ဒဿနသဘာဝ
ဒဿနသဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး သဘာဝ ဒဿန (အၚ်္ဂလိက်: Natural philosophy ဟွံသေင်မ္ဂး န်လေတ္တေန် philosophia naturalis) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ သဘာဝ (Nature) ကေုာံ စက္ကဝါ ရုပ်ဝတ္ထု (Physical universe) နကဵု လညာတ် ဒဿနိကဗေဒ မဒှ်လဝ် ပရေင်လ္ၚတ် အဓိက ကိုပ်ကၠာ နူကဵု ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ တအ် ဟွံကတဵုဒှ် ဏီ ရ။ ကိုပ်ကၠာ နူ ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ဂှ်၊ ဘာသာရပ် မလ္ၚတ် ပရူ သဘာဝ အလုံအိုတ်သီု မပ္တံကဵု ရူပဗေဒ (Physics)၊ ဓာတုဗေဒ (Chemistry)၊ ဇဳဝဗေဒ (Biology) ကေုာံ နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy) တအ်ဂှ် ပံင်ကောံ တုဲ ကော်ခဴ စ "ဒဿနသဘာဝ" ဖအိုတ် ရ။[၁]
ပ္ဍဲကဵု ဝင် မၞိဟ် တအ်၊ ပရေင်ဂစာန် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဥပဒေသ သဘာဝ ဝွံ စကတဵုဒှ် ကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ် ဂရိတ် တြေံ (Ancient Greece) တေအ် ရ။ ၜိုန်ရ လၟုဟ် ပိုယ် ပါ်ကရေက် လဝ် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ နာနာ သာ် ကီုလေဝ်၊ လညာတ် သဇိုင် မဒက်ပတန် လဝ် သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ သီုဖအိုတ် ဂှ် ကၠုင် နူကဵု ရိုဟ်ကၞက် ဒဿနသဘာဝ ဏအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဝင်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် ဒဿနသဘာဝ လတူ ဂၠးတိ သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ဗွဲမလှဲလး ရ။
.png){kind=link}
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "ဒဿနသဘာဝ" (Natural philosophy) ဝွံ နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် မလှဲလး ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ဝင် ပညာ ရ။ ဍေဟ်ဝွံ ဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် မဆေင်ကဵု ပရေင်ချဳဓရာင် (Motion)၊ ဒြဟတ် (Forces)၊ အကာဲအရာ ရုပ်ဝတ္ထု (Matter) ကေုာံ ပရေင်ကတဵုဒှ် သဘာဝ ဂမၠိုင် နကဵု နဲကဲ ချပ်ဗ္စာ ယုတ္တိ (Rational inquiry) တုဲ ဟွံဒုင်သဇိုင် လတူ လညာတ် ဒဏ္ဍာရဳ (Mythology) ဟွံသေင်မ္ဂး ဘာသာသာသနာ သက်သက် ရ။
ကိုပ်ကၠာ နူ တၠပညာ အင်္ဂလာန် ဝဳလဳယမ် ဝှဴဝေလ် (William Whewell) မခၞံဗဒှ် ဝေါဟာရ "သိပ္ပံပညာရှင်" (Scientist) ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၃၄ ဂှ်၊ မၞိဟ် မလ္ၚတ် သဘာဝ တအ် သီုဖအိုတ် ဂှ် ညးကော်စ "တၠပညာ ဒဿနသဘာဝ" (Natural philosophers) ရ။ ဥပမာ - အာက်ဇြက် နယူတန် (Isaac Newton) ဂှ် ဟွံကော်စ ဇကု ညး နဒဒှ် တၠပညာ ရူပဗေဒ ပုဟ်၊ ညးကော်စ ဇကု ညး နဒဒှ် တၠပညာ ဒဿနသဘာဝ ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ပ္ဍဲ ခေတ် ဂရိတ် (History and Origin in Ancient Greece)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒဿနသဘာဝ ဝွံ စတင် ဇၞော်မောဝ် ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိ ဂရိတ် တြေံ ၜိုတ် ဘဳစဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံ ရ။ တၠပညာ မကတဵုဒှ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ဂှ် ဒှ် တာလေတ် (Thales of Miletus) မဒှ် မၞိဟ် မဂစာန် သောင်ကလး အကာဲအရာ သဘာဝ နကဵု ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု (Cause and effect) သက်သက် ဟွံပါ်စုတ် အစောံ ဒေဝတဴ (Gods) ရ။[၂]
တၠပညာ မပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ခေတ် ဏအ် ဂှ် ဒှ် အရစ္စတဝ်တယ် (Aristotle) ရ။ ညးတေအ် ချူလဝ် ပြကိုဟ် မနွံယၟု Physics (သဘာဝ) မဒှ် သဇိုင် သွက် ပရေင်လ္ၚတ် ဒဿနသဘာဝ လုကဴ ပွိုင် ၜါလ္ၚီ သၞာံ ရ။ လညာတ် အရစ္စတဝ်တယ် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ ဓါတ် ၄ သာ် (Four elements) မပ္တံကဵု တိ၊ ဍာ်၊ ကျာ၊ ပၟတ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် သဘာဝ (Natural motion) ရ။ ၜိုန်ရ လညာတ် ညးတေအ် လ္ၚဵု ဟွံဍာံပြ ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ် ကီုလေဝ်၊ နဲကဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ယုတ္တိ ညးတေအ် ဂှ် ဒှ် အထံက်အပင် ဇၞော်အိုတ် ရ။
၃။ ဒဿနသဘာဝ ပ္ဍဲ ခေတ်လဒေါဝ် (Medieval Natural Philosophy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု အခိင် ခေတ်လဒေါဝ် (Middle Ages) ဂှ်၊ ပရေင်လ္ၚတ် ဒဿနသဘာဝ ဝွံ ဆက်လက် ဇၞော်မောဝ် ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိ အေတ်သလာမ် (Islamic Golden Age) ကေုာံ ဥရောပ ရ။
တၠပညာ အာရပ် ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု အလ်-ဟာဇေန် (Alhazen) ကေုာံ အာဗဳသေန္နာ (Avicenna) တအ်ဝွံ ကလေင် ကၠာဲ လိက် ဂရိတ် တြေံ တအ် ဇရေင် ဘာသာ အာရပ် တုဲ၊ ထပ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရေင်စမ်ၜတ် (Experimental method) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကဵု ပညာ လျး (Optics) ကေုာံ ဂဥုဲ (Medicine) ရ။
လက္ကရဴ ဂှ် လိက် တအ် ဏအ် စိုပ်အာ ဥရောပ တုဲ၊ တၠပညာ ခရေတ်ယာန် မပ္တံကဵု တဝ်မာတ် အကွာင်နသ် (Thomas Aquinas) တအ် ပံင်ကောံ လညာတ် အရစ္စတဝ်တယ် ကု ဝါဒ ခရေတ်ယာန် တုဲ ခၞံဗဒှ် လညာတ် စကဝ်လာသတစ် (Scholasticism) ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ခေတ်လဒေါဝ် ဂမၠိုင် ရ။
၄။ ခေတ် ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ သိပ္ပံ (The Scientific Revolution)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗွဝ်ကၠံ ၁၆ ကဵု ၁၇ ဝွံ ဒှ် အခိင် မကတဵုဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဒဿနသဘာဝ မကော်စ "ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ သိပ္ပံ" (Scientific Revolution) ရ။[၃]
