ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ
| ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ (Gravity / Gravitational Force) | |
|---|---|
| ဝှာင်:File:Spacetime lattice cropped.jpg ဗီုပြင် ဒၞာဲ-အခိင် (Spacetime) မကွိုင်ဒစေင် ဟိုတ်နူ ဒြပ်ထု မကတဵုဗဒှ် ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ အတိုင် သဳအိုရဳ ဆက်စပ်ဗေဒ သာမည | |
| အတိုင်းအတာ (Dimension) | |
ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ (အၚ်္ဂလိက်: Gravity ဟွံသေင်မ္ဂး Gravitation) ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် သဘာဝ အလုံစကြဝဠာ မွဲ မတံင်ဓရောတ် အရာဝတ္ထု သီုဖအိုတ် မၞုံကဵု ဒြပ်ဂအုံ (Mass) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြဟတ်လွဳ (Energy) ညံင်ဂွံ ကြပ်ညောန် ကၠုင် ရေင်သကအ် ရ။[၁] လတူ ဂၠးတိ ဏအ်၊ ဓရောတ်တိ ဝွံ ဒှ် အရာ မကဵု လျိုင် (Weight) ကု အရာဝတ္ထု သီုဖအိုတ် တုဲ၊ ပကဵု ညံင် အရာဝတ္ထု တအ် ဂွံ ဒတုံစှ်ေ ဇရေင် တိ ရ။ ပ္ဍဲ အလုံ စကြဝဠာ မ္ဂး၊ ဍေံဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက မတံင်ရပ်လဝ် ဂြိုဟ် တအ် ညံင်ဂွံ ဂေတ်ဒၟံင် တ္ၚဲ، တ္ၚဲ ကေုာံ သၞံင် တအ် ညံင်ဂွံ ပံင်ကောံ ဒှ် ဂယ်လက်သဳ (Galaxies)၊ ကေုာံ မထိင်ဒဝ် လဒက်ပတန် စကြဝဠာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ရ။
ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် မဍိုန်လျ အိုတ် ပ္ဍဲအကြာ ဒြဟတ် သဇိုင် သဘာဝ ပန် သာ် (Four fundamental forces)၊ ဆဂး ဍေံ နွံကဵု ဇမ္ၚောဲ မအာစိုပ် အနန္တ (Infinite range) တုဲ ဍေံ တံင်ဓရောတ် လၟိုန် (Always attractive) ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် စက်ယန္တရာ ဂန္ထဝင် မ္ဂး၊ အာက်သဲ နယူတန် (Isaac Newton) ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဍေံ နကဵု သၞောဝ် ဓရောတ်တိ အလုံစကြဝဠာ (Newton's law of universal gravitation) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ခေတ် ရူပဗေဒ တၟိ မ္ဂး၊ အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင် (Albert Einstein) ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲ သဳအိုရဳ ဗေဒ ဆက်စပ် သာမည (General Relativity) ဒဒှ်ရ ဓရောတ်တိ ဝွံ ဟွံဒှ် ဒြဟတ် သာမည မွဲ၊ ဍေံ ဒှ် ပရေင် ကွိုင်ဒစေင် (Curvature) နူကဵု ဒၞာဲ-အခိင် (Spacetime) မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဒြပ်ဂအုံ ကေုာံ ဒြဟတ်လွဳ ရ။[၂]
၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဓရောတ်တိ ဝွံ ပကဵု ညံင် သဘာဝ စကြဝဠာ ပိုဲ ဂွံ တန်တဴ လၟုဟ် ရ။ ယဝ်ရ ဓရောတ်တိ ဟွံမဲ မ္ဂး၊ ဂြိုဟ်၊ သၞံင် ကေုာံ ဂၠးတိ တအ် ဂှ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် ဟွံမာန် ရ။
- လျိုင် ကေုာံ ဒြပ်ဂအုံ: ပ္ဍဲ ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲ၊ ညးတအ် ထုဲ ဒၟံင် အကြာ လျိုင် (Weight) ကေုာံ ဒြပ်ဂအုံ (Mass) ရ။ ဒြပ်ဂအုံ ($m$) ဝွံ ဒှ် လၟိဟ် ဓါတ် မၞုံ ပ္ဍဲ အရာဝတ္ထု မွဲ တုဲ တန်ကြန် လၟိုန် ရ။ လျိုင် ($W$) ဂှ် ဒှ် ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ မတံင်လဝ် ဒြပ်ဂအုံ ဂှ် ရ ($W = mg$)။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ် အာ စိုပ် ဂိတု မ္ဂး လျိုင် ပိုဲ သာ စှ်ေ အာ ဆဂး ဒြပ်ဂအုံ တန်ကြန် တုပ်တုပ် ရ။[၃]
- ဓလိုင် ဓရောတ်တိ (Gravitational Acceleration): လတူ ဇိုင်မုက် ဂၠးတိ ဏအ်၊ ဓရောတ်တိ ပကဵု ညံင် အရာဝတ္ထု သီုဖအိုတ် ဂွံ ဒတုံစှ်ေ နကဵု ဓလိုင် တုပ်တုပ် $g \approx 9.8$ m/s$^2$ (သက်ကု ရံင် လျိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြပ်ဂအုံ ဍေံတအ်) ရ။ ဓဝ်ဏအ် ဂှ် ဒှ် တင် သဇိုင် သွက် မူလ တုပ်သၟဟ် (Equivalence Principle) ပ္ဍဲ သဳအိုရဳ အာင်သတာင် ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ကိုပ်ကၠာ (History and Early Studies)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လညာတ် ပရူ မူဟိုတ် အရာဝတ္ထု တအ် ဒတုံ စှ်ေ တိ ဂှ် ဇၞော်မောဝ် ကၠုင် လုကဴ အခိင် ဗွဲမလံ ရ။
- အာရဳသတဝ်တယ် (Aristotle): ပ္ဍဲ ခေတ် ဂရိတ် တြေံ၊ ညး ထေင်ကေတ်လဝ် ဒဒှ်ရ အရာဝတ္ထု ဇြိုင်ဇြိုင် တအ် (ဥပမာ- တၟအ်) ဂှ် ဒတုံ စှ်ေ တိ ပြဟ် နူ အရာဝတ္ထု သာသာ တအ် (ဥပမာ- ကသော် ဂစေံ) ရ။ ညး ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ဍေံတအ် မိက်ဂွံ အာ စိုပ် "ဒၞာဲ သဘာဝ" ဍေံတအ် ရ။
- ဂါလဳလဳယဝ် ဂါလဳလဳ (Galileo Galilei): ပ္ဍဲ ကၞောတ် ခေတ် ၁၆ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဂါလဳလဳယဝ် ကၠောန် ပရေင်စမ်ၜတ် နကဵု ဓရိုင်ဒစေင် (Inclined planes) တုဲ ညး ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အရာဝတ္ထု သီုဖအိုတ် ၜိုန်ရ လျိုင် ဟွံတုပ် ကီု လေဝ် (ယဝ်ရ ပွတ်တိုက် ကျာ ဟွံမဲ မ္ဂး) ဍေံတအ် ဒတုံစှ်ေ နကဵု ဓလိုင် မတုပ် ရေင်သကအ် ရ။[၄]
