ဓါတ်ပံင်စပ်

ဓါတ်ပံင်စပ် Chemical Compound
မဝ်လဳကျူ ဍာ် ($H_2O$) မဒှ် ဓါတ်ပံင်စပ် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဩသဳဂျေန် (ဍာဲ) ကေုာံ ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် (ဗု)
ကဏ္ဍ အဓိက	ဓါတုဗေဒ (Chemistry)
လဒက်ပ္တန် သဇိုင်	ဓါတ်သဇိုင် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်
ဗီုပြင် ဆက်စပ်	ကဝ်ဗလန် (Covalent) အာဲယောန်နေတ် (Ionic) သတ္တု (Metallic)
ဂကူ အဓိကဂမၠိုင်	ဩဂဲနေတ် (Organic) အေန်ဩဂဲနေတ် (Inorganic)
ဥပမာ ပြာကတ်	ဍာ် ($H_2O$)၊ ၜဵု ($NaCl$)၊ ကာဗောန် ဒါင်ဩက်သိုက် ($CO_2$)

ဓါတ်ပံင်စပ် (အၚ်္ဂလိက်: Chemical compound) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒြပ် (Matter) မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဓါတ်သဇိုင် (Chemical elements) မတၞဟ်ခြာ ညးသ္ကအ် ၜါသာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်၊ မပံင်စပ်လဝ် နကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds) အတိုင် အချိုးအစား မချိုတ်ပၠိုတ်မွဲ ရ။

ဥပမာ - ဍာ် ဇေတ်ဇေတ် မွဲမဝ်လဳကျူ ($H_2O$) ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အဲတမ် ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen) ၜါမ ကဵု အဲတမ် ဩသဳဂျေန် (Oxygen) မွဲမ တွဵုရ။ ယဝ်ရ အချိုးအစား အဲတမ် ဍေံ ပြံင်လှာဲအာ (ဥပမာ - $H_2O_2$) မ္ဂး ဍေံ ဒှ်အာ ဓါတ်ပံင်စပ် တၞဟ်မွဲသာ် (Hydrogen peroxide) မနွံကဵု ဂုဏ်သတ္တိ တၞဟ်ခြာအာ အလုံသီုဖအိုတ်ရ။

သဘာဝ ကေုာံ ဂုဏ်သတ္တိ

သဘာဝ တၟေင်အိုတ် သွက် ဓါတ်ပံင်စပ်ဂှ် ဒှ် ဒဒှ်ရ ဂုဏ်သတ္တိ ဓါတ်ပံင်စပ်ဂှ် တၞဟ်ခြာအာ နူကဵု ဂုဏ်သတ္တိ ဓါတ်သဇိုင် မဒက်ပ္တန်လဝ်ဍေံ အလုံသီုဖအိုတ်ရ။

ဥပမာ ဗွဲမကၠးဖ္ဍး:

• သဝ်ဒဳယောမ် ($Na$): ဒှ် ဓါတ်သတ္တု မကတဵုဒှ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု ပြဟ်လောန် ကေုာံ ယဝ်ရ စုတ်ပ္ဍဲဍာ်မ္ဂး ခတိုဟ်မာန်ရ။
• ကလဝ်ရိန် ($Cl_2$): ဒှ် ဓါတ်ကျာ သာ်သ္ၚေက်ဍီု မနွံကဵု ဓါတ်ဂျိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်။
• ၜဵု ($NaCl$): ကာလ ဓါတ်အန္တရာယ် ၜါဏအ် ပံင်စပ်အာ ညးသ္ကအ်မ္ဂး၊ ဍေံ ကတဵုဒှ်အာ "သဝ်ဒဳယောမ် ကလဝ်ရိုက်" မဒှ် ၜဵု ပိုဲမစဒၟံင် လၟေင်တ္ၚဲတုဲ ဍေံ ဒှ် ဓါတ် မကိစ္စဇၞော် သွက် လမျီုရ။

ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတုဂမၠိုင် (Types of Chemical Bonds)

ဓါတ်သဇိုင်တအ် ပံင်ကောံ ကတဵုဒှ် ဓါတ်ပံင်စပ် နကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds) နာနာသာ်ရ-

