နာမဳဗဳယျာ
| ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ နာမဳဗဳယျာ Republic of Namibia | |
|---|---|
 အလာံ
 တဆိပ်
| |
| ဍုင်ဇၞော် | ဝေန်ဟုတ် (Windhoek) 22°33′S 17°5′E |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | ဝေန်ဟုတ် |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | အင်္ဂလိက် (English) |
| အလဵုအသဳ | သၞောတ်သမ္မတ ကၟိန်ဍုင် |
• သမ္မတ | နေတုမ်ဘဝ် နာန်ဒဳ-ဒါဲတွာ (Netumbo Nandi-Ndaitwah) |
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော် | အဳလာဲဂျာ ငူရာရေ (Elijah Ngurare) |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၃ မဳလဳယာန် (၃၀ ကိုဋ်) (သၞာံ ၂၀၂၅) |
| လှုဲ | ဒဝ်လာ နာမဳဗဳယျာ (Namibian dollar, NAD) |
| ဇြောမ်အခိင် | CAT (UTC+2) |
နာမဳဗဳယျာ (အၚ်္ဂလိက်: Namibia) ယၟုပေင်ပေင် ကၟိန်ဍုင် သမ္မတ နာမဳဗဳယျာ (Republic of Namibia) ဝွံ ဒှ်ကၟိန်ဍုင် မနွံ ပ္ဍဲဒေသသြင်ၜဳပလိုတ် အာဖရိက သၠုင်ကျာ ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုမှာသၟိတ် အာတ်လာန်တိတ် (Atlantic Ocean) ပ္ဍဲလပါ်ပလိုတ်၊ ဍုင်အာန်ဂဝ်လာ ကေုာံ ဇြာမ်ဗဳယျာ ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ဗဝ်သဝါနာ ပ္ဍဲလပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ ဍုင်အာဖရိက သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲလပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဗၟံက်ရ။ ဍုင်နာမဳဗဳယျာဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် အောန်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ဟိုတ်နူ တိက္ကဟ် ဇၞော်လောန်) ကေုာံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သဘာဝ ဒေသက္ကဟ် မကျေဝ်ဂေါဝ်ဂမၠိုင်ရ။
ဝင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကိုပ်ကၠာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳတေံ ဒေသဝွံ ဒှ်ဒတန် ကောန်ဂကူ သာန် (San)၊ ဒါမာရာ (Damara)၊ ကေုာံ နာမာ (Nama) တအ် မတန်တဴလဝ်တုဲ၊ လက္ကရဴဏအ် ဂကူ ဘာန်တူ မတွံဂး အဝ်ဗာမ်ဗဝ် (Ovambo) ကေုာံ ဟေရေရဝ် (Herero) တအ် ပြံင်လုပ်ကၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကၞောတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အေန်ပါယာ ဂျာမနဳ (German South West Africa) ရ။ ပ္ဍဲအခိင် အုပ်ဓလီု ဂျာမနဳဂှ် ပရေင်ဂစိုတ်ပဠက်ဂကူ ဟေရေရဝ် ကဵု နာမာ (Herero and Namaqua genocide) ကတဵုဒှ်လဝ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။
ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန်ပထမ တုဲ ဒေသဝွံ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ အုပ်ဓလီု အာဖရိက သၠုင်ကျာ တုဲ ညးတအ် စကာကၠုင် သၞောတ်ပါ်ခြာဂကူ အပါသိုက် (Apartheid) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၆ ဂှ် ဂကောံပၠန်ဂတး SWAPO တအ် စတဝ်စၞေဟ် ပၞာန်သၠးပွး (Namibian War of Independence) လုကဴ ပွိုင် ၂၄ သၞာံရ။ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၁ မာတ် သၞာံ ၁၉၉၀ ဂှ် နာမဳဗဳယျာ ကလိဂွံ သၠးပွး ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် နူကဵု အာဖရိက သၠုင်ကျာ ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၄ သဘင်ရုဲမာဲဂှ် နေတုမ်ဘဝ် နာန်ဒဳ-ဒါဲတွာ (Netumbo Nandi-Ndaitwah) ဂွံဒုင်ရုဲစှ် တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် တိုန်ဒှ် သမ္မတ ဍုင် မဒှ် သမ္မတ ဗြဴ အလန်ပထမအိုတ် ပ္ဍဲဝင်ဍုင်ရ။
ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နာမဳဗဳယျာ ဝွံ ပြာကတ်လောန် နကဵု သဘာဝ ဒေသက္ကဟ် ၜါ မနွံ ပ္ဍဲဍုင်ရ။
- ဒေသက္ကဟ် နာမေပ် (Namib Desert): ဒှ်ဒေသက္ကဟ် မတြေံအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် မနွံ ဇိုင်သြင်ၜဳ ပလိုတ်ဍုင်။ ဒၞာဲ သဝ်သုသ်ဗလေ (Sossusvlei) မနွံကဵု ဗတဳသၠုင် အသာ်ဗကေတ်ဂှ် ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ရ။
