ လက်ဖက်၊ ကေုာံ ခၜိုတ် ရ။ ကမၠောန် မလုပ် သြန် ဘဏ္ဍာ အဓိက သွက် အလဵုအသဳ ဝ ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် ၜံက် သတ္တု ခဲမ (Tin mining) မဒှ် ဒၞာဲ ပတိတ် ခဲမ မဇၞော်အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ တုဲ ပလံင် သွံ ကု ဍုင်ကြုက် ရ။
- ကာသဳနဝ် (Casinos): ပ္ဍဲ ဍုင် ပန်ဆန်း ကေုာံ ဍုင် မဆက် ပယျဵု တအ် ဂှ် နွံ ကု ရုံ လံင်ဝိုင် ကာသဳနဝ် မဇၞော်ကၠေင် တုဲ မာန် ဇာပ်ကေတ် သြန် လုပ် နူကဵု ကောန်လှာဲ ဍုင်ကြုက် တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
၇။ ပရေင်ဆက်ဆောံ ကု ဍုင်ကြုက် (Relations with China)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]UWSA ကဵု ဍုင်ကြုက် ဝွံ နွံ ကု ပရေင် ဆက်ဆောံ မခိုင်ကၠိုက် လောန် ရ။
- ပရေင် ယေန်သၞာင် ကေုာံ အရေဝ်: ပ္ဍဲကဵု တွဵုရး ဝ ဂှ်، အရေဝ် အဓိက မစကာ ပ္ဍဲ ရုင် ကေုာံ ဘာ ဂှ် ဒှ် အရေဝ်ကြုက် (Mandarin) ကေုာံ အရေဝ် ဝ ရ။ သြန် လှုဲ မစကာ ဂှ် ဒှ် သြန် ယွမ် (RMB) ကြုက် တုဲ၊ သၞောတ်ဝ် လပှ်ကျာ، ဖုန်း، ကေုာံ ပၟတ် တအ် သီုဖအိုတ် ဂှ် ဆက်လဝ် နူကဵု ဍုင်ကြုက် ရ။
- ပရေင် ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပၞာန်: ဍုင်ကြုက် ဂှ် ညးတအ် စကာ UWSA ဏအ် နဒဒှ် "ဒၞာဲ ဒဒိုက် ခြာ" (Buffer zone) ကေုာံ နဒဒှ် ဒြဟတ် မွဲ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် လတူ အလဵုအသဳ နေပျဳဒဝ် ရ။ လွဟ် လက်နက် ကေုာံ ယန္တရား ပၞာန် UWSA သီုဖအိုတ် ဂှ် ကၠုင် နူ ဍုင်ကြုက် တုဲ၊ ကြုက် ဂှ် ဒှ် ညး မကဵု ဂီုကၠီု (Backer) အဓိက သွက် တွဵုရး ဝ ရ။
၈။ ပရေင်ဆက်ဆောံ ကု အလဵုအသဳဗၟာ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ (Relations with Myanmar Government and Tatmadaw)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ UWSA ဂှ် ဒှ် ဒပ်ပၞာန် မဇၞော်အိုတ် ကီုလေဝ်၊ ညးတအ် မင်မဲလဝ် ပရေင် ဒေါအ်ပန်ပှော် ကု အလဵုအသဳဗၟာ စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ရ။
- လိက်ကသုက် NCA: UWSA ဂှ် ညးတအ် ဟွံထပက် စၟတ်တဲ ပ္ဍဲကဵု လိက်ကသုက် ဒေါအ်ပန်ပှော် အလုံဍုင် (NCA) ပုဟ်။ ညးတအ် ဟီု ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဟွံမွဲ ကု ပၞာန် တိုက် ကု အလဵုအသဳ တုဲ NCA ဏအ် ဂှ် ဟွံလိုအ် ပုဟ်။ ညးတအ် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံ သ္ပ စၟတ်သမ္တီ တွဵုရး ဝ ဍာံဍာံ မွဲ သၟး ရ။
- ကြဴနူ ပၞာန် သီ အဝဵု ၂၀၂၁: ကာလ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ သီ အဝဵု ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ်، UWSA တအ် မံင် ဒၟံင် ဗွဲမလဒေါဝ် (Neutral) တုဲ ဟွံပါလုပ် ထံက်ပင် လပါ် အလဵုအသဳ ညဳသၟဟ် ကောန်ဂကူ (NUG) ကေုာံ ဒပ် PDF တအ် ရ။ ညးတအ် စကာ အခိင် ဏအ် သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ် ဒြဟတ် ပၞာန် ကေုာံ သြိုင်ခံင် ပရေင် အုပ်ဓုပ် အပ္ဍဲ တွဵုရး ညးတအ် သၟး ရ။
၉။ ပရေင်ဆက်ဆောံ ကု ဂကောံရပ်လွဟ် ကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ် (Relations with Other EAOs)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]UWSA ဂှ် ဍေံဒှ် ဒပ်ပၞာန် မၞုံ ကု ဩဇာ ဇၞော်အိုတ် လတူ ဂကောံ ရပ်လွဟ် ကောန်ဍုင်အရင် တၞဟ်တအ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ သၟဝ်ကျာ ဍုင်ဗၟာ ရ။
