ဒြဟတ် အဝဵုအာဏာ
ဒြဟတ် အဝဵုအာဏာ (အၚ်္ဂလိက်: Power Dynamics) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲသွာင် သိပ္ပံမၞိဟ် (Sociology)၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political Science) ကေုာံ ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ (Multicultural Studies) မ္ဂး၊ ဍေံဒှ် ဗီုပြင် ပရေင်ဆက်စၠောအ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရိုင် အဝဵုသြဇာ မကတဵုဒှ်ဒၟံင် အကြာ ပူဂိုလ်၊ ဂကောံမၞိဟ်၊ လဒက်ပ္တန် ဂကောံ (Institutions) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံယေန်သၞာင် နာနာရ။ ဒြဟတ်ဏအ်ဝွံ ပသောင်ကလးကဵု ဗီုလဵု ဂကောံမွဲ ကလိဂွံ အဝဵုအာဏာ လတူ ဂကောံမွဲတၞဟ်၊ ဗီုလဵု ညးတအ် စကာ အဝဵုဂှ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်မၞိဟ်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု မၞိဟ်ဒးဒုင် ဓလီုတအ် ကလေင်တဝ်စၞေဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠာဲနဲကဲ သွက်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဝ်ဂှ်ရ။
အဝဵုအာဏာဝွံ ဟွံသေင် ဆအရာမၞုံ ပ္ဍဲတဲ အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဍုင်ကွာန် သၟးတုဲ၊ ဍေံနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဇၟာပ် ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဘဝလၟိုန်တ္ၚဲ မပ္တံကဵု ပ္ဍဲပရေင်ပညာ၊ အရေဝ်ဘာသာ၊ အခိုက်ကၞာ၊ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။
သဇိုင်လညာတ် တၠပညာဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု သုတေသန မဆေင်ကဵု ဒြဟတ် အဝဵုအာဏာမ္ဂး တၠပညာ ယေန်သၞာင် ကေုာံ သိပ္ပံမၞိဟ် မပြာကတ်တအ် ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် လညာတ်သဇိုင် (Theoretical Frameworks) အဓိက နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ-
- မက်သ် ဝေဗါ (Max Weber): တၠပညာ သိပ္ပံမၞိဟ် ဂျာမနဳ ဝေဗါ ပသောင်ကလးလဝ် အဝဵုအာဏာ (Power) ဟီုဂှ် ဒှ် "အစောံစရာဲ ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမွဲ သွက်ဂွံ ဖန်ယိုက်ဂၠေင် ကမၠောန် အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒဇကု ၜိုန်ရ နွံကဵု ပရေင်ဒစဵုဒစး နူညးတၞဟ် ကီုလေဝ်ရ။" ညးပါ်လဝ် အဝဵုအာဏာ နကဵု သၞောတ်ဝ်အုပ်ဓုပ် (Authority) အတိုင်သၞောဝ်၊ အတိုင်အခိုက်ကၞာ ကေုာံ အစောံစရာဲပူဂိုလ် ရ။[၁]
- မဳရှေလ် ဖူကဝ် (Michel Foucault): တၠပညာ ပြင်သေတ် ဖူကဝ် ဟီုလဝ် "အဝဵုအာဏာ ဟီုဂှ် ဟွံသေင် ဆအရာမပ္ဍဵုပ္ဍိုက်မွဲဓဝ်၊ ဍေံနွံဒၟံင် ဇၟာပ်ဒၞာဲ (Power is everywhere) တုဲ ဍေံဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပရေင်တီကၠိုဟ် (Knowledge) ရ။" ညးမၞုံကဵု အဝဵုဂှ် ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ဝ် ပရေင်တီကၠိုဟ်၊ ဗီုပြင် ဟီုဂး (Discourse) တုဲ အုပ်ဓုပ်လဝ် ဂကောံမၞိဟ် ညံင်ဂွံ စှ်ေသၞောတ်ဝ်ရ။
- အာန်တဝ်နဳယဝ် ဂရာမ်ရှဳ (Antonio Gramsci): တၠပညာ အဳတလဳ ဂရာမ်ရှဳ ပတိုန်ထ္ၜးလဝ် လညာတ် အဝဵုသြဇာ ယေန်သၞာင် (Cultural Hegemony) ရ။ ဂကောံမၞိဟ် မၞုံကဵု အဝဵုတအ်ဝွံ ဟွံစကာ ဒြဟတ်လွဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပၞာန် သၟးတုဲ၊ ညးတအ် စကာ ယေန်သၞာင်၊ မဳဒဳယာ၊ ကေုာံ ပရေင်ပညာ သွက်ဂွံ ပၠောပ်စိုတ် ကောန်ဍုင်တအ် ညံင်ဂွံ ဒုင်တဲ အဝဵုအာဏာ ညးတအ် နဒဒှ် အရာသဘာဝမွဲရ။