- ဒေသက္ကဟ် ကာလာဟာရဳ (Kalahari Desert): နွံလပါ်ဗၟံက် ဍုင် မဆက်စပ် ကု ဗဝ်သဝါနာ။
- ချာတ်ပါ်တၟအ် ကြုင်ဖှေတ် (Fish River Canyon): နွံလပါ်သၠုင်ကျာတုဲ ဒှ်ချာတ်ပါ်တၟအ် ဇၞော်အိုတ် ဒုတိယ ပ္ဍဲဂၠးကဝ် (ကြဴနူ Grand Canyon ဍုင်အမေရိကာန်) ရ။
- ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် အေတဝ်ရှာ (Etosha National Park): ဒှ်ဂြိုပ် မင်မွဲတိရစ္ဆာန် မပြာကတ်အိုတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် သဘာဝ တိရစ္ဆာန်ဂြိုပ် မပ္တံကဵု စိင်၊ ဇာဒိသိုင် ကေုာံ ကၞုဲဂြိုပ်နာနာရ။
ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နာမဳဗဳယျာ ဂှ် ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် အောန်ကွေဟ်ကွေဟ် (ၜိုတ် ၃ ကိုဋ်) တုဲ၊ ဂကူ အဝ်ဗာမ်ဗဝ် (Ovambo) ဂှ် ဒှ်ဂကူ လၟိဟ်ဂၠိုင်အိုတ် (ၜိုတ် ၅၀%) ရ။ ကြဴနူဂှ် ဂကူ ကာဗာန်ဂဝ် (Kavango)၊ ဟေရေရဝ် (Herero)၊ ဒါမာရာ (Damara) ကေုာံ ဂကူအသာ်စၞာံဗု (တမ်မူလ အာဖှရဳကာန် ကေုာံ ဂျာမာန်) တအ် နွံရ။ အရေဝ်ဘာသာ အင်္ဂလိက် ဂှ် ဒှ်အရေဝ်စကာရုင် ကီုလေဝ်၊ အရေဝ် အဝ်ရှဳဝါမ်ဗဝ် (Oshiwambo)၊ အာဖှရဳကာန် (Afrikaans) ကေုာံ ဂျာမာန် (German) တအ်ဂှ် စကာဒၟံင် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲလဒေါဝ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ လပါ်ဘာသာမ္ဂး လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ၉၀% ပြင်င်ဂှ် လျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် (ဗွဲတၟေင် လူသာရာန် - Lutheran) ရ။
ပရေင်ပညာ ကေုာံ သံယဇာတ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပညာ: ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲနာမဳဗဳယျာဝွံ လၟိဟ်မၞိဟ်မလေပ်လိက် နွံၜိုတ် ၉၁% ပြင်င်တုဲ မဒှ် ကဆံင်သၠုင်အိုတ် မွဲပ္ဍဲအာဖရိကရ။ အလဵုအသဳ စွံအာရီုဇၞော် ကဵု ပရေင်ပညာတုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၅ ဂှ် သမ္မတ နေတုမ်ဘဝ် နာန်ဒဳ-ဒါဲတွာ လလောင်တြးလဝ် ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳ ဗတောန်ကဵု ပရေင်ပညာ တက္ကသိုလ် သက်ကုၚုဟ်မး စနူသၞာံ ၂၀၂၆ ရ။
သံယဇာတ: နာမဳဗဳယျာ ဝွံ ဒှ်ဍုင် မနွံကဵု သံယဇာတ သတ္တု ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ အဓိကဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ယူရေနဳယျာမ် (Uranium - ဍုင်ဏအ် ပ္တိတ် ယူရေနဳယျာမ် ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲအာဖရိက ကေုာံ ကဆံင်လတူ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်) ကေုာံ ဗိုတ် (Diamonds - ဗွဲတၟေင် ဗိုတ်မနွံ ပ္ဍဲသြင်ၜဳ ကေုာံ မှာသၟိတ်) ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဗရိုတ် (Copper)၊ ထဝ် (Gold) ကေုာံ ဇေန် (Zinc) တအ်လေဝ် နွံကီုရ။
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပိုန်ဒြပ် နာမဳဗဳယျာ ဂှ် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ခါဲသတ္တု အဓိကတုဲ လုပ်လၟိဟ် သြန်လုပ် ဍုင်သအာင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပါဲနူ ကမၠောန်ခါဲသတ္တုတုဲ ပရေင်ကမၠောန် ဇိုင်တရဴ လ္ၚတ်သဘာဝ (Ecotourism) ဂှ် ဒှ်ကဏ္ဍ မလုပ်သြန် အဓိက မွဲကီုရ။ လၟိဟ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင် တန်တဴဒၟံင် လတူ ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်လွဳပြေင်ဂၠဴ နကဵုတဲ ရ။ ဍုင်ဝွံ လုပ်လၟိဟ် ဍုင်မနွံကဵု သြန်လုပ် အလဒေါဝ်-သၠုင် (Upper-middle-income country) ကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူ အာဲကၟာဲ သၞောတ်အပါသိုက် တြေံတုဲ၊ ပရေင်ပါ်ပရအ် သြန်ဗွဝ် ဟွံညဳသၟဟ် ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် ဟွံမွဲကမၠောန် ဆက်နွံဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ဖိုဟ်ရ။