- ဂျဝ်ဟာန် ကပ်ပလာ (Johannes Kepler): ညး လ္ၚတ် ဒေတာ နက္ခတ္တဗေဒ တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜး သၞောဝ် ကသဳ ဂြိုဟ် ပိသာ် (Kepler's laws of planetary motion) မထ္ၜး ဒဒှ်ရ ဂြိုဟ် တအ် ဂေတ်ဒၟံင် တ္ၚဲ နကဵု ဂၠံင်တရဴ ခၟာဲၚာင် (Elliptical orbits) ရ။
၃။ သၞောဝ် ဓရောတ်တိ နယူတန် (Newton's Law of Universal Gravitation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၈၇၊ အာက်သဲ နယူတန် (Isaac Newton) ချူပတိတ် ပြကိုဟ် Principia တုဲ ညး ဗၟံက်ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ ဒြဟတ် မပကဵု ညံင် သတ်ပ္ၚဴ ဂွံ ဒတုံစှ်ေ တိ ကေုာံ ဒြဟတ် မတံင်လဝ် ဂိတု ညံင် ဂွံ ဂေတ် ဂၠးတိ ဂှ် ဒှ် "ဒြဟတ် မွဲ တုပ်တုပ်" ရ။ ညး ကော်စ ဍေံ ဓရောတ်တိ အလုံစကြဝဠာ ရ။[၅]
- ဖဝ်မျူလာ: ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ ($F$) အကြာ ဒြပ်ဂအုံ ၜါ ($m_1$ ကေုာံ $m_2$) မၞုံ ဇမ္ၚောဲ ($r$) ဂှ် ဒှ်:
$$ F = G \frac{m_1 m_2}{r^2} $$ ဒၞာဲဏအ် $G$ ဂှ် ဒှ် ကိန်းသေ ဓရောတ်တိ အလုံစကြဝဠာ (Gravitational constant) မၞုံကဵု လၟိဟ် $\approx 6.674 \times 10^{-11} \text{ N}\cdot\text{m}^2/\text{kg}^2$ ရ။
- အဓိပ္ပါယ်: ယဝ်ရ ဒြပ်ဂအုံ ဇၞော် မ္ဂး ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ ဇၞော် ရ။ ယဝ်ရ ဇမ္ၚောဲ သ္ၚောဲ အာ ၂ ဆ မ္ဂး၊ ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ ဍိုန် စှ်ေ အာ ၄ ဆ (Inverse-square law) ရ။
ဖဝ်မျူလာ ဏအ် ဍာံပြ ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ တွက် ဂၠာဲ ဂၠံင်တရဴ ဂြိုဟ် တအ် ပ္ဍဲ သၞောတ် တ္ၚဲ (Solar System) ရ။
၄။ ဓရောတ်တိ ပ္ဍဲ သဳအိုရဳ ဗေဒ ဆက်စပ် သာမည (Gravity in General Relativity)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ၜိုန်ရ သၞောဝ် နယူတန် ဂှ် ကဵု သွဟ် ခိုဟ် ကီုလေဝ်၊ ဍေံ ရှင်းလင်း ထ္ၜး ဟွံမာန် ဒဒှ်ရ "ဓရောတ်တိ ဂှ် စၠောအ် အာ အကြာ လဟာင် သက်ကု အခိင် (Instantaneously) ဗီုလဵု ရော?" ရ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၅၊ အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင် ဗၟံက်ထ္ၜး သဳအိုရဳ ဗေဒ ဆက်စပ် သာမည တုဲ ပြံင်လှာဲ ထောံ လညာတ် ဏအ် ရ။[၆]
- ဒၞာဲ-အခိင် ကွိုင်ဒစေင် (Spacetime Curvature): အာင်သတာင် ဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ ဓရောတ်တိ ဝွံ ဟွံဒှ် ဒြဟတ် ဓရိုဟ်/တံင် ဇေတ်ဇေတ် ရ။ ဍေံဝွံ ဒှ် ပရေင် ကွိုင်ဒစေင် နူကဵု မက်ထရစ် ၄-ဒိုဟ် (4D spacetime) မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဒြပ်ဂအုံ ကေုာံ ဒြဟတ်လွဳ ရ။
