ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ

ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ; Gravity / Gravitation
	ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ; ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ မအာဇြဟတ် လတူ အရာဝတ္ထု ၜါ မနွံကဵု လျိုင်ဒြပ်
ကဏ္ဍ အဓိက	ရူပဗေဒ၊ နက္ခတ္တရူပဗေဒ
သင်္ကေတ သဇိုင်	$g$ (လဟိုင် ဓရောတ်တိ); $G$ (တင်ဂၞင် အလုံစကြဝဠာ)
ဖော်မူလာ သဇိုင်	$F = G \frac{m_1 m_2}{r^2}$
လဟိုင် လတူ ဂၠးတိ ($g$)	$\approx 9.80665 \text{ m/s}^2$
တဳအဝ်ရဳ မဆက်စပ်	သၞောဝ် နယူတန်; တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သာမည (Einstein)

ပ္ဍဲကဏ္ဍ ရူပဗေဒ၊ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂရာဗဳတဳ (အၚ်္ဂလိက်: Gravity ဟွံသေင်မ္ဂး Gravitation) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဒြဟတ် သဘာဝ မတံင်ဓရောတ် ညးသ္ကအ် အကြာ အရာဝတ္ထု သီုဖအိုတ် မနွံကဵု လျိုင်ဒြပ် (Mass) ဟွံသေင်မ္ဂး ဇြဟတ် (Energy) ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဒြဟတ်သဇိုင် ဇၞော် (၄) သာ် ပ္ဍဲလောကဓါတ်ပိုဲဏအ်ဂှ်၊ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဝွံ ဒှ်ဒြဟတ် မဍိုန်လျအိုတ်ကီုလေဝ် ဍေံဒှ် ဒြဟတ် မစောဲလာ်ဒၟံင် လုကဴ ဇမ္ၚောဲ မဟွံမွဲကဵု အပိုဒ်အခြာ ရ။

ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဝွံ ဒှ်ဟိုတ် အဓိက မပကဵု ညံင် အရာဝတ္ထုတအ် ဂွံပြဟ်စှ်ေ လတူတိ၊ ညံင်ဂၠးတိ ဂွံဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ တ္ၚဲ၊ ညံင်ဂိတု ဂွံဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ ဂၠးတိ ကေုာံ ညံင်စကြဝဠာပိုဲ ဂွံတန်တဴဒၟံင် အတိုင်ဗီုပြင် လၟုဟ်ရ။ သက်ကု ဒြဟတ်ဏအ်မ္ဂး သၞံင်ဂမၠိုင် ကေုာံ ဂြိုဟ်ဂမၠိုင် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟွံမာန်ရ။

သၞောဝ် ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ နယူတန် (Newton's Law)

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၈၇ ဂှ်၊ တၠပညာ အာဲသဇက် နယူတန် (Isaac Newton) ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် သၞောဝ် ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ အလုံစကြဝဠာ (Law of Universal Gravitation) ရ။ အတိုင်လညာတ် ညးမ္ဂး၊ အရာဝတ္ထု ၜါ မနွံကဵု လျိုင်ဒြပ်ဂှ် တံင်ဓရောတ်ဒၟံင် ညးသ္ကအ် နကဵု ဒြဟတ် ($F$) တွဵုရ။ ဒြဟတ်ဏအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်အာ အတိုင် လျိုင်ဒြပ် ဍေံတအ်တုဲ၊ ဍိုန်လျစှ်ေအာ အတိုင် ဇမ္ၚောဲ အကြာဍေံတအ် (မတၟံလဝ် ၜါဝါ) ရ။

ဖော်မူလာ သဇိုင်ဍေံဂှ်- $$F = G \frac{m_1 m_2}{r^2}$$ မလ္ၚတ်ကေတ်မ္ဂး-

$F$ ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ မတံင်ဒၟံင် ညးသ္ကအ်။
$G$ ဂှ် ဒှ် တင်ဂၞင် ဓရောတ်တိ (Gravitational constant, $\approx 6.674 \times 10^{-11} \text{ m}^3\text{kg}^{-1}\text{s}^{-2}$)။
$m_1$ ကဵု $m_2$ ဂှ် ဒှ် လျိုင်ဒြပ် အရာဝတ္ထု သီုၜါ။
$r$ ဂှ် ဒှ် ဇမ္ၚောဲ အကြာ ဗဟဵု အရာဝတ္ထု သီုၜါ။

တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သာမည (General Relativity)

ၜိုန်ရ သၞောဝ် နယူတန် ဂှ် သောင်ကလးကဵု ပရေင်ချဳဒရာင် ဂြိုဟ်တအ် ဂွံဒးရးကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၅ ဂှ် အဲလ်ဗတ် အာင်သတာင် ပ္တိတ်လဝ် လညာတ်တၟိ မကော်ခဴစ တဳအဝ်ရဳ ဆက်စပ် သာမည (General Relativity) သွက်ဂွံ သောင်ကလး ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။

အတိုင် လညာတ် အာင်သတာင် မ္ဂး၊ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဂှ် ဒြဟတ် တံင်ဓရောတ် ဇေတ်ဇေတ် ဟွံသေင်။ ဍေံဒှ် မသက္ကုဟိုတ် နူကဵု ပွမကဝိုင် အကာသ-အခိင် (Spacetime curvature) မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဒြပ် ကေုာံ ဇြဟတ် ရ။ ညံင်ရဴ မတၟအ် ဇၞော်ဇၞော်မွဲ စွံလဝ် လတူ ယာတ်မွဲတုဲ ပကဵု ညံင်ယာတ်ဂှ် ဂွံယက်စှ်ေအာ၊ တုဲမ္ဂး မဍောတ်တ်တအ် ဇွောဝ်စှ်ေအာ ဇရေင် မတၟအ်ဇၞော်ဂှ်ကီုရ။ ဂြိုဟ်တအ် ဂေတ်လန်ဒၟံင် လတူ တ္ၚဲဂှ် ဟိုတ်နူ တ္ၚဲ ပကဵု ညံင် အကာသ ဂွံကဝိုင်ဒၟံင်ရ။

ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ လတူ ဂၠးတိ

သွက် အရာဝတ္ထု မနွံ ဗဒဲါ ဗလးတိ (Surface of the Earth) တအ်ဂှ်၊ ဂၠးတိပိုဲ တံင်ဓရောတ်ဒၟံင် ဍေံတအ် စှ်ေကၠုင် သၟဝ် တွဵုရ။ လဟိုင် မပြဟ်စှ်ေ (Acceleration due to gravity) ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု သင်္ကေတ $g$ ရ။ $$g \approx 9.8 \text{ m/s}^2$$ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရာဝတ္ထုလဵုဟွံရုဲ (ယဝ်ရ ဟွံစၟတ်သမ္တီ ဒြဟတ်ကျာမ္ဂး) ယဝ်ရ ပြဟ်စှ်ေ နူလတူကျာမ္ဂး လဟိုင်ဍေံ ဇၞော်တိုန် $9.8 \text{ m/s}$ ပ္ဍဲ မွဲစက္က တွဵုရ။

လယိုင် (Weight): လယိုင် ပိုဲမၜတ်ဒၟံင်လၟေင်တ္ၚဲဂှ် ဒှ်လၟိဟ် ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ မတံင်လဝ် ခန္ဓကာယပိုဲရ။ ဍေံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု လျိုင်ဒြပ် (Mass) ပိုဲရ- $$W = mg$$ ($W$ = လယိုင်, $m$ = လျိုင်ဒြပ်, $g$ = လဟိုင် ဓရောတ်တိ)။ ဟိုတ်နူ ဂိတု ဂှ် နွံ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ အောန်နူ ဂၠးတိ ၆ ဆ တုဲ၊ လယိုင်ပိုဲ လတူဂိတု ဂှ်လေဝ် သာအာ ၆ ဆ ကီုရ (ဆဂး လျိုင်ဒြပ်ပိုဲ ဟွံပြံင်လှာဲရ)။

ပရေင်ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲ စကြဝဠာ

ဍာ်ဒဳ ဍာ်စှ်ေ (Tides): ပရေင်ဍာ်မှာသၟိတ် ဍာ်ဒဳ ဍာ်စှ်ေ ပ္ဍဲဂၠးတိပိုဲဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ နူကဵု ဂိတု ကေုာံ တ္ၚဲ မတံင်ဓရောတ်လဝ် ရ။
ပွမကတဵုဒှ် သၞံင် ကေုာံ ဂြိုဟ်: ပ္ဍဲစကြဝဠာ အခိင်တမၠာတေံ၊ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဝွံ တံင်ပ္ကောံလဝ် မုဟ်ကျာ ကေုာံ ဓါတ်အဲတမ်ဂမၠိုင် စဵုကဵု ဍေံကတဵုဒှ် ကလောအ်ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု သၞံင် ကေုာံ ဂြိုဟ်ဂမၠိုင်ရ။
ကသိုင်လမ္စံက် (Black Holes): ယဝ်ရ ဒြပ် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မွဲ စုက်လုဲ ပ္ကောံအာ ပ္ဍဲဒၞာဲဍောတ်ဍောတ်မွဲမ္ဂး၊ ဒြဟတ်ဓရောတ်တိ ဍေံ ထတ်လောန်အာ စဵုကဵု လျး တိတ်ဟွံဗၠးရ။ အရာဏအ်ဂှ် ကော်ခဴစ ကသိုင်လမ္စံက် ရ။

ဆက်လ္ၚတ်

နိဿဲ

Halliday, Resnick, Walker (2013). Fundamentals of Physics. John Wiley & Sons.
"Gravity", NASA Science Universe.