တၠပညာ မပ္တံကဵု ကဝ်ပါနဳကပ်သ် (Nicolaus Copernicus) ပတိုန်ထ္ၜး လညာတ် တ္ၚဲ နွံ လဒေါဝ် (Heliocentrism)၊ တုဲ ဂါလဳလဳယဝ် (Galileo Galilei) စကာ မှန်သ္ၚောဲ (Telescope) သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ သဘာဝ စက္ကဝါ ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ် ဏအ်၊ လညာတ် မဒုင်သဇိုင် လတူ "ပရေင်စမ်ၜတ် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်" (Empiricism) ကေုာံ ပရေင်တွက်ဂၞန် သင်္ချာ (Mathematics) ဂှ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် သဇိုင် သွက် ဒဿနသဘာဝ ရ။
ဖရန်သေတ် ဗေကောန် (Francis Bacon) ဝွံ ခၞံဗဒှ် နဲကဲ သိပ္ပံ (Scientific method) မဟီုတွံ ဒဒှ်ရ ဒဿနသဘာဝ ဝွံ သ္ဒး ဒုင်သဇိုင် လတူ သက်သဳ ရုပ်ဝတ္ထု (Empirical evidence) ဟွံသေင်မ္ဂး လညာတ် ချပ်ဗ္စာ သက်သက် ရ။
၅။ နယူတန် ကေုာံ သၠပတ် သဇိုင် သင်္ချာ (Newton and the Principia Mathematica)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကဆံင် မသၠုင်အိုတ် သွက် ဒဿနသဘာဝ ဂှ် ကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၆၈၇ အခိင် အာက်ဇြက် နယူတန် မပ္တိတ် သၠပတ် Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (သဇိုင် သင်္ချာ သွက် ဒဿနသဘာဝ) ရ။[၄]
ပ္ဍဲ သၠပတ် ဏအ်၊ နယူတန် သောင်ကလး လဝ် သၞောဝ် ပရေင်ချဳဓရာင် (Laws of Motion) ကေုာံ သၞောဝ် ဓရောတ် ဒြဟတ် (Universal Gravitation) သီုဖအိုတ် နကဵု ဖော်မျူလာ သင်္ချာ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ရ။ လိက်အုပ် ဏအ်ဝွံ ပံင်ကောံ ထောအ် လညာတ် ကောန်ဂြဟ် လတူ အကာသ ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် လတူ တိ ညံင်ဂွံ ဒှ် သၞောဝ် မွဲဓဝ် ရ။ အရာဏအ်ဝွံ ဒှ် တမ်မူလ သွက် မက်ကေန်နစ် ခေတ်တြေံ (Classical mechanics) တုဲ ပကဵု ညံင် ဒဿနသဘာဝ ဂွံ ပြံင်လှာဲ အာ နဒဒှ် သိပ္ပံ ရူပဗေဒ ဍာံပြ ရ။
၆။ ပရေင်ပါ်ကရေက် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ (Branching into Modern Sciences)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]စိုပ် ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ဂှ်၊ ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝ ဝွံ ဇၞော်လှဲ အာ ဗွဲမလောန် တုဲ၊ မၞိဟ် မွဲဓဝ် လ္ၚတ် သီုဖအိုတ် ဟွံမာန် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ "ဒဿနသဘာဝ" ဝွံ စပါ်ကရေက် အာ နဒဒှ် ဘာသာရပ် တၞဟ်ခြာ ဂမၠိုင် ရ။[၅]
| ဝေါဟာရ တြေံ (Historical Term) | လညာတ် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် | ဘာသာရပ် ခေတ်တၟိ (Modern Equivalent) |
