နက္ခတ္တဗေဒ
| [Image of the solar system and celestial bodies] သၞောတ်တ္ၚဲ (Solar System) ကေုာံ ဝတ္ထုအာကာသနာနာ | |
| General information | |
|---|---|
| Field | သိပ္ပံသဘာဝ |
| Sub-disciplines | Astrophysics, Cosmology, Planetary science, Astrobiology |
| Key concepts | Celestial mechanics, Stars, Galaxies, Space-time |
| Study and teaching | |
| Related subjects | ရူပဗေဒ၊ သင်္ချာ၊ သာပေက္ခဗေဒ |
နက္ခတ္တဗေဒ (အင်္ဂလိက်: Astronomy) ဝွံ ဒှ်သိပ္ပံ မနွံကဵုဝင်လအ်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဝင်မၞိဟ်တအ်ရ။ ဍေံလ္ၚတ်ပရူ ပွမကတဵုဒှ်၊ ပွမပြံင်လှာဲ ကေုာံ သဘဴဓရ်ရူပဗေဒ/ဓာတုဗေဒ မဆေင်ကဵု ဝတ္ထုအာကာသ (Celestial objects) ဂမၠိုင်ရ။
ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် (Core Branches)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁. Astrophysics (ရူပဗေဒအာကာသ)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် သဘဴဓရ်ရူပဗေဒ မဆေင်ကဵု သၞံင် ကေုာံ ဂလက်သဳဂမၠိုင်။ ဥပမာ - နဲကဲသၞံင်မပတိတ်ဒြဟတ် လျး ကေုာံ ဂမ္တဝ်။
၂. Cosmology (စက္ကဝါဗေဒ)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လ္ၚတ်ပရူ ဝင်ပွမကတဵုဒှ် စက္ကဝါ (Origin of the universe)၊ ပွမဇၞော်မဝ်တိုန် ကေုာံ အနာဂတ်စက္ကဝါ။ သီအိုရဳမဒယှ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် Big Bang theory (ပွမခတိုဟ်ဇၞော်) ရ။
၃. Planetary Science (ဂြိုဟ်ဗေဒ)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လ္ၚတ်ပရူ ဂြိုဟ်ဂမၠိုင်၊ ဂိတုဂမၠိုင် ကေုာံ သၞောတ်တ္ၚဲ (Solar systems)။
၄. Astrobiology (ဇဳဝဗေဒအာကာသ)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လ္ၚတ်ပရူ အခွင့်အလမ်း ပွမနွံဂျိုင်ဒၟံင် (Life) ပ္ဍဲအာကာသမ္ၚးဂၠးတိ။
နဲကဲသ္ၚဳဂၠေပ် (Methods of Observation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နက္ခတ္တဗေဒဝွံ ပါ်ခြာလဝ်နကဵု နဲကဲၜတ်ကၞာ လျးနာနာ:
- Optical Astronomy: စကာတဲလ်စကုပ် (Telescope) သွက်ဂွံရံင်လျး မညာတ်ကေတ်နကဵုမတ်။
- Radio Astronomy: စကာအာင်္တင်နာ (Antennas) ဇၞော်ဇၞော် သွက်ဂွံဒုင်ကေတ် လိုက်ရေဒဳယဝ် (Radio waves) နူအာကာသ။
- X-ray & Gamma-ray Astronomy: လ္ၚတ်လျးမနွံကဵုဒြဟတ်သၠုင် (High energy) မကၠုင်နူ ကတိုင်လစံက် (Black holes) ဟွံသေင်မ္ဂး သၞံင်မခတိုဟ်။
သဘဴဓရ် အဓိကဂမၠိုင် (Key Concepts)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Light-year (လျးသၞာံ): ဗ္စးမဳတာ လျးမဒြေပ်အာမာန် အပ္ဍဲမွဲသၞာံ (ၜိုတ် ၉.၄၆ ထြဳလဳယာန် ကဳလိုမဳတာ)။
- Gravity (ဓါတ်ဂြိုဟ်): ဒြဟတ်မဓဇက်ဝတ္ထုတအ် ညံင်ဂွံဂေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠံင် (Orbit) တုပ်တုပ်။
- Galaxies: ဂကောံသၞံင် ဗွဲမဂၠိုင် (Billions) မနွံမွဲစွံ။ ဂၠးတိပိုဲနွံပ္ဍဲ Milky Way ဂလက်သဳရ။