ဓဝ်သစ္စာပန်
ဓဝ်သစ္စာပန် (အၚ်္ဂလိက်: Four Noble Truths, ပါဠိ: Cattāri ariyasaccāni, သံသကြိုတ်: Catvāri āryasatyāni) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဓဝ်သဇိုင် ကေုာံ လဒက်ပတန် အဓိက အိုတ် ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhism) မတွံလဝ် နကဵု ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ရ။ သစ္စာပန် ဝွံ ဒှ် ဓဝ်ဍာံ မပြဲ (Noble Truths) ညးမကလိဂွံ ဉာဏ်ပညာ မတီကေတ် သဘာဝ ဍာံ ပြာ် တအ် သၟး မာန် ကၠိုဟ်ခၠင် ရ။ ဓဝ် ဏအ်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် အလုံ မွဲ သာသနာ တုဲ၊ ဂိုဏ် ဗုဒ္ဓဘာသာ သီုဖအိုတ် မပ္တံကဵု ထေရဝါဒ ကေုာံ မဟာယာန တအ် ဒုင်တဲ ကေုာံ ပတှ်ေ ကေတ် လဝ် ရ။[၁]
သစ္စာပန် ဝွံ တွံလဝ် ပရူ သဘာဝ ဒဒိုက် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဘဝ သတ် တအ်၊ ဟိုတ် မပကဵု ညံင် ဒဒိုက် ဂွံ ကတဵုဒှ်၊ အကာဲအရာ မဟွံမဲ ကဵု ဒဒိုက် (နိဗ္ဗာန်)၊ ကေုာံ ဂၠံင်တရဴ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် သွက်ဂွံ တိတ် ဗၠး နူ ဒဒိုက် တအ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ဓဝ်သစ္စာပန် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ ဒဿန၊ သဒ္ဒါ၊ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ် ပ္ဍဲ ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲ ဗွဲမလှဲလး ရ။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "သစ္စာ" ပ္ဍဲ ပါဠိ ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် "အရာ မဍာံပြ" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဓဝ်ဍာံ" ရ။ "အရိယ" ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် "မပြဲ" ဟွံသေင်မ္ဂး "ညးမပြဲ" ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ "အရိယသစ္စာ" ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် "ဓဝ်ဍာံ မပြဲ ပန် သာ်" မဒှ် အရာ မဆေင်စပ် ကု ညးမစိုပ် အဆံင် အရိယ (Ariya) မပ္တံကဵု သောတာပန် စဵုကဵု တၠအရှန် တအ် သၟး ဂွံ ညာတ် ကေတ် မာန် ရ။
ဓဝ်သစ္စာပန် ဂှ် ဒက်ပတန် လဝ် အတိုင် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
- ဒုက္ခသစ္စာ (Dukkha Sacca): ဓဝ်ဍာံ မပြဲ မဆေင် ကု ဒဒိုက်။ (သဘာဝ ဘဝ ဝွံ နွံကဵု ဒဒိုက် ကေုာံ ပရေင်ဟွံပေင်စိုတ်)။
- သမုဒယသစ္စာ (Samudaya Sacca): ဓဝ်ဍာံ မပြဲ မဆေင် ကု ဟိုတ် ဒဒိုက်။ (ဒဒိုက် ဂှ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု တဏှာ လောဘ)။
- နိရောဓသစ္စာ (Nirodha Sacca): ဓဝ်ဍာံ မပြဲ မဆေင် ကု လအိတ် ဒဒိုက်။ (ဒဒိုက် သီုဖအိုတ် မာန် ပၠိုတ် အာ - အာစိုပ် နိဗ္ဗာန်)။
- မဂ္ဂသစ္စာ (Magga Sacca): ဓဝ်ဍာံ မပြဲ မဆေင် ကု ဂၠံင်တရဴ လအိတ် ဒဒိုက်။ (ဂၠံင်တရဴ မဂ္ဂင် ဒစာံ ပြကာ)။