- ကမ္မတဳ FPNCC: UWSA ဂှ် ဒှ် ညး က္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကေုာံ ဒက်ပ္တန် လဝ် ဂကောံ ကမ္မတဳ ပြေပြံင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ညဳသၟဟ် ဖက်ဒရယ် (FPNCC) မပံင်ကောံ လဝ် ဂကောံ ၇ ဂကောံ (UWSA, KIA, MNDAA, TNLA, AA, SSPP, NDAA) ร။
- ပွမကဵု လွဟ်: UWSA ဂှ် ညးတအ် ပလံင်ဗစိုပ် ကေုာံ သွံ လွဟ် ကု ဂကောံ မဟာမိတ် ညးတအ် ဗီုကဵု ဒပ်ပၞာန် ရက္ခိုင် (AA) ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် ကောန်ဂကူ တအာင်း (TNLA) တုဲ၊ ဖန်ညံင် ဒြဟတ် ပၞာန် မဟာမိတ် တအ် ဂွံ ဇၞော်ကၠေင် တိုန် မာန် ရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဵု ပၞာန် တိုက် ကု ဒပ်ဗၟာ လက္ကရဴ ဏအ် UWSA ဂှ် ဒှ် ညး မကဵု ဂီုကၠီု အဓိက လပါ် လက္ကရဴ ရ။
၁၀။ အခေါင်အရာမၞိဟ် ကေုာံ ပြသၞာဂမၠိုင် (Human Rights and Controversies)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ UWSA ဂှ် ညးတအ် အုပ်ဓုပ် လဝ် တွဵုရး ဝ ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ပရေင် ဖံက်ပလီု အခေါင်အရာ မၞိဟ် ကေုာံ ပြသၞာ နာနာ သာ် နွံ ဒၟံင် ဏီ ရ။
- ပွမစောဲ ပၞာန် အဓမ္မ (Forced Conscription): အလဵုအသဳ ဝ စွံလဝ် သၞောဝ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ် သ္ၚိကၟိန် မွဲ မ္ဂး ကောန်ဇာတ် မွဲ တၠ သ္ဒး လုပ် ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင် ပ္ဍဲ ဒပ်ပၞာန် UWSA ဍိုက်က်ပေင်င် ရ။ ယဝ် ဟွံလုပ် မ္ဂး ဒး ဒုင် ဒဏ် သြန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒး ဒုင် ဖျေဟ် ထံင် ရ။
- ပြသၞာ ဂဥုဲၜူမာဲ: က္ဍိုပ်သကိုပ် UWSA လ္ၚဵု တအ် ဂှ် ဒး ဒုင် စၟတ်သမ္တီ လဝ် နဒဒှ် တၠ ဂဥုဲၜူမာဲ နကဵု အလဵုအသဳ အမေရိကာန် (US Treasury) တုဲ ဒး ဒုင် ကၟာတ်လဒဵု ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ ရ။
- ပရေင် ဍဵုဒမၠုက် ဘာသာ: ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ်، UWSA တအ် ကၟာတ် လဒဵု ကေုာံ ပလီုပလာ် ဘာကျာ် ခရေတ်ယာန် လ္ၚဵု တအ် ပ္ဍဲ တွဵုရး ဝ တုဲ၊ ရပ် ကေတ် သင်းအုပ်ဆရာ တအ် ညိည ဟိုတ်နူကဵု ဂွိင် ဖေက် ပရေင် လွှမ်းမိုး နူကဵု ရးပလိုတ် ရ။
- ပရေင် ထဍေင်ပတိတ် မၞိဟ်: ပ္ဍဲ ဒေသ သၠုင်ကျာ ဂှ်، ပရေင် ပြံင်ပဆုဲ ဂကူ ဝ တအ် ဖန်ညံင် ဂကူ လာဟူ ကဵု ဂကူ သေံ တအ် ဒး ဒုင် ထဍေင် ပတိတ် နူ တိဍာ် ဌာန်တမ် ညးတအ် တုဲ က္တဵုဒှ် လဝ် ပြသၞာ အခေါင်အရာ မၞိဟ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဗော် ကောန်မျူနေတ် ဗၟာ
- ပေါက်ယူချန်း (Bao Youxiang)
- ဒပ်ပၞာန် ဒေသ ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကောန်ဂကူ ကဝ်ကံင် (MNDAA)
- ပန်ဆန်း (Pangkham)
- ပၞာန် အပ္ဍဲဍုင် ဗၟာ
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Lintner, Bertil (1990). The Rise and Fall of the Communist Party of Burma (CPB). Cornell University Press.
- Kramer, Tom (2007). The United Wa State Party: Narco-army or Ethnic Nationalist Party?. East-West Center.
- Jane's Intelligence Review (2018). Assessing the UWSA's Military Capabilities.
- ↑ Jane's Intelligence Review: Assessing the UWSA's Military Capabilities (2018)