နိဒါနကထာ
သုမေဓာ ဗောဓိသတ် ကလိဂွံ ဓရ် ပျာဒိတ် နူ ကျာ်တြဲ ဒဳပင်္ကဵု၊ မဒှ် တမ်မူလ ဝင် ပ္ဍဲ ဒူရေနိဒါန်။ | |
| အစာကဝိ | ဗုဒ္ဓဃောသ (traditionally attributed) |
|---|---|
| က္ဍိုပ်လိက် | Nidānakathā (Pali) |
| ဍုင် | သဳဟိုဠ် (Sri Lanka) |
| ဘာသာ | ပါဠိ |
| လၟေင် | ဇာတက အဋ္ဌကထာ (Jātaka-aṭṭhakathā) |
| ပရူပရာ | ဗီုလဵု ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ဇၞော်မောဝ် ပါရမဳ ကေုာံ အာစိုပ် ဒဒှ် ကျာ် |
| ဂကူလိက် | ဝင် ကျာ်တြဲ၊ အဋ္ဌကထာ၊ လိက်ပြကိုဟ် ဗုဒ္ဓဘာသာ |
| ညးမပ္တိတ် | Pali Text Society (Modern editions) |
နိဒါနကထာ (အၚ်္ဂလိက်: Nidānakathā / The Story of the Lineage၊ ပါဠိ: Nidānakathā ) ဝွံ ဒှ် လိက်ပြကိုဟ် မွဲ မပါလုပ် ပ္ဍဲ စာပိုဒ် နိဒါန် သွက် ဇာတ် ၅၅၀ (Jātaka tales) အဋ္ဌကထာ ပ္ဍဲ သာသနာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။ ပြကိုဟ် ဏအ် ဝွံ ဒှ် လိက် မချူ ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ဝင် ကျာ်တြဲ ဂေါတမ ဗုဒ္ဓ နူကဵု ဘဝ ဗောဓိသတ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် (သုမေဓာ တၠရသဳ) စဵုကဵု စိုပ် အခိင် ကလိဂွံ သမ္မာသမ္ဗောဓိ ဉာဏ် ကေုာံ အခိင် မဒုင် ကေတ် ဒါန် ဘာ ဇေတဝန် မဍိုက်ပေင် အိုတ် ကေုာံ မဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် အိုတ် ရ။[၁]
ပ္ဍဲ လိက်ပတ် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး၊ လိက် ပိဋကတ် တမ်မူလ တအ် ဂှ် ဟွံမဲ ကု ဝင် ကျာ်တြဲ မဆက်စၠောအ် ဒၟံင် နူ တမ် စဵုကဵု ကၞောတ် ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ "နိဒါနကထာ" ဝွံ ဒှ် ပြကိုဟ် အဓိက အိုတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ဝင် ဘဝ ကျာ်တြဲ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ရ။ ပြကိုဟ် ဏအ် ဂှ် ပါ် လဝ် နကဵု အခိင် ကာလ (Epochs) ပိ သာ် မတွံဂး ဒူရေနိဒါန် (ဝင် အခိင် သ္ၚောဲ)၊ အဝိဒူရေနိဒါန် (ဝင် အခိင် ကြပ်) ကေုာံ သန္တိကေနိဒါန် (ဝင် အခိင် လၟုဟ်) ရ။[၂]
၁. နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ ပါဠိ "နိဒါန" (Nidāna) ဝွံ မၞုံ အဓိပ္ပါယ် "ဟိုတ်၊ တမ်မူလ၊ သဇိုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နိဒါန်" ရ။ ဝေါဟာရ "ကထာ" (Kathā) ဝွံ မၞုံ အဓိပ္ပါယ် "ဂလာန်၊ ပေါဲ ဓမ္မဒေသနာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝင်" ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နိဒါနကထာ မ္ဂး ဂှ် ဒှ် "ဝင် မဟီု တွံ ပရူ တမ်မူလ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝင် အဆက်အစပ် ဘဝ ကျာ်တြဲ" ရ။