- ဥပမာ လောဲလောဲ: စွံ ၜိုပ် ဇြိုင်ဇြိုင် မွဲ လတူ ယာတ် ဍိုန်ဍိုန် (Trampoline) မ္ဂး ယာတ် ဂှ် ကွိုင် စှ်ေ အာ ရ။ ယဝ်ရ ကၠဟ် စုတ် မာဗယ် ဍောတ်ဍောတ် မ္ဂး၊ မာဗယ် ဂှ် ဂေတ် စှ်ေ အာ ဇရေင် ၜိုပ် ဇြိုင် ဂှ် ရ။ တ္ၚဲ လေဝ် ပကဵု ညံင် ဒၞာဲ-အခိင် ဂွံ ကွိုင် တုဲ၊ ဂၠးတိ ပိုဲ အာ လတူ ဂၠံင် မတပ်အိုတ် (Geodesic) ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မကွိုင် ဂှ် ရ။
- သၞောဝ် အာင်သတာင် (Einstein Field Equations):
$$ R_{\mu \nu} - \frac{1}{2}R g_{\mu \nu} + \Lambda g_{\mu \nu} = \frac{8\pi G}{c^4} T_{\mu \nu} $$ မစၞောန်ထ္ၜး ဓဝ်ဆက်စပ် အကြာ လဒက်ပတန် ဂျဳဩမေတြဳ ($R_{\mu \nu}$) ကေုာံ ဒြပ်ဂအုံ-ဒြဟတ်လွဳ ($T_{\mu \nu}$) ရ။
၅။ ဓရောတ်တိ လတူ ဂၠးတိ ကေုာံ ဍာ်တိုန်ဍာ်စှ်ေ (Earth's Gravity and Tides)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လတူ ဂၠးတိ ပိုဲ ဏအ် မ္ဂး، ဓရောတ်တိ ပကဵု ညံင် အရာဝတ္ထု သီုဖအိုတ် ဂွံ တန်တဴ လတူ တိ မာန် ရ။ ဓလိုင် ဓရောတ်တိ ပ္ဍဲ ဂၠးတိ ဂှ် $g \approx 9.81$ m/s$^2$ ဆဂး ဍေံ ပြံင်လှာဲ ညိည အတိုင် ဒၞာဲ ဒတန် (ဟိုတ်နူ ဂၠးတိ ဟွံဒှ် ခဍမ် ဇေတ်ဇေတ် ကေုာံ ပွမဂေတ်)။
- ဍာ်တိုန်ဍာ်စှ်ေ (Tides): ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ နူကဵု ဂိတု (Moon) ကေုာံ တ္ၚဲ (Sun) တအ် ဂှ် တံင်ဓရောတ် လဝ် ဍာ် ၜဳ လတူ ဂၠးတိ တုဲ ကတဵုဗဒှ် ဖဵု ဍာ်တိုန် ဍာ်စှ်ေ (Tidal forces) ရ။ ဒၞာဲ မကြပ် ကု ဂိတု ဂှ် ဍာ် တိုန် တုဲ၊ ဒၞာဲ မသ္ၚောဲ လေဝ် ဍာ် တိုန် ကီု ရ (ဟိုတ်နူ ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ ဍိုန်လျ တုဲ ဍာ် သှ်ေ သၟေဟ် အာ)။[၇]
၆။ ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ ကေုာံ ကသဳ ဂြိုဟ် (Gravity and Planetary Motion)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပ္ဍဲ နက္ခတ္တဗေဒ မ္ဂး ဓရောတ်တိ ဝွံ ဒှ် တိုင်ခိုင် အဓိက သွက် ကသဳ အလုံ စကြဝဠာ ရ။
- ဂၠံင်တရဴ ဂြိုဟ် (Orbits): ဂြိုဟ် မွဲ ဂွံ ဂေတ်ဒၟံင် တ္ၚဲ ဂှ်၊ ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ ကေုာံ ဒြဟတ် လဟဵု ကသဳ ဂှ် ဒး ညဳသၟဟ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ရ။ ယဝ် လဟဵု ပြဟ် လောန် မ္ဂး ဂြိုဟ် ဂှ် သြာ် တိတ် အာ၊ ယဝ် လဟဵု သိုက် မ္ဂး ဍေံ ဒတုံ စှ်ေ ဇရေင် တ္ၚဲ ရ။