- ပဳယဲ ဗော်ဒဳယဝ် (Pierre Bourdieu): တၠပညာ ပြင်သေတ်ဏအ် ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ် မဆေင်ကဵု ဒြပ်ရတ် ယေန်သၞာင် (Cultural Capital) ကေုာံ အဝဵုသြဇာ သင်္ကေတ (Symbolic Power) တုဲ ဗီုလဵု ပရေင်ပညာ ကေုာံ အခိုက်အလိုက်တအ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ် ဂှ် ညးလ္ၚတ်လဝ်ရ။
ဗီုပြင် ကေုာံ ကဆံင် အဝဵုအာဏာဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒြဟတ် အဝဵုအာဏာတအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ဒၟံင် နကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ် ပ္ဍဲကဆံင် တၞဟ်ခြာရ-
- အဝဵုအာဏာ လဒက်ပ္တန် (Institutional / Structural Power): ဒှ်အဝဵု မကၠုင်နူ သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳ၊ သၞောဝ်ဥပဒေ၊ ဘာဗတောန်လိက် ကေုာံ ရုင်အလဵုအသဳတအ်ရ။ ဒြဟတ်ဏအ် ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ ညးလဵု ကလိဂွံ အခေါင်အရာ၊ ညးလဵု ဟွံကလိဂွံ အခေါင်ရ။ ဍေံဗဒှ်ကဵု ဒြဟတ်ဓလီု လဒက်ပ္တန် (Isomorphism) လတူ ဂကောံဍောတ်တ်တအ်ရ။
- အဝဵုအာဏာ ယေန်သၞာင် ကေုာံ လညာတ် (Cultural and Ideological Power): ဒှ်အဝဵု မဖျေံစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ ယေန်သၞာင်လဵု ဒှ်ယေန်သၞာင် စံင်ၜတ် (Standard)၊ အရေဝ်ဘာသာလဵု ဒှ်အရေဝ် တရာဲဝင်၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင်လဵု ဒှ်ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ် မဒးဒုင် စွံလဝ် လပါ်ဇိုင် (Marginalized) ရ။
- အဝဵုအာဏာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economic Power): ပွမထိင်ဒဝ်လဝ် ဒြပ်ရတ်၊ တိဍာ် ကေုာံ သယံဇာတ ပရေင်ကမၠောန်တအ်ရ။ ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မၞုံကဵု သြန် ကေုာံ ဒြပ်ရတ်ဂၠိုင်တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ကလိဂွံ အဝဵုသြဇာ လတူ ညးတၞဟ်ရ။
- အဝဵုအာဏာ ပရေင်မၞိဟ် (Social / Relational Power): ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအကြာ ပရေင်ဆက်စၠောအ် ပူဂိုလ် ကဵု ပူဂိုလ် (ဥပမာ - အစာ ကဵု ကွး၊ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကဵု ညးဗက်ကြဴ)။
ဒြဟတ် အဝဵုအာဏာ ပ္ဍဲ ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲလညာတ် ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ မ္ဂး၊ ဒြဟတ် အဝဵုအာဏာဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်စၠောအ် အကြာ ယေန်သၞာင် မဇၞော် (Dominant culture) ကေုာံ ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ် (Minority cultures) ရ။
ဂကောံယေန်သၞာင် မဇၞော်တအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် စကာ ဒြဟတ်ဓလီု လဒက်ပ္တန် မတုပ်သၟဟ် (Coercive Isomorphism) သွက်ဂွံ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက် ဟွံသေင်မ္ဂး သီကေတ် (Assimilate) ဂကောံကောန်ဍောတ်တအ် ညံင်ဂွံ ဗက်စ သၞောတ်ဝ် ညးတအ်ရ။ ဥပမာ - ပွမကၟာတ်လဒဵု ဟွံကဵု ဗတောန် အရေဝ်ဘာသာ မိမ ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳဂှ် ဒှ်ပွမစကာ အဝဵုအာဏာ လဒက်ပ္တန်ရ။
ဆဂး ဂကောံကောန်ဍောတ်တအ်ဝွံလေဝ် ဟွံဒုင်ကျ လောဲလောဲတုဲ၊ ညးတအ် စကာ နဲကဲ ဒြဟတ်တဝ်စၞေဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမပံင်နှဴ ဗျူဟာ (Strategic Hybridity) သွက်ဂွံ မင်မွဲ လက်သဏ် ဂကူ ကေုာံ ပရေင်တန်ကြန် ဂကောံအုပ်ဓုပ် (Institutional Resilience) ညးတအ် ညံင်ဂွံ ဂျိုင်တန်တဴမာန် အကြာ ဒြဟတ် အဝဵုအာဏာ မဇၞော်ဂှ်ရ။ ညးတအ် လွဳစ ကွတ်ပညာ တၟိ၊ စကာ မဳဒဳယာ၊ ကေုာံ ဒက်ပ္တန် ဂကောံမှာဇန် သွက်ဂွံ သၠုင်ပတိုန် အဝဵုသြဇာ ညးတအ် အပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ်ရ။[၂]