ပြကိုဟ် ဏအ် ဝွံ ချူ လဝ် နဒဒှ် နိဒါန် (Introduction) သွက် "ဇာတက အဋ္ဌကထာ" (Jātaka-aṭṭhakathā) မဒှ် ပြကိုဟ် မပံက် အဓိပ္ပါယ် ဇာတ် ၅၅၀ ရ။ အစာ မချူ ဇန် ပြကိုဟ် ဏအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဗှ် လ္ၚတ် ပရူ ဘဝ ကျာ် မတုဲကၠုင် တအ် ဂှ်၊ ကွးသာဝက တအ် ထေက် ကု ဒး တီ လဝ် ဝင် အဆက် ဘဝ ဗောဓိသတ် စဵုကဵု စိုပ် ဒဒှ် ကျာ် ကိုပ်ကၠာ ရ။[၃]
၂. ဝင် ကေုာံ အစာမချူဇန် (History and Authorship)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အတိုင် ဝင် မ္ဂး ပြကိုဟ် ဇာတက အဋ္ဌကထာ ကေုာံ နိဒါနကထာ ဝွံ အစာ သၠပတ် ဇၞော် ဗုဒ္ဓဃောသ (Buddhaghosa) မဒှ် အစာ မကၠုင် နူ အိန္ဒိယ ချူ ဇန် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် သဳဟိုဠ် (Sri Lanka) ပ္ဍဲ အကြာ ၅ ဗွဝ်ကၠံ သၞာံခရေတ် (5th Century CE) ရ။
ဆဂး တၠပညာ ဝင် လိက်ပတ် ခေတ် လၟုဟ် လ္ၚဵု တအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ပြကိုဟ် ဏအ် ဂှ် ဒှ် အစာ တၞဟ် မွဲဇကု (လဆောဝ် ကော် ညးမချူ ဇာတ် - Jātaka Commentary Author) ချူ လဝ် ရ။ ၜိုန်ဂှ် လေဝ် အစာ မချူ ဇန် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု လိက် အဋ္ဌကထာ တြေံ နကဵု ဘာသာ သဳဟိုဠ် (Sinhalese commentaries) မၞုံ ဒၟံင် ကိုပ်ကၠာ တေအ် တုဲ ကလေင် ပကောံ ချူ လဝ် နကဵု ဘာသာ ပါဠိ သွက်ဂွံ တန်တဴ အာ အလုံ ဂၠးတိ ရ။[၄]
၃. လဒက်ပ္တန် ကေုာံ ကဏ္ဍ ၃ သာ် (Structure and the 3 Epochs)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဒါနကထာ ဝွံ ပါ် လဝ် ကဏ္ဍ အဓိက ၃ သာ် မကော်ဂး "နိဒါန်" (Epochs) အတိုင် အခိင် ကာလ ရ-
| ကဏ္ဍ | ယၟု ပါဠိ | အဓိပ္ပါယ် (မန်) | ပရူပရာ ကာလ အခိင် |
|---|---|---|---|
| ၁ | ဒူရေနိဒါန် (Dūre-nidāna) | ဝင် အခိင် သ္ၚောဲ | နူ ဘဝ သုမေဓာ တၠရသဳ စဵုကဵု စိုပ် အခိင် စုတိ နူ ဘဝ သၟိင် ဝေသန္တဝ် တုဲ ကတဵုဒှ် ဒေဝတဴ သေတကေတု ပ္ဍဲ ဍုင် သွဝ် တုသိတာ။ |
| ၂ | အဝိဒူရေနိဒါန် (Avidūre-nidāna) | ဝင် အခိင် ကြပ် | နူ အခိင် မစှ်ေ နူ သွဝ် တုသိတာ တုဲ တန် ပဋိသန္ဓေ ပ္ဍဲ ဂၠံဂဝ် မိ မာယာ စဵုကဵု စိုပ် အခိင် မကလိဂွံ သမ္မာသမ္ဗောဓိ ဉာဏ် သၟဝ် တၞံ ဇြဲ ဗောဓိ။ |
| ၃ | သန္တိကေနိဒါန် (Santike-nidāna) | ဝင် အခိင် လၟုဟ် | နူ အခိင် ဒှ် ကျာ် တုဲ သီုကဵု လၟေင် တရဴ မဟီု တွံ ဓရ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် စဵုကဵု စိုပ် အခိင် အနာထပိဏ် သေဌဳ ဒုင် ဒါန် ဘာ ဇေတဝန်။ |