- ဒြဟတ် ဗဟဵုတံင် (Centripetal Force): ဓရောတ်တိ ဝွံ ကၠောန် ကမၠောန် နဒဒှ် ဒြဟတ် ဗဟဵုတံင် မတံင်လဝ် ဂြိုဟ်တု (Satellites) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂိတု ညံင်ဂွံ ဂေတ်ဒၟံင် ဂၠးတိ ရ။
- ပွမလ္ၚတ် ဂြိုဟ် တၟိ: နကဵု သၞောဝ် ဓရောတ်တိ နယူတန် ဏအ် ဟေင်၊ အစာသိပ္ပံ တအ် တွက် ဂၠာဲ ညာတ် ကေတ် ဂြိုဟ် နေပ်ပကျောန် (Neptune) ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ညာတ် နကဵု မှန်ပြောင်း ရ (ဟိုတ်နူ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲ ဂၠံင်တရဴ ယူရေးနပ်စ်)။
၇။ ကတိုင်ဒမၠု ကေုာံ လပှ် ဓရောတ်တိ (Black Holes and Gravitational Waves)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သဳအိုရဳ ဗေဒ ဆက်စပ် သာမည အာင်သတာင် ဗၟံက်ထ္ၜး လဝ် အရာ မတၟေင်တၟဟ် ပ္ဍဲ စကြဝဠာ ရ။[၈]
- ကတိုင်ဒမၠု (Black Holes): ယဝ်ရ သၞံင် ဇၞော်ဇၞော် မွဲ ဒြဟတ်လွဳ အိုတ် အာ တုဲ လီုလာ် ထကး စှ်ေ (Collapse) အလဵုဇကု ဍေံ ဟိုတ်နူ ဓရောတ်တိ ဍေံ ဇၞော် လောန် မ္ဂး၊ ဍေံ ဒှ် အာ ကတိုင်ဒမၠု ရ။ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဏအ် ဓရောတ်တိ ဍေံ သ္ကာတ်မြဟ် ဗွဲမလောန် တုဲ လျး (Light) ၜိုန်ရ ပြဟ် အိုတ် ကီု လေဝ် ဂြိပ် တိတ် ဟွံမာန် ရ။
- လပှ် ဓရောတ်တိ (Gravitational Waves): ကာလ အရာဝတ္ထု ဇၞော်ဇၞော် (ဥပမာ- ကတိုင်ဒမၠု ၜါ) ဇီုစုက် ရေင်သကအ် မ္ဂး ဍေံတအ် ကတဵုဗဒှ် လပှ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ-အခိင် (Ripples in spacetime) မပြးဇး တိတ် အာ နကဵု လဟဵု လျး ရ။ လပှ် ဏအ် ဂှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် ဂကောံ LIGO တအ် စမ်ၜတ် ဂၠာဲ ညာတ် ကေတ် ဍာံဍာံ တုဲ ကလိဂွံ လာပ် နဝ်ဗေလ် (Nobel Prize) ရ။[၉]
၈။ ဓရောတ်တိ နှိုင်းယှဉ် ကု ဒြဟတ် သဇိုင် တၞဟ်ဟ် (Comparison with Other Fundamental Forces)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ မ္ဂး နွံ ဒြဟတ် သဇိုင် ၄ သာ် ရ။ ဓရောတ်တိ ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် မဍိုန်လျ အိုတ် ရ။
| ဒြဟတ် (Force) | လၟိဟ် ဇမၞော် (Relative Strength) | ဇမ္ၚောဲ (Range) | တာလျိုင် (Role) |
|---|---|---|---|
| ဒြဟတ် တြေင် သ္ကာတ် (Strong Nuclear) | $1$ (သၠုင်အိုတ်) | သၟတ် ($10^{-15}$ m) | တံင်ရပ် ပရဝ်တွန်/နယူထရွန် |
| ဒြဟတ် လလဳသံလိုက် (Electromagnetic) | $10^{-2}$ | အနန္တ | လလဳ၊ လျး၊ ဓါတုဗေဒ |