1. ပရေင်ဆက်စပ် ကဝ်ဗလန် (Covalent Bonds): ကတဵုဒှ် အကြာ ဓါတ်ဟွံသေင်သတ္တု (Non-metals) ညးသ္ကအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဆက်စပ်ဏအ်၊ အဲတမ်တအ် ပါ်ပရအ် စကာ အီလက်ထရွန် (Sharing electrons) ညးသ္ကအ် သွက်ဂွံ ဂွံ ပရေင်တန်တဴ ခိုင်ကၠိုက်ရ။ ဥပမာ - ဍာ် ($H_2O$)، ကာဗောန် ဒါင်ဩက်သိုက် ($CO_2$)။
2. ပရေင်ဆက်စပ် အာဲယောန်နေတ် (Ionic Bonds): ကတဵုဒှ် အကြာ ဓါတ်သတ္တု (Metals) ကဵု ဓါတ်ဟွံသေင်သတ္တု (Non-metals) ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဆက်စပ်ဏအ်၊ အဲတမ်မွဲဂှ် ပအပ်ကဵု အီလက်ထရွန် ဍေံ ကု အဲတမ် မွဲပၠန် (Transfer of electrons) တုဲ ကတဵုဒှ်အာ အာဲယောန် (Ions) မနွံကဵု ဓါတ်လလဳ (Positive & Negative) တုဲ တံင်ဓရောတ် ညးသ္ကအ်ရ။ ဥပမာ - ၜဵု ($NaCl$)။
3. ပရေင်ဆက်စပ် သတ္တု (Metallic Bonds): ကတဵုဒှ် အကြာ အဲတမ် သတ္တု ညးသ္ကအ် မနွံကဵု အီလက်ထရွန် မချဳဒရာင် ဂေတ်လန်ဒၟံင် ဗွဲမသၠးပွးရ။

ဂကူ ဓါတ်ပံင်စပ်ဂမၠိုင် (Classification)

ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ ဓါတုဗေဒမ္ဂး ဓါတ်ပံင်စပ်တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဇၞော် ၜါသာ်-

၁။ ဓါတ်ပံင်စပ် ဩဂဲနေတ် (Organic Compounds)

ဒှ် ဓါတ်ပံင်စပ် မနွံကဵု ဓါတ်ကာဗောန် ($C$) မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် ($H$) ကေုာံ ဓါတ်တၞဟ်တအ်ရ။ ဓါတ်တအ်ဏအ်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် သတ်ဂျိုင်လမျီု သီုဖအိုတ် ကေုာံ ကပေါတ် ပလာသတေတ်၊ ကၠေင်ဒါတ် တအ်ရ။

• ဥပမာ: သဂြာ ဂလူးကုတ် ($C_6H_{12}O_6$)၊ ဓါတ်ကျာ မဳတိန် ($CH_4$)၊ ဒဳအေန်အေ (DNA)။

၂။ ဓါတ်ပံင်စပ် အေန်ဩဂဲနေတ် (Inorganic Compounds)

ဒှ် ဓါတ်ပံင်စပ် မဟွံပါ ဓါတ်ကာဗောန် (ဟွံသေင်မ္ဂး ကာဗောန် မဟွံဆက်စပ် ကု ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် တိုက်ရိုက်) ရ။ ဍေံ ပါလုပ် ဓါတ်သတ္တု၊ ဍိုတ်၊ တၟအ်၊ ကေုာံ ဍာ် တအ်ရ။

• ဥပမာ: ဍာ် ($H_2O$)၊ ၜဵု ($NaCl$)၊ အမဝ်နဳယျာ ($NH_3$)။

ပွမတၞဟ်ခြာ အကြာ ဓါတ်နှဴ ကဵု ဓါတ်ပံင်စပ်

မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ် သုင်စောဲ ဝေါဟာရ "ဓါတ်ပံင်စပ်" (Compound) ကဵု "ဓါတ်နှဴ" (Mixture) ထုဲဒၟံင် ညးသ္ကအ်ရ။

တင်ပါ်ခြာ	ဓါတ်ပံင်စပ် (Compound)	ဓါတ်နှဴ (Mixture)
ဗီုပြင် မပံင်စပ်	ပံင်စပ်လဝ် နကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု (Chemical bonds)။	နှဴလဝ် နကဵု ကာယ သၟး၊ ဟွံမွဲကဵု ပရေင်ဆက်စပ် ဓါတု။
အချိုးအစား (Ratio)	နွံကဵု အချိုးအစား မချိုတ်ပၠိုတ် တွဵု (ဥပမာ $H_2O$ တွဵု)။	အချိုးအစား ပြံင်လှာဲစွံ ဂွံ (ဥပမာ - ဍာ် ကဵု ၜဵု နှဴလဝ်)။
ဂုဏ်သတ္တိ (Properties)	ဂုဏ်သတ္တိ တၞဟ်ခြာအာ နူကဵု ဓါတ်သဇိုင် ဍေံ။	ဂုဏ်သတ္တိ ဓါတ်သဇိုင် ဍေံ ဟွံကၠေအ်အာ၊ သီုဖအိုတ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဂှ်။
နဲကဲ ပါ်ခြာ (Separation)	ဒးပါ်ခြာ နကဵု နဲကဲ ဓါတု သၟး (ဥပမာ - ဓါတ်လလဳ)။	ပါ်ခြာ နကဵု နဲကဲ ကာယ ဂွံ (ဥပမာ - ဇြောတ်၊ ဍုန်)။

ဆက်လ္ၚတ်

• ဓါတုဗေဒ
• ဓါတ်သဇိုင်
• မဝ်လဳကျူ
• ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဓါတု

နိဿဲ

• Brown, T. L., et al. (2017). Chemistry: The Central Science. Pearson.
• Whitten, K. W., et al. (2014). Chemistry. Cengage Learning.