ဓာတုဗေဒ

ဓာတုဗေဒ (အင်္ဂလိက်: Chemistry) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ပညာသိပ္ပံ မလ္ၚတ်ကေတ် ပရူဒြပ် (Matter)၊ ဗဳဇဒြပ်၊ ပွမပြံင်လှာဲဒြပ် ကေုာံ ဒြဟတ်မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵုပွမပြံင်လှာဲတအ်ဂှ်ရ။ ဓာတုဗေဒဝွံ လ္ၚတ်ကေတ် စတမ်နူ အက်တမ် (Atoms)၊ မဝ်လဳကျူ (Molecules) ကေုာံ အာင်ယောန် (Ions) တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဗီုလဵုကတဵုဒှ်ကၠုင် ဒြပ်နာနာသာ်ရ။ ဍေံဒှ် ပညာမနွံလဒေါဝ် အကြာ ရူပဗေဒ ကေုာံ ဇဳဝဗေဒ ရ။

ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင်

ပညာဓာတုဗေဒဝွံ လှဲလးဗွဲမလောန်တုဲ ပါ်ခြာလဝ် ကဏ္ဍအဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

သြဂဲနေတ် ဓာတုဗေဒ (Organic Chemistry): ပညာမလ္ၚတ်ကေတ် ဒြပ်မၞုံကဵု ဓါတ်ကာဗောန် (Carbon) ဂမၠိုင်။ ဒြပ်တအ်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုအရာမၞုံကဵုလမျီုတအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
အေန်သြဂဲနေတ် ဓာတုဗေဒ (Inorganic Chemistry): ပညာမလ္ၚတ်ကေတ် ဒြပ်မဟွံမဲကဵု ဓါတ်ကာဗောန် ဗီုကဵု ပသဲ၊ ဍိုတ်၊ သတ္တု ကေုာံ ဓါတ်ၜဵုနာနာသာ်ရ။
ရူပ ဓာတုဗေဒ (Physical Chemistry): ဒှ်ပွမပံင်ကောံ ရူပဗေဒ ကေုာံ ဓာတုဗေဒတုဲ၊ လ္ၚတ်ကေတ် ဒြဟတ် (Energy) ကေုာံ ပရေင်ချဳဒရာင် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဓာတုဂမၠိုင်ရ။
ဓာတုဗေဒ ပါ်ပါဲ (Analytical Chemistry): ပညာမလ္ၚတ်၊ စမ်ၜတ် ကေုာံ ပါ်ပါဲကေတ် တင်ဂၞင် ဒြပ်မွဲမွဲ ညံင်ဂွံတီ ဗဳဇဍေံ ကေုာံ ပမာဏဍေံရ။
ဇဳဝ ဓာတုဗေဒ (Biochemistry): လ္ၚတ်ကေတ် လၟေင်ကမၠောန် ဓာတု မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခန္ဓကာယ သတ္တဝါ ကေုာံ တၞံဆု မၞုံကဵုလမျီုဂမၠိုင်ရ။

သဘဴဓရ် သဇိုင်ဂမၠိုင်

အက်တမ် (Atom): ဒှ်သဇိုင် အခြာဍောတ်အိုတ် သွက်ဒြပ်မွဲမွဲ။
အေလဳမေန် (Element): ဒြပ်မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု အက်တမ် မွဲဂကူဓဝ် (ဥပမာ - ထဝ်၊ ဩသဳဂျေန်)။ ယၟုဓါတ်တအ်ဂှ် စွံလဝ် ပ္ဍဲကဵု ဇယားပန်ကၠင် (Periodic Table) ရ။
ကောမ်ပေါင် (Compound): ဒြပ်မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု အေလဳမေန် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူၜါ ပံင်ကောံလဝ် (ဥပမာ - ဍာ် ဟွံသေင်မ္ဂး $H_2O$)။
ဓာတ်ပြု (Chemical Reaction): လၟေင်ပွမပြံင်လှာဲ ဓါတ်မွဲ ကတဵုဒှ်အာ ဓါတ်မွဲသာ် (ဥပမာ - ပသဲစိုပ်ဍာ်တုဲ ဒှ်အာ ဓါတ်ယက်)။

ဂုဏ်ဖိုလ် ကေုာံ ပွမသုင်စောဲ

ပညာဓာတုဗေဒဝွံ နွံကဵုဂုဏ်ဖိုလ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝတ္ၚဲ -

ကဏ္ဍဂဥုဲ: ဖန်ဗဒှ် ဂဥုဲနာနာသာ် သွက်ဂွံလွဳယဲ ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ထတ်ယုက်။
ကဏ္ဍတဵုလွဳ: ကၠောန်ပတိတ် ဝဲ (Fertilizers) ကေုာံ ဂဥုဲဂစိုတ်စၟ (Pesticides) သွက်ဂွံ ဂွံသြောအ်ဂၠိုင်ဂၠိုင်။
ကဏ္ဍစက်ယန္တရား: ကၠောန်ပတိတ် ပလာသတေတ်၊ ဆေဝ်၊ ကပေါတ်စက် ကေုာံ ဒြဟတ်ပၟတ် (Batteries)။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

နိဿဲ

"Chemistry", Wikipedia (English).