| ဒြဟတ် တြေင် ဍိုန်လျ (Weak Nuclear) | $10^{-13}$ | သၟတ် ($10^{-18}$ m) | ပါ်ထကး ဓါတ် (Radioactivity) |
| ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ (Gravity) | $10^{-38}$ (ဍိုန်အိုတ်) | အနန္တ | ကသဳ ဂြိုဟ်၊ လဒက်ပတန် စကြဝဠာ |
ၜိုန်ရ ဍေံ ဍိုန်လျ ကီု လေဝ်၊ ဓရောတ်တိ ဝွံ ဟိုတ်နူ ဍေံ "တံင်ဓရောတ် လၟိုန်" (No repulsive gravity) တုဲ ဍေံ ကောံ တိုန် မာန် သွက် ဒြပ်ဂအုံ ဇၞော်ဇၞော် မပ္တံကဵု သၞံင် ကေုာံ ဂြိုဟ် တအ် ရ။
၉။ ဓရောတ်တိ ကွောန်တမ် ကေုာံ သဳအိုရဳ တၟိ (Quantum Gravity and Modern Theories)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
လၟုဟ် မ္ဂး ပြသၞာ မဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ရူပဗေဒ ဂှ် ဒှ် ပွမပံင်နှဴ သဳအိုရဳ ဗေဒ ဆက်စပ် သာမည (Gravity) ကု သဳအိုရဳ ကွောန်တမ် မက်ကဲနေတ် (Quantum Mechanics) ရ။[၁၀]
- ဓရောတ်တိ ကွောန်တမ် (Quantum Gravity): သွက် ဒၞာဲ မၞုံကဵု ဒြပ်ဂအုံ ဇၞော် ကေုာံ ဇမၞော် သၟတ် ဗွဲမလောန် (ဥပမာ- လဒေါဝ် ကတိုင်ဒမၠု ဟွံသေင်မ္ဂး Big Bang) ဂှ်၊ သဳအိုရဳ ၜါ ဏအ် ဒစး ဒၟံင် ရေင်သကအ် ရ။
- ဂရာဗဳတွန် (Graviton): အစာသိပ္ပံ တအ် ထေင်ကေတ် လဝ် ဒဒှ်ရ ဓရောတ်တိ ဝွံ ပလံင်ဗစိုပ် နကဵု ကလာပ်ရုပ် သၟတ် မယၟုမြဟ် ဂရာဗဳတွန် ရ (ဆဂး ဟွံဂွံ ဆဵု ဏီ)။
- သဳအိုရဳ ဇုက် ကေုာံ Loop Quantum Gravity: ဒှ် သဳအိုရဳ ခေတ်တၟိ မဂစာန် သွက်ဂွံ ရှင်းလင်း ပြသၞာ ဏအ် ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ သဳအိုရဳ အလုံအစောံ (Theory of Everything) ရ။
၁၀။ လွပ် ပ္ဍဲ စက်ယန္တရာ အာကာသ ကေုာံ နိဂီု (Aerospace Applications and Conclusion)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လညာတ် ဓရောတ်တိ ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ကွတ်ပညာ အာကာသ ရ။
- Gravity Assist (Slingshot): က္ၜင်အာကာသ တအ် စကာ ဓရောတ်တိ နူ ဂြိုဟ် ဇၞော်ဇၞော် (ဥပမာ- ဂျူပဳတာ) ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ ဒြဟတ် ကသဳ ကေုာံ လဟဵု ပြဟ် တိုန် သွက်ဂွံ အာ စိုပ် ပယျဵု စကြဝဠာ နကဵု လွပ် စက် အောန်အောန် ရ။
- သၞောတ် ဂၠာဲဒၞာဲ (GPS): သၞောတ် GPS ဂှ် ဒး စကာ သဳအိုရဳ ဓရောတ်တိ အာင်သတာင် သွက်ဂွံ ပလေဝ် အခိင် ရ။ ဟိုတ်နူ ဂြိုဟ်တု ပ္ဍဲ အာကာသ ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဓရောတ်တိ သဝ် နူ လတူ တိ တုဲ၊ နာဍဳ လတူ ဂြိုဟ်တု ဂှ် ကွာ် ပြဟ် နူ နာဍဳ လတူ တိ (ၜိုတ် ၄၅ မိုက်ခရဝ်စက္က ပ္ဍဲ မွဲ တ္ၚဲ) ရ။ ယဝ် ဟွံ ပလေဝ် မ္ဂး GPS လီု အာ မာန် ရ။