တၠပညာ ဂမၠိုင် မလေပ် ပတောအ်ၜတ် သစ္စာပန် ဏအ် ကု နဲကဲ သဝ်ဝန် ဂဥုဲ (Medical model) ရ - ဒုက္ခသစ္စာ ဂှ် ဒှ် ယဲ၊ သမုဒယသစ္စာ ဂှ် ဒှ် ဟိုတ် ယဲ ဂွံ ကတဵုဒှ်၊ နိရောဓသစ္စာ ဂှ် ဒှ် ပရေင်ဗၠး ယဲ၊ ကေုာံ မဂ္ဂသစ္စာ ဂှ် ဒှ် ဂဥုဲ သွက်ဂွံ လွဳ ယဲ ညံင် ဂွံ ဗၠး ရ။[၂]
၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ် (Origin and Dhammacakkappavattana Sutta)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင် ဓဝ်သစ္စာပန် ဝွံ စတင် ကၠုင် ပ္ဍဲ အခိင် ကာလ ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ကလိဂွံ သဗ္ဗညုတဉာဏ် (Enlightenment) ပ္ဍဲ သၟဝ် တၞံဇြဲဗောဓိ ကြဴနူ မဂစာန် လွဳ လဝ် ပါရမဳ ပွိုင် တြဴ သၞာံ ပြင် ဂှ် ရ။ ကြဴနူ ကလိဂွံ ဉာဏ် တုဲ ပ္ဍဲ ဂိတု ဒဂိုန် ပေင်၊ ကျာ်တြဲ အာ စိုပ် ဌာန် ဂြိုပ် မိဂဒါဝိုန် (Deer Park at Sarnath) တုဲ တွံ ဓဝ် ပထမအိုတ် ကု ခမဳ ပဉ္စဝဂ္ဂဳ (Pancavaggiya) မသုန် ဇကု ရ။
ဓဝ် ပထမ ဏအ်ဝွံ ညးကော်စ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ် (Dhammacakkappavattana Sutta) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "သုတ် မချဳဓရာင် စက် ဓမ္မ" ရ။ ပ္ဍဲကဵု သုတ် ဏအ်၊ ကျာ်တြဲ ထောအ် ကၠေအ် ဂၠံင်တရဴ လောန်ကာဲ ၜါ သာ် မတွဟ်ဂး ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ (ပရေင်စသိုင် ကာမဂုဏ် သၠဲလး) ကေုာံ အတ္တကိလမထာနုယောဂ (ပရေင်ဍဵုဍိုက် ဇကု ညံင် ဂွံ ဍောင်ၜိုတ်) တုဲ တွံ ထ္ၜး ကဵု မဇ္ဇျိမပဋိပဒါ (Middle Way) ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠံင်တရဴ လဒေါဝ် မဒှ် ဓဝ်သစ္စာပန် ဏအ် ရ။ ခမဳ ကောဏ္ဍည (Kondanna) ဂှ် ကလိဂွံ သောတာပတ္တိမဂ် ပထမအိုတ် နကဵု ပရေင်ကလင် ဓဝ်သစ္စာပန် ဏအ် ရ။
၃။ ဒုက္ခသစ္စာ - သဘာဝ ဒဒိုက် (Dukkha Sacca - The Truth of Suffering)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒုက္ခသစ္စာ ဝွံ ဒှ် တင်သဇိုင် ပထမအိုတ် မဟီုတွံ လဝ် ဒဒှ်ရ ဘဝ ကောန်သတ် တအ် သီုဖအိုတ် ဂှ် တန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒဒိုက် ရ။ "ဒုက္ခ" (Dukkha) ပ္ဍဲ ပါဠိ ဝွံ နွံကဵု အဓိပ္ပါယ် လှဲလး ဗွဲမလောန် တုဲ၊ ဍေဟ် ဟွံသေင် ဆ ဂိသကေဝ် နကဵု ခန္ဓာ (Physical pain) သၟး ပုဟ်၊ ဍေဟ် သီုကဵု ပရေင်ဟွံပေင်စိုတ်၊ ပရေင်စံင်တူ၊ ကေုာံ သဘာဝ မဟွံခိုင်ကၠိုက် တအ် သီုဖအိုတ် ရ။[၃]
ကျာ်တြဲ ပါ်လဝ် ဒုက္ခ နွံ ၃ သာ် အဓိက -
- ဒုက္ခဒုက္ခ (Dukkha-dukkha): ဒဒိုက် ဓမ္မတာ မပ္တံကဵု ယဲ ဇၞော် (Illness)၊ ဗျူ (Aging)၊ ချိုတ် (Death)၊ ကေုာံ ဝေဒနာ စိုတ် မပ္တံကဵု ထေဲ၊ စံင်တူ၊ ဟွံဂွံ ရေင်မိန် ကု ညးမဆာန် တအ်။
- ဝိပရိဏာမဒုက္ခ (Viparinama-dukkha): ဒဒိုက် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Suffering of change)။ အရာ မခိုဟ် အရာ မတသိုက် တအ် သီုဖအိုတ် ဂှ် ဟွံခိုင်ကၠိုက် (အနိစ္စ - Anicca) တုဲ ကာလ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ လီုလာ် အာ မ္ဂး ကတဵုဗဒှ် ကဵု ဒဒိုက် ရ။