၄. ဒူရေနိဒါန် - ဝင် အခိင်သ္ၚောဲ (Dūre-nidāna - Distant Epoch)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဒူရေနိဒါန် ဝွံ စ ကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ အခိင် ၄ အသၚ်္ချဲ ကဵု က္ဍင်ပြကိုဋ် မွဲ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ဗောဓိသတ် ပိုဲ ကတဵုဒှ် ဘဝ သုမေဓာ တၠရသဳ (Sumedha) ရ။ ညး ဂွံ ဆဵု ဂဗ ကျာ်တြဲ ဒဳပင်္ကဵု (Dīpaṅkara Buddha) တုဲ ညး ဖျေဟ် ဇကု လတူ ပသဲ ဍာ် ညံင် ကျာ်တြဲ ဂွံ ကွာ် တက် ကၠောအ် အာ ရ။ ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ညး ရာဒနာ မိက် ညံင် ဂွံ ဒှ် ကျာ် မွဲ ဇကု ကီု တုဲ၊ ကျာ်တြဲ ဒဳပင်္ကဵု လေဝ် ကဵု ပျာဒိတ် (Prophecy) ဒဒှ်ရ အနာဂတ် ဂတ မ္ဂး ညး ဏအ် ဒှ် ကျာ် မွဲ ဇကု မာန် ရ။
နူ ဂှ် စ တုဲ ဗောဓိသတ် ဝွံ ဍိုက်ပေင် အာ ကု ပွမဖြည့် ပါရမဳ ၁၀ သာ် (Ten Pāramīs) ဇၟာပ် ဘဝ မကတဵုဒှ် အာ ရ။ ပ္ဍဲ ဒူရေနိဒါန် ဝွံ သီု စၞောန်ထ္ၜး လဝ် ဝင် ကျာ်တြဲ ၂၄ ဇကု မကတဵုဒှ် လဝ် ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပွမဗောဓိသတ် ဖြည့် ပါရမဳ စဵုကဵု စိုပ် ဘဝ လက္ကရဴ အိုတ် မတွံဂး သၟိင် ဝေသန္တဝ် (Vessantara) တုဲ စုတိ အာ စိုပ် သွဝ် တုသိတာ (Tusita Heaven) ရ။[၅]
၅. အဝိဒူရေနိဒါန် - ဝင် အခိင်ကြပ် (Avidūre-nidāna - Intermediate Epoch)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အဝိဒူရေနိဒါန် ဝွံ ဒှ် ဝင် အခိင် မကြပ် အိုတ် ကု ပွမဒှ် ကျာ် ရ။ ဍေံ စ နူကဵု အခိင် ဒေဝတဴ ကေုာံ ဗြီု တအ် နူကဵု စက္ကဝါ ဂမၠိုင် ကၠုင် အာတ်မိက် ဒေဝတဴ သေတကေတု (ဗောဓိသတ်) ပ္ဍဲ သွဝ် တုသိတာ ညံင် ဂွံ စှ်ေ တန် ပဋိသန္ဓေ ပ္ဍဲ လောက မၞိဟ် ရ။ ဗောဓိသတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် "မဟာဝိလောကန ၅ သာ်" (အခိင်၊ တိုက်၊ ဒေသ၊ ဂကူ၊ မိ) တုဲ ရုဲစှ် တန် ပဋိသန္ဓေ ပ္ဍဲ ဂၠံဂဝ် မိမာယာ (Queen Maya) ပ္ဍဲ ဍုင် ကပ္ပိလဝှ် ရ။
ကဏ္ဍ ဏအ် ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ပရူပရာ အဓိက ဂမၠိုင်-
- ပွမသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲ ဂြိုပ် လုမ္ဗိနဳ (Lumbini) ကေုာံ ပွမဒုင် စၟတ် ယၟု "သိဒ္ဓတ္ထ" (Siddhattha)။
- ပွမဆဵု ညာတ် "နိမိတ် ၄ သာ်" (Four Sights: မၞိဟ် ဗျူ၊ ယဲ၊ ချိုတ် ကေုာံ ခမဳ)။
- ပွမတိတ် ဂြိုပ် ကၠောန် ခမဳ (Great Renunciation) လတူ ချေတ် ကဏ္ဍက။
- ပွမကျင့် ဒုက္ကရစရိယာ ၆ သၞာံ ကေုာံ ပွမဒုင် ကေတ် ပုင် ဍာ်တှ် နူ သုဇာတာ (Sujata)။
- ပွမဇၞး မာရ် ၅ သာ် (Defeating Mara) ကေုