ဒြဟတ်ဓလီု ပရေင်ဍုင်ကွာန်
ဒြဟတ်ဓလီု ပရေင်ဍုင်ကွာန် (အၚ်္ဂလိက်: Political Pressure ဟွံသေင်မ္ဂး အၚ်္ဂလိက်: Political Coercion) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပွမစကာ အဝဵုအာဏာ၊ အဝဵုသြဇာ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ်ဝ် လဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳ သွက်ဂွံ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်၊ ဓလီု ဟွံသေင်မ္ဂး ဖန်ယိုက်ဂၠေင် ညံင် ပူဂိုလ်၊ ဂကောံမၞိဟ်၊ လဒက်ပ္တန် ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ် တအ် ဂွံဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင် ပၟိက်ဆန္ဒ ကေုာံ ပဝ်လသဳ ညးမၞုံကဵု အဝဵုတအ်ရ။ ဒြဟတ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍ အဓိကမွဲ ပ္ဍဲကဵု လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ဒြဟတ် အဝဵုအာဏာ (Power Dynamics) တုဲ၊ ဍေံကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကဆံင်အလဵုအသဳ ဍုင်၊ ကဆံင် ဂကောံအုပ်ဓုပ် ဒေသ၊ ကေုာံ အကြာ ဍုင် ကဵု ဍုင် ရ။
ပ္ဍဲလညာတ် သိပ္ပံမၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ မ္ဂး၊ ဒြဟတ်ဓလီု ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်လွဟ် အဓိက သွက် ယေန်သၞာင် မဇၞော် (Dominant Culture) တအ် စကာ သွက်ဂွံ မင်မွဲ အဝဵုသြဇာ ညးတအ် ကေုာံ သွက်ဂွံ သီကေတ် (Assimilate) ဟွံသေင်မ္ဂး ကၟာတ်လဒဵု အခေါင်အရာ ဂကောံမၞိဟ် ကောန်ဍောတ်တအ်ရ။
သဇိုင်လညာတ် တၠပညာဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၠပညာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ သိပ္ပံမၞိဟ်တအ် ပသောင်ကလးလဝ် သဘဴဓဝ် ဒြဟတ်ဓလီုဏအ် နကဵု လညာတ်သဇိုင် နာနာသာ်ရ-
- ဒြဟတ်ဓလီု လဒက်ပ္တန် မတုပ်သၟဟ် (Coercive Isomorphism): တၠပညာ ပေါလ် ဒဳမာဂျဳယဝ် (Paul DiMaggio) ကေုာံ ဝေါလ်တာ ပဝ်ဝေလ် (Walter Powell) တအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် လညာတ်ဏအ်ရ။ ဍေံဒှ် ဒြဟတ်ဓလီု မကၠုင်နူ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ပဝ်လသဳ အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဌာနအုပ်ဓုပ် မဇၞော်တအ် မပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကဵု ဂကောံဍောတ်တ်တအ် (ဥပမာ - ဘာလကျာ်၊ ဂကောံမှာဇန်) ညံင်ဂွံ ပြံင်လှာဲ လဒက်ပ္တန် ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ညးတအ် ညံင်ဂွံ တုပ်သၟဟ် ကု သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳရ။ ယဝ်ရ ဟွံဗက်စမ္ဂး ဟွံကလိဂွံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ တရာဲဝင် ရ။[၁]
- ဒြဟတ်မ္ၚိုဟ် ကေုာံ ဒြဟတ်ဍိုန် (Hard Power and Soft Power): တၠပညာ ဂျဝ်သေပ် နိုင် (Joseph Nye) ပါ်လဝ် ဒြဟတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ၜါသာ်ရ။ ဒြဟတ်မ္ၚိုဟ် ဂှ် ဒှ်ပွမစကာ ဒြဟတ်ပၞာန် ကေုာံ ပရေင်ကၟာတ်လဒဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ညံင်ဂွံ ဗက်စရ။ ဒြဟတ်ဍိုန် ဂှ် ဒှ်ပွမစကာ ယေန်သၞာင်၊ လညာတ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ သွက်ဂွံ ဓလီုပၠောပ်စိုတ် ညံင်ညးတၞဟ် ဂွံဒးစိုတ် ကေုာံ ဗက်စ နကဵု သဘာဝရ။[၂]
ဗီုပြင် ဒြဟတ်ဓလီု အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမၞုံကဵု အဝဵုတအ်ဝွံ စကာ ဒြဟတ်ဓလီု ပရေင်ဍုင်ကွာန် နကဵု ဗီုပြင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-
- သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ပဝ်လသဳ (Legal and Policy Coercion): ပွမဖျေံ သၞောဝ်ဥပဒေ မကၟာတ်လဒဵု အခေါင်အရာ။ ဥပမာ - သၞောဝ် မဟွံကဵုအခေါင် ဗတောန် အရေဝ်ဘာသာ မိမ ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောဝ် မကၟာတ်လဒဵု ပရေင်ကၠောန်သဘင် တ္ၚဲကောန်ဂကူ နကဵု ဟိုတ် ပရေင်ဂီုကၠီုရ။
- ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဘဏ္ဍာ (Economic Coercion): ပွမကုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဖအောန်ဖျေံ သြန်ဘဏ္ဍာ ထံက်ပင်၊ ပွမကၟာတ်လဒဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် လတူ ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒေသ မဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင် အလဵုအသဳတအ်ရ။ ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဒြဟတ်ဓလီု မစကာဂၠိုင် လတူ ဂကောံမှာဇန် (NGOs) တအ်ရ။
- ဒြဟတ်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ဒြဟတ်လွဟ် (Administrative and Coercive Force): ပွမစကာ ဒြဟတ် ဗၠာဲသၟိင်၊ ပၞာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဌာနအုပ်ဓုပ် သွက်ဂွံ ရပ်စပ်၊ ဖျေံထံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပလီုပလာ် ဂကောံမတဝ်စၞေဟ်တအ် နကဵု ဒြဟတ်မ္ၚိုဟ် ရ။
ပရေင်ဆက်စပ် ကု ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မၞုံကဵု ဂကူနာနာတအ်မ္ဂး၊ ဒြဟတ်ဓလီု ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဝွံ ကတဵုဒှ် ပြဿနာ ဇၞော်အိုတ် သွက် ဂကူကောန်ဍောတ် (Ethnic minorities) တအ်ရ။ ယေန်သၞာင် မဇၞော်တအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဒြဟတ်ဓလီုဏအ် သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် ပရေင်သီကေတ် ယေန်သၞာင် (Assimilation policies) သွက်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ဍုင်မၞုံကဵု မွဲဂကူ မွဲယေန်သၞာင် (Nation-building) ရ။
ဟိုတ်နူဏအ်တုဲ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ် ဒးဒုင် ဆဵုဂဗ ကု ပြဿနာ လိက်ပတ် ကၠေအ်ကၠက်၊ လက်သဏ် ဂကူ (National Identity) ဒးဒုင် ပၠီုပၠာ် ကေုာံ ဒးဒုင် စွံလဝ် လပါ်ဇိုင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ အုပ်ဓုပ် ဍုင်ရ။
ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ကေုာံ ပရေင်တန်ကြန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ ဒးဒုင် ဒြဟတ်ဓလီု ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမဇၞော်ကီုလေဝ်၊ ဂကောံမၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်တအ် ဂၠာဲနဲကဲ သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကေုာံ ဂျိုင်တန်တဴရ-
- ပရေင်တန်ကြန် ဂကောံအုပ်ဓုပ် (Institutional Resilience): ညးတအ် ဒက်ပ္တန် သၞောတ်ဝ် အလဵုဇကု ညးတအ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ယေန်သၞာင်။ ဥပမာ - ဂကောံမှာဇန်မန် ကေုာံ ဂကောံသာသနာ ရာမညနိကာယ တအ်ဝွံ ၜိုန်ရ ဒးဒုင် ဒြဟတ်ဓလီု (Coercive Isomorphism) နူ အလဵုအသဳကီုလေဝ်၊ ညးတအ် မင်မွဲလဝ် သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဘာလကျာ် နကဵု ပရေင်တန်ကြန် မခိုင်ကၠိုက်ရ။
- ဗျူဟာ ပွမပံင်နှဴ (Strategic Hybridity): ညးတအ် ဒ္ဂေတ်ဗက် သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ ညိည သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်တရာဲဝင်၊ ဆဂး အပ္ဍဲဂှ် ညးတအ် ဆက်မင်မွဲလဝ် အခိုက်ကၞာ ကေုာံ လိက်ပတ် ညးတအ်ရ။ ဏအ်ဝွံ ဒှ်ဗျူဟာ ပွမပါဲဝေင် ဒြဟတ်ဓလီု နကဵု နဲကဲ မဍိုက်ကေက်မွဲရ။