- သင်္ခါရဒုက္ခ (Sankhara-dukkha): ဒဒိုက် မဆက်စပ် ကု လဒက်ပတန် ခန္ဓာ မသုန် (Conditioned states)။ သတ် တအ် သီုဖအိုတ် ဒက်ပတန် လဝ် နကဵု ရုပ် ကေုာံ နာမ် မဟွံမဲ ကဵု ဇကုဇကု (အနတ္တ - Anatta) တုဲ ပရေင်တန်တဴ ဏအ် အလဵုအလဵု ဂှ် ဒှ် ဒဒိုက် ရ။
၄။ သမုဒယသစ္စာ - ဟိုတ် ဒဒိုက် ကေုာံ တဏှာ (Samudaya Sacca - Origin and Craving)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သမုဒယသစ္စာ ဝွံ ဟီုတွံ လဝ် ဒဒှ်ရ ဒုက္ခ သီုဖအိုတ် ဂှ် ကတဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု တဏှာ (Craving / Tanha) ရ။ တဏှာ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်မိက်ဂွံ ဂွံ၊ ပရေင်စောဲလာံ၊ ကေုာံ ပရေင်မက်ဂၠက် ပ္ဍဲကဵု ဘဝ ကေုာံ ကာမဂုဏ် တအ် ရ။
တဏှာ နွံ ၃ သာ် မတွဟ်ဂး -
- ကာမတဏှာ (Kama-tanha): ပရေင်စောဲလာံ လတူ အာရီု မသုန် မတွဟ်ဂး ရုပ်၊ ရမ္သာင်၊ သၟူ၊ ရသာ၊ ကေုာံ ဒဒုင်စသိုင် နကဵု ဇကု (Sensual craving)။
- ဘဝတဏှာ (Bhava-tanha): ပရေင်မိက်ဂွံ ကတဵုဒှ် ဘဝ မွဲမွဲ၊ မိက်ဂွံ ဂျိုင် အာ လၟိုန်တ္ၚဲ (Craving for existence / becoming)။ ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ် ကု လညာတ် သဿတဒိဋ္ဌိ (Eternalism) ရ။
- ဝိဘဝတဏှာ (Vibhava-tanha): ပရေင်မိက်ဂွံ ပၠိုတ် အာ၊ မိက်ဂွံ သရိုဟ် ပလီု ဘဝ (Craving for non-existence)။ ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ် ကု လညာတ် ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (Annihilationism) မပတှ်ေ ဒဒှ်ရ ကြဴနူ ချိုတ် တုဲ အရာ သီုဖအိုတ် ပၠိုတ် အာ ရ။
တဏှာ ဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် နူကဵု အဝိဇ္ဇာ (Ignorance) မဒှ် ပရေင်ဟွံတီ ဍာံပြ လတူ သဘာဝ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ရ။
၅။ နိရောဓသစ္စာ - လအိတ် ဒဒိုက် ကေုာံ နိဗ္ဗာန် (Nirodha Sacca - Cessation and Nirvana)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိရောဓသစ္စာ ဝွံ ဒှ် ဓဝ်ဍာံ မထ္ၜး ကဵု ပရေင်အံင်ဇၞး ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲ မဟွံမဲ ကဵု ဒဒိုက် ရ။ ကာလ တဏှာ သီုဖအိုတ် ပၠိုတ် အာ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် (ဟွံသှ်ေ ၜိုတ် မွဲ မ) မ္ဂး၊ ဒဒိုက် လေဝ် အိုတ် အာ ကီု ရ။ အကာဲအရာ ဏအ် ဂှ် ညးကော်စ နိဗ္ဗာန် (Nirvana / Nibbana) ရ။
"နိဗ္ဗာန်" ပ္ဍဲ ပါဠိ ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပရေင်ပၠိုတ် အာ ပၟတ်" ရ။ ပၟတ် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဏအ် ဂှ် ဒှ် ပၟတ် လောဘ (Greed)၊ ဒေါသ (Hatred)၊ ကေုာံ မောဟ (Delusion) ရ။ နိဗ္ဗာန် ဂှ် ဟွံသေင် ဌာန် ဒၞာဲ မွဲမွဲ ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် ဓမ္မ သဘာဝ မသၠးပွး နူ ကိလေသ ကေုာံ သံသရာ (Cycle of Rebirth) ရ။ မၞိဟ် မစိုပ် နိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲ အခိင် ဂျိုင် ဒၟံင် ဂှ် ကော်စ သောပါဒိသေသနိဗ္ဗာန် တုဲ၊ ကာလ ညးတေအ် ပရိနိဗ္ဗာန် စုတိ အာ ဂှ် ကော်စ အနုပါဒိသေသနိဗ္ဗာန် ရ။