နိဂီု: သရုပ်မ္ဂး ဒြဟတ် ဓရောတ်တိ ဝွံ ဒှ် သတ္တိ သဘာဝ မဆန်ဂြူး ကေုာံ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ စကြဝဠာ ဏအ် ရ။ နူကဵု ဒြဟတ် မတံင်လဝ် ပိုဲ လတူ တိ စဵုကဵု စိုပ် ဒြဟတ် မထိင်ဒဝ် လဝ် ဂယ်လက်သဳ သီုဖအိုတ် ဂှ် ဓရောတ်တိ ဟေင် ရ ဖန်ဇန် လဝ်။ ၜိုန်ရ ပိုဲ ကၠိုဟ်ခၠင် ဍေံ ဗွဲမဂၠိုင် နူကဵု သၞောဝ် နယူတန် ကေုာံ အာင်သတာင် ကီု လေဝ်، သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ဇေတ်ဇေတ် ပ္ဍဲ ကဆံင် ကလာပ်ရုပ် (Quantum level) မ္ဂး ဍေံ ဆက်တုဲ ဒှ် ကိစ္စ ပၞုက်ဓလုက် ဇၞော်အိုတ် မွဲ သွက် ရူပဗေဒ ခေတ်တၟိ ရ။
ဆက်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သၞောဝ် ကသဳ နယူတန် (Newton's laws of motion)
- ဗေဒ ဆက်စပ် သာမည (General Relativity)
- ကတိုင်ဒမၠု (Black Hole)
- လပှ် ဓရောတ်တိ (Gravitational Wave)
- အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင် (Albert Einstein)
တင်နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Halliday, D., Resnick, R., & Walker, J. (2013). Fundamentals of Physics (10th ed.). John Wiley & Sons, pp. 330-350.
- ↑ Einstein, A. (1915). "Die Feldgleichungen der Gravitation". Sitzungsberichte der Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin: 844–847.
- ↑ Taylor, J. R. (2005). Classical Mechanics. University Science Books, pp. 200-210.
- ↑ Feynman, R. P., Leighton, R. B., & Sands, M. (1963). The Feynman Lectures on Physics (Vol. 1). Addison-Wesley.
- ↑ Newton, I. (1687). Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica. London: Royal Society.
- ↑ Schutz, B. F. (2009). A First Course in General Relativity (2nd ed.). Cambridge University Press.
- ↑ Hawking, S. (1988). A Brief History of Time. Bantam Books.
- ↑ Misner, C. W., Thorne, K. S., & Wheeler, J. A. (1973). Gravitation. W. H. Freeman.
- ↑ Abbott, B. P., et al. (2016). "Observation of Gravitational Waves from a Binary Black Hole Merger". Physical Review Letters. 116 (6): 061102.
- ↑ Rovelli, C. (2004). Quantum Gravity. Cambridge University Press.