|---|---|---|
| ဒဿနသဘာဝ (Natural Philosophy) | ပရေင်ချဳဓရာင်၊ ဒြဟတ်၊ လျး၊ ဓါတ်ပၟတ် | ရူပဗေဒ (Physics) |
| ဝင် သဘာဝ (Natural History) | တၞံဆု၊ တိရစ္ဆာန်၊ ရုပ်ဝတ္ထု ဂျိုင် | ဇဳဝဗေဒ (Biology) |
| ကွတ် ဓါတ်ပၠန် (Alchemy) | ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတ်၊ ရုပ်ဝတ္ထု တြေံ | ဓာတုဗေဒ (Chemistry) |
| ဒဿန စက္ကဝါ (Cosmology) | ပရေင်လ္ၚတ် ဂြဟ်၊ သၞံင် | နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy) |
ဝေါဟာရ "Science" (သိပ္ပံ) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပညာ" ပ္ဍဲ လေတ္တေန် ဂှ် စကာ ကၠုင် နဒဒှ် ယၟု တၟိ သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သဘာဝ အလုံအိုတ်သီု ရ။
၇။ ဒဿနသဘာဝ ကေုာံ ရူပဗေဒ (Natural Philosophy and Physics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သီုဖအိုတ် ဂှ်၊ ရူပဗေဒ ဝွံ ဒှ် ဘာသာရပ် မဆက်ခံ ကေတ် အာဲကၟာဲ "ဒဿနသဘာဝ" တိုက်ရိုက် အိုတ် ရ။ တက္ကသိုလ် တြေံတြဟ် ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု တက္ကသိုလ် အံက်သဖို့ (Oxford University) ကေုာံ စကောတ်လာန် တအ်ဂှ် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ညးတအ် ကော်စ ဌာန ရူပဗေဒ ညးတအ် နဒဒှ် ဌာန "Natural Philosophy" ဏီ ရ။
ပရေင်လ္ၚတ် သဳအိုရဳ လျး (Optics)၊ သဳအိုရဳ ဂမ္တဴ (Thermodynamics)၊ ကေုာံ လျးလလဳ သံလိုက် (Electromagnetism) တအ်ဝွံ စတင် ကၠုင် နူကဵု ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဒဿန ကိုပ်ကၠာ ရ။ ဥပမာ - လညာတ် မဟီု "ရုပ်ဝတ္ထု မွဲ ကတဵုဒှ် လဝ် နူ မုရော?" ဂှ် ဒှ် လညာတ် ဒဿန တုဲ၊ လၟုဟ် ဍေဟ် ဒှ် အာ ရူပဗေဒ ကောန်ဒကုတ် (Particle physics) ရ။
၈။ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ လညာတ် သဘာဝ (Philosophical Perspectives on Nature)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ ပါ်တိတ် အာ ကီုလေဝ်၊ ဒဿနသဘာဝ ဝွံ ဆက် တန်တဴ ဒၟံင် နဒဒှ် ဒဿန သိပ္ပံ (Philosophy of science) ရ။ ဍေဟ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ လညာတ် သဇိုင် သိပ္ပံ တအ် မပ္တံကဵု -
- Determinism (ဝါဒ မချိုတ်ပၠိုတ်): ဇၟာပ်ဇၟာပ် အရာ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ သဘာဝ ဂှ် နွံကဵု ဟိုတ် မချိုတ်ပၠိုတ် ဟာ? (လညာတ်ဏအ် ဒးဒုင် ပလီု လဝ် နကဵု သဳအိုရဳ ကွမ်တမ်)။
- Reductionism (ဝါဒ ဖအောန်ဖျေဟ်): အရာ ဇၞော်ဇၞော် သီုဖအိုတ် ဂှ် မာန် သောင်ကလး နကဵု ပရေင်ချဳဓရာင် အက်တမ် ဍောတ်ဍောတ် တအ် ဟာ?
- Teleology (ဝါဒ တင်ရန်တၟအ်): သဘာဝ ဂှ် နွံကဵု တင်ရန်တၟအ် (Purpose) မွဲမွဲ ဟာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍေဟ် ကတဵုဒှ် အာ အတိုင် ဥပဒေသ သက်သက် ဟာ?
ပြသၞာ ဒဿန တအ် ဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဒၟံင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲ အခိင် တၠပညာ တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သဳအိုရဳ စက္ကဝါ (Cosmology) ကေုာံ တမ်မူလ လမျီု (Origin of life) ရ။
၉။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ သာသနာ (Impact on Society and Religion)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒဿနသဘာဝ ဝွံ နွံကဵု ပရေင်ဆက်စပ် သီု ခိုဟ် သီု ပရေအ် ကု ဘာသာသာသနာ ပ္ဍဲ ဝင် မၞိဟ် ရ။ ပ္ဍဲ ခေတ်လဒေါဝ်၊ လညာတ် သဘာဝ ကဵု လညာတ် ကျာ် (Theology) ဂှ် ဒှ် အရာ မွဲစွံ ရ။ တၠပညာ တအ် လ္ၚတ် သဘာဝ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် "ကမၠောန် ကျာ်" (Natural theology) ရ။
ဆဂး ပ္ဍဲ ခေတ် ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ သိပ္ပံ၊ ပရေင်ဟွံကိတ်ညဳ (Conflict) ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။ ဥပမာ မပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် အခိင် ဂါလဳလဳယဝ် မဒးဒုင် ရပ် နကဵု ဘာကျာ် ကက်သလစ် (Catholic Church) ဟိုတ်နူ ညးတေအ် ထံက်ပင် လညာတ် "တ္ၚဲ နွံ လဒေါဝ်" မဒစးဒုင် ကု လိက်သမ္မာ ရ။ ၜိုန်ရ သာ်ဂှ် ကီုလေဝ်၊ တၠပညာ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု နယူတန် ကေုာံ ကပ်ပလာ (Johannes Kepler) တအ်ဝွံ နွံကဵု ဓဝ်ယုံကြည် သာသနာ မဇြိုဟ်နက် ကီု ရ။
၁၀။ တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လက္ကရဴ ကေုာံ အနာဂတ် (Conclusion and Modern Relevance)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲဏအ်၊ ဝေါဟာရ "ဒဿနသဘာဝ" ဝွံ ဟွံစကာ ပ္ဍဲ ကမၠောန် ဓမ္မတာ ရ။ ဆဂး အာဲကၟာဲ ဍေဟ် (Legacy) ဂှ် ဂျိုင် ဒၟံင် ပ္ဍဲ လညာတ် သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ သီုဖအိုတ် ရ။ ကာလ တၠပညာ သိပ္ပံ တအ် ၜတ်ကၞာတ် အကာဲအရာ သဘာဝ၊ ဂၠာဲ ဥပဒေသ တၟိ၊ ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အရာ မဟွံတီ ဏီ မပ္တံကဵု ဒြဟတ် ဒမၠု (Dark energy) ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ်ဝတ္ထု ဒမၠု (Dark matter) မ္ဂး၊ ညးတအ် ကၠောန် ဒၟံင် ကမၠောန် "ဒဿနသဘာဝ" ညံင်ရဴ တၠပညာ ဂရိတ် ကေုာံ နယူတန် တအ် ကီု ရ။
အနာဂတ် သိပ္ပံ ပညာ ဝွံ သ္ဒး ကလေင် ဒုင်သဇိုင် လတူ ဒဿနိကဗေဒ ပၠန် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ စိုတ်ဓါတ် (Ethics) မဆေင်ကဵု ပရေင်ဖန်ဗဒှ် ဂျဳအေန် (Genetic engineering) ကေုာံ ဉာဏ်စက် (Artificial intelligence) တအ် ရ။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Grant, E. (2007). A History of Natural Philosophy: From the Ancient World to the Nineteenth Century. Cambridge University Press, 1-10။
- ↑ Dear, P. (2001). Revolutionizing the Sciences: European Knowledge and Its Ambitions, 1500–1700, 2nd, Princeton University Press, 15-20။
- ↑ Kuhn, T. S. (1996). The Structure of Scientific Revolutions, 3rd, University of Chicago Press, 65-70။
- ↑ Newton, I. (1999). The Principia: Mathematical Principles of Natural Philosophy. University of California Press။
- ↑ Cahan, D. (2003). From Natural Philosophy to the Sciences: Writing the History of Nineteenth-Century Science. University of Chicago Press, 3-15။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဒဿန သိပ္ပံ (Philosophy of science)
- ရူပဗေဒ (Physics)
- ပရေင်ကတဵုပြံင်လှာဲ သိပ္ပံ (Scientific Revolution)
- အာက်ဇြက် နယူတန် (Isaac Newton)