၆။ မဂ္ဂသစ္စာ - ဂၠံင်တရဴ ဒစာံ ပြကာ (Magga Sacca - The Noble Eightfold Path)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မဂ္ဂသစ္စာ ဝွံ ဒှ် နဲကဲ ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် သွက်ဂွံ စိုပ် လအိတ် ဒဒိုက် (နိဗ္ဗာန်) ရ။ နဲကဲ ဏအ် ဂှ် ညးကော်စ မဂ္ဂင် ဒစာံ ပြကာ (Noble Eightfold Path) မဒှ် မဇ္ဇျိမပဋိပဒါ (Middle Way) ရ။
| ကဏ္ဍ အဓိက (Division) | မဂ္ဂင် (Path) | အဓိပ္ပါယ် (Meaning) |
|---|---|---|
| ပညာ (Paññā / Wisdom) | ၁။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ (Sammā-diṭṭhi) | လညာတ် ဍာံပြ (Right View) - တီ ဓဝ်သစ္စာပန် ကေုာံ သဘာဝ ဍာံ။ |
| ၂။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ (Sammā-saṅkappa) | ကသပ် ဍာံပြ (Right Intention) - ချပ် သွက်ဂွံ သၠးပွး၊ ဟွံကဵု ဘဲ၊ ကေုာံ မေတ္တာ။ | |
| သဳလ (Sīla / Ethics) | ၃။ သမ္မာဝါစာ (Sammā-vācā) | လဟီု ဍာံပြ (Right Speech) - ဝေင်ပါဲ နူ ဇီ၊ လဟီု ၜါ ဂၠံင်၊ ဂရိုဟ်၊ ကေုာံ ဟီု သက်က်။ |
| ၄။ သမ္မာကမ္မန္တ (Sammā-kammanta) | ကမၠောန် ဍာံပြ (Right Action) - ဝေင်ပါဲ ဂစိုတ် သတ်၊ ကၠတ်၊ ကေုာံ မေထုန် ဟွံဒး။ | |
| ၅။ သမ္မာအာဇဳဝ (Sammā-ājīva) | ဂယိုင်ဂျိုင် ဍာံပြ (Right Livelihood) - ဂယိုင် လမျီု ဟွံကဵု ဘဲ ကု ညးတၞဟ် (ဥပမာ ဟွံသွံ လွဟ်)။ | |
| သမာဓိ (Samādhi / Concentration) | ၆။ သမ္မာဝါယာမ (Sammā-vāyāma) | လွဳ ဍာံပြ (Right Effort) - လွဳ ညံင် အကုသိုလ် ဟွံဂွံ ကတဵုဒှ် ကေုာံ ကုသိုလ် ဂွံ ဇၞော်မောဝ်။ |
| ၇။ သမ္မာသတိ (Sammā-sati) | သတိ ဍာံပြ (Right Mindfulness) - စွံ သတိ လတူ ကာယ၊ ဝေဒနာ၊ စိုတ်၊ ကေုာံ ဓမ္မ (Satipatthana)။ | |
| ၈။ သမ္မာသမာဓိ (Sammā-samādhi) | သမာဓိ ဍာံပြ (Right Concentration) - ကလိဂွံ အာရီု မွဲ (Jhana) သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဝိပဿနာ။ |
မဂ္ဂင် ဒစာံ ဏအ်ဝွံ ဟွံသေင် ဒး ဒ္ဂေတ် အတိုင် လၟေင် လၟေင် ပုဟ်၊ ဍေဟ်တအ် ဒး ဒ္ဂေတ် မွဲစွံ (Simultaneously) သွက်ဂွံ ထံက်ပင် ရေင်သကအ် ရ။[၄]
၇။ ဆက်စပ် ကု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Connection with Dependent Origination)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဓဝ်သစ္စာပန် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဓဝ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Paticcasamuppada / Dependent Origination) ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ရ။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဂှ် ဒှ် သၞောတ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု (Cause and Effect) မနွံ ၁၂ ဆက် ရ။
- သမုဒယသစ္စာ (ဟိုတ်) ဂှ် တုပ် ကဵု လၟေင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် လပါ် တိုန် (Anuloma) မတွဟ်ဂး "ဟိုတ်နူ အဝိဇ္ဇာ နွံ တုဲ သင်္ခါရ ကတဵုဒှ်... ဟိုတ်နူ တဏှာ နွံ တုဲ ဥပါဒါန် ကတဵုဒှ်... စဵုကဵု စိုပ် ဇာတိ ဇရာ မရဏ ကေုာံ ဒုက္ခ ကတဵုဒှ် ရ။"
