နက္ခတ္တဝိဇ္ဇာ
| General information | |
|---|---|
| Field | နက္ခတ္တဗေဒ / အရေဝ်သက္ကတ |
| Key concepts | Nakshatra (သၞံင်), Jyotisha (ဗေဒင်), Akasha (အကာသ) |
| Study and teaching | |
| Related subjects | ရူပဗေဒ၊ သၞောတ်တ္ၚဲ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ |
နက္ခတ္တဝိဇ္ဇာ (သက္ကတ: Nakshatra-vidya) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မကၠုင်နူမလိက်သက္ကတ (၂) မ:
- Nakshatra (नक्षत्र): မဂွံအဓိပ္ပါယ် "သၞံင်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဂကောံသၞံင်"။
- Vidya (विद्या): မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပညာ" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဝိဇ္ဇာ" (Knowledge/Science)။
ဝင် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (History and Meaning)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာ (ဗွဲမတၟေင် ပ္ဍဲဒေသအိန္ဒိယ ကေုာံ ရာမညဒေသ)၊ နက္ခတ္တဝိဇ္ဇာဝွံ ဒှ်သဇိုင်ပညာ သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ အခိင်ကာလ၊ ရာသဳဥတု ကေုာံ လက္ခဏာကံကုသိုလ်မၞိဟ်တအ်ရ။
၁. နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်သိပ္ပံမ္ဂး ဣဏအ်ဝွံ လ္ၚတ်ပရူ:
- ဂၠံင်ဒြေပ်သၞံင် (Celestial Mechanics): ပွမၜတ်ကၞာ ဒၞာဲဂြိုဟ် ကေုာံ သၞံင်တအ် မချဳဒရာင်ဒၟံင်။
- ရာသဳ (Zodiac): ပွမပါ်ခြာ ကဏ္ဍအကာသ နကဵုဂကောံသၞံင် (၁၂) ရာသဳ။
၂. ဂျောတိသျှ (Jyotisha/Astrology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲယေန်သၞာင်တြေံ၊ နက္ခတ္တဝိဇ္ဇာဝွံ ဆက်စပ်ကဵု ဗေဒင် (Astrology) ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန်:
- သၞံင် ၂၇ မ (27 Mansions): ပွမၜတ်ကၞာ အနေအထားဂိတု မလောန်အာအကြား သၞံင် ၂၇ ဂကောံ။
- မုဟုတ္တ (Muhurta): ပွမရုဲစှ် အခိင်ခိုဟ် (Auspicious time) သွက်ဂွံကၠောန်ကမၠောန် မပ္တံ သဘင်သၞေဟ်၊ သဘင်မ္ၚဵုထပ်တဲ။
ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန် (In Mon Literature)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "နက္ခတ်" ဝွံ လုပ်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲလိက်ပတ်မန် နူခေတ်သုဝဏ္ဏဘုမ္မိတေံရ။ သၟာပညာမန်တအ် စကာနက္ခတ္တဝိဇ္ဇာ သွက်ဂွံ:
- ချူစရင်သက္ကရာဇ် (Calendar making)။
- ဗၟံက်ထ္ၜး အခိင်စိုပ် သဘင်အတးသင်္ကြာန်။
- လ္ၚတ်သဘဴဓရ် သဘာဝ (Natural phenomena) ညံင်ရဴ ဂြိုဟ်အေတ် (Eclipse) ရ။
တင်တၟေင် ခေတ်တြေံ ကေုာံ ခေတ်တၟိ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]| ကဏ္ဍ | နက္ခတ္တဝိဇ္ဇာ (ခေတ်တြေံ) | နက္ခတ္တဗေဒ (ခေတ်တၟိ) | |---|---|---| | **တိုင်ပ္ကဴ** | စၟတ်သမ္တီအခိင် ကေုာံ ကံကုသိုလ် | လ္ၚတ်သဘဴဓရ်ရူပဗေဒစက္ကဝါ | | **ကိရိယာ** | မတ်၊ သၞောတ်သင်္ချာတြေံ | တဲလ်စကုပ်၊ ဂြိုဟ်တု၊ ကွန်ပျူတာ | | **သဇိုင်** | ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဘာသာ | သိပ္ပံ ကေုာံ ရူပဗေဒ |