ဓရ်ပရမတ္ထ (၄) ပြကာ

ဓရ်ပရမတ် ၄ ပြကာ
ဂကူ	သၞောတ်ဝ်
ဂၠံင်ဂၠေအ်	WP:PARAMATTHA
မုက်လိက်ဝွံ ဒှ်သၞောတ်ဝ် ဝဳကဳပဳဒဳယာမန်; ညးလွပ်တအ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် ဇေတ်ဇေတ် ရ။

ဓရ်ပရမတ် ၄ ပြကာ (အင်္ဂလိက်: The Four Ultimate Realities) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဓရ်မနွံဒၟံင် အတိုင်သဘာဝဍာံစၟတ်၊ မဟွံမဲကဵု ပွမဗၠေတ်ယောင်ယာ ကေုာံ မဟွံပြံင်လှာဲအာ နကဵုပညပ် (Concept) ဂမၠိုင်ရ။ နကဵုလညာတ် ပရမတ္ထဗေဒဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး၊ ဓရ်ပရမတ် ၄ ပြကာဝွံ ဒှ်သ္ဇိုင်ရိုဟ်ကၞက် အရာအိုတ်သအး မနွံပ္ဍဲလိုက်ဏအ် ဗွဲမနွံကဵု ယုတ္တိဗေဒ ရ။

၁။ ဓရ်ပရမတ် ၄ ပြကာ (The Four Ultimate Realities)

ပ္ဍဲပညာအဘိဓမ္မ ပါ်ခြာလဝ် ဓရ်ပရမတ် ၄ သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

စိုတ် (Citta): ဒှ်သဘာဝမလေပ်တီအာရီု။ (နွံ ၈၉ ဟွံသေင်မ္ဂး ၁၂၁)။
စေတသိက် (Cetasika): ဒှ်သဘာဝမကတဵုဒှ်မွဲစွံကဵုစိုတ်၊ မလေပ်ဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်စိုတ်နာနာသာ်။ (နွံ ၅၂)။
ရုပ် (Rupa): ဒှ်သဘာဝမလေပ်ပြံင်လှာဲ ဖောက်ပြန်အာ နကဵုဟိုတ်နာနာ (ဥပမာ- ဂမ္တေအ်၊ လမုဟ်)။ (နွံ ၂၈)။
နိဗ္ဗာန် (Nibbana): ဒှ်ဓရ်မၜိုဟ်သြိုဟ်၊ မဗၠးၜးနူဒဒိုက် ကေုာံ သင်္ခါရဓရ်ဂမၠိုင်။

၂။ ပညပ် ကေုာံ ပရမတ် (Conventional vs. Ultimate Reality)

ညံင်ဂွံပါ်ခြာကၠးဖ္ဍးမ္ဂး သ္ဒးလ္ၚတ်အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

ပညပ် (Concept): ယၟုမကော်ခဴ (ဥပမာ- မၞိဟ်၊ သ္ၚိ၊ ကာ)။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဆပွမစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုဝေါဟာရသက်သက်ရ။
ပရမတ် (Ultimate Reality): သဘာဝမနွံဒၟံင် **ဇေတ်ဇေတ်** (ဥပမာ- ပထဝဳဓာတ်၊ စိုတ်မတီအာရီု)။ ယဝ်ရပိုဲထကးဖျေဟ်အရာမွဲမွဲမ္ဂး ပညပ်ဂှ် ကၠေအ်အာမာန်၊ ဆဂး ပရမတ်ဓာတ်ဂှ် ဟွံကၠေအ်အာရ။

၃။ သ္ၚဳဂၠေပ် နကဵုမတ်တၠပညာ

နကဵုလညာတ် စိုတ်ဗေဒဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး:

Mental and Physical States: ပွမပါ်ခြာ နာမ် (စိုတ်၊ စေတသိက်) ကေုာံ ရုပ် ဂှ် ဒှ်သ္ဇိုင် သွက်ဂွံကၠိုဟ်ကေတ် ပရေင်ဆက်စၠောအ် ဟိုတ်ကဵုဖဵု (Law of Cause and Effect) ရ။
Ultimate Truth: ဓရ်ပရမတ် ၄ ပြကာဝွံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု နဲကဲပွမပါ်ခြာအရာအိုတ်သအး (Analytical reduction) ညံင်ဂွံညာတ်ကေတ် သဘာဝ "အနတ္တ" မဟွံမဲကဵု အတ္တ (Self) ရ။

လေန် ဆက်စပ်ဂမၠိုင်

ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဘာသာမန်
မုက်လိက် အဓိက	မုက်လိက်တမ် • သဳကၠဳဗဟဵု • ပရူ ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် • ပွမပြံင်လှာဲတၟိတအ်
သၞောတ်ဝ် ကေုာံ စေဝ်ပၞောန်	သၞောတ်ဝ်ဂမၠိုင် • NPOV • ဂၠံင်ဂၠေအ် (Shortcut) • နိဿဲ
အရီုအဗင်	ဗဟဵုအရီုအဗင် • နဲကဲချူလိက် • Short URL box • ညးကောပ်ကာဲ
ဂကောံမၞိဟ်	Portal ဂကောံမၞိဟ် • စရင်အင်ဂမၠိုင် • ကုသအာ