- နိရောဓသစ္စာ (လအိတ်) ဂှ် တုပ် ကဵု လၟေင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် လပါ် စှ်ေ (Patiloma) မတွဟ်ဂး "ဟိုတ်နူ အဝိဇ္ဇာ ပၠိုတ် အာ တုဲ သင်္ခါရ ပၠိုတ် အာ... စဵုကဵု စိုပ် ဇာတိ ဇရာ မရဏ ကေုာံ ဒုက္ခ သီုဖအိုတ် ပၠိုတ် အာ ရ။"
ဟိုတ်ဂှ်ရ သစ္စာပန် ကဵု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဂှ် ဒှ် ဓဝ် မွဲ ဓဝ် မဟီု လဝ် နကဵု လညာတ် ၜါ ဂၠံင် သၟး ရ။
၈။ လညာတ် ပ္ဍဲ ဂိုဏ် ထေရဝါဒ ကေုာံ မဟာယာန (Perspectives in Theravada and Mahayana)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ ဂိုဏ် ဗုဒ္ဓဘာသာ သီုဖအိုတ် ဒုင်တဲ သစ္စာပန် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ ဍေဟ် တၞဟ်ခြာ အာ ညိည ရ။
- ထေရဝါဒ (Theravada): လညာတ် ထေရဝါဒ (မပြာကတ် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ၊ သေံ၊ သဳရိလင်္ကာ) မ္ဂး၊ သစ္စာပန် ဝွံ ဒှ် ဓဝ် အဓိက အိုတ် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တသိုက် လအိတ် ဒဒိုက် ကေုာံ ကလိဂွံ အဆံင် တၠအရှန် (Arahant) သွက် ဇကု မွဲ တၠ ဓဝ် ရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိက ဂှ် သွက်ဂွံ ပၠိုတ် ကၠေအ် ကိလေသ ကေုာံ လုပ် စိုပ် နိဗ္ဗာန် ရ။
- မဟာယာန (Mahayana): လညာတ် မဟာယာန (မပြာကတ် ပ္ဍဲ ဍုင်ကြုက်၊ ဂျပေန်၊ ထာဲဝါန်) မ္ဂး၊ သစ္စာပန် ဝွံ ဒှ် သဇိုင် ကီုလေဝ်၊ ညးတအ် အာရီုစွံ လတူ ဂၠံင်တရဴ ဗောဓိသတ် (Bodhisattva path) မဒှ် ပရေင်ဂစာန် သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သဗ္ဗညုတဉာဏ် ကေုာံ ရီုဗင် သတ် သီုဖအိုတ် ညံင် ဂွံ တိတ် ဗၠး နူ သံသရာ ရ။ ပ္ဍဲ လညာတ် မဟာယာန လ္ၚဵု မပ္တံကဵု ဒဿန သုညတ (Madhyamaka / Emptiness) မ္ဂး၊ ဒုက္ခ ကေုာံ နိဗ္ဗာန် ဝွံ ဟွံမဲ ကဵု သဘာဝ အလဵုဇကု (Empty of inherent existence) တုဲ ဍေဟ်တအ် ဒှ် အရာ မတုပ် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲ လညာတ် ပရမတ္ထ (Ultimate reality) ရ။
၉။ လွပ် သစ္စာပန် ပ္ဍဲ ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲ ကေုာံ ပရေင်စိုတ် (Application in Daily Life and Psychology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ်၊ ဓဝ်သစ္စာပန် ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် ပရေင်လွဳလွတ် ယဲ စိုတ် (Psychotherapy) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဘဝ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။ တၠပညာ ဂဥုဲ စိုတ် တအ် ဒုင်ကေတ် လညာတ် ဏအ် တုဲ ခၞံဗဒှ် လဝ် နဲကဲ လွဳလွတ် နာနာ ရ။[၅]
ဥပမာ - ပ္ဍဲကဵု CBT (Cognitive Behavioral Therapy) ကေုာံ ACT (Acceptance and Commitment Therapy) ဂှ် -
- ညးတအ် ဒုင်တဲ ဒဒှ်ရ ပရေင်စံင်တူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍဵုဍိုက် စိုတ်ဓါတ် ဂှ် နွံ ဒၟံင် ဓမ္မတာ (တုပ် ကဵု ဒုက္ခသစ္စာ)။
- ဂၠာဲ ဟိုတ် မပကဵု ညံင် စိုတ် ဂွံ ယဲ၊ မပ္တံကဵု လညာတ် ဗၠေတ်ဗၠေတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်မက်ဂၠက် (တုပ် ကဵု သမုဒယသစ္စာ)။
- ပတှ်ေ ဒဒှ်ရ ယဲ ဏအ် မာန် ဗၠး (တုပ် ကဵု နိရောဓသစ္စာ)။
- ကဵု ကမၠောန် ကေုာံ နဲကဲ ပရေင်စွံ သတိ (Mindfulness) သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ စရိုတ် (တုပ် ကဵု မဂ္ဂသစ္စာ)။
ပရေင်စွံ သတိ ဏအ် (MBSR - Mindfulness-Based Stress Reduction) ဝွံ လၟုဟ် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ရုင်ဂဥုဲ ကေုာံ ရုင် ကမၠောန် တအ် အလုံ ဂၠးတိ ရ။
၁၀။ အာဲကၟာဲ သစ္စာပန် လတူ ဂၠးတိ ကေုာံ သုတေသန ခေတ်တၟိ (Global Legacy and Modern Research)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဓဝ်သစ္စာပန် ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရေး သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် လေဝ် နွံကဵု သြဇာ ဗွဲမဇၞော် လတူ ဒဿနိကဗေဒ (Philosophy)၊ လိက်ပတ်၊ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဂၠးတိ ရ။
တၠပညာ ဒဿန ရးပလိုတ် မပ္တံကဵု အာသာ ရှဝ်ပေန်ဟာဝါ (Arthur Schopenhauer) တအ် လ္ၚတ် လဝ် လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ တုဲ ချူ လဝ် ဒဿန မတုပ် ကဵု ဒုက္ခ ကေုာံ တဏှာ (Will) ရ။ ပ္ဍဲကဵု သုတေသန သိပ္ပံ ခေတ်တၟိ (Neuroscience) လေဝ်၊ တၠပညာ တအ် စမ်ၜတ် လ္ၚတ် က္ဍဟ် ခမဳ တအ် အခိင် ပၟဝ် ဓဝ် (Meditation) တုဲ ဆဵုဂဗ ဒဒှ်ရ ပရေင်ဒ္ဂေတ် မဂ္ဂင် ဒစာံ (ဗွဲတၟေင် သမာဓိ ကေုာံ သတိ) ဂှ် မာန် ပြံင်လှာဲ လဒက်ပတန် က္ဍဟ် (Neuroplasticity) တုဲ ယှောတ် ဖအောန် ဝေဒနာ ဂိသကေဝ် ကေုာံ စိုတ်ဍိုန်လျ ဗွဲမဇၞော် မာန် ရ။ ဓဝ်သစ္စာပန် ဝွံ ဒှ် ဒြပ် အာဲကၟာဲ ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် မာန် ကဵု ဖဵု သွက် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် (Peace) လၟိုန် ကာလ ရောင်။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Gethin, R. (1998). The Foundations of Buddhism. Oxford University Press, 59-63။
- ↑ Rahula, W. (1974). What the Buddha Taught. Grove Press, 16-20။
- ↑ Harvey, P. (2013). An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices, 2nd, Cambridge University Press, 52-57။
- ↑ Bodhi, B. (1994). The Noble Eightfold Path: Way to the End of Suffering. Buddhist Publication Society, 10-15။
- ↑ Keown, D. (2000). Buddhism: A Very Short Introduction. Oxford University Press, 45-50။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhism)
- ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Dependent Origination)
- နိဗ္ဗာန် (Nirvana)
- မဂ္ဂင် ဒစာံ ပြကာ (Noble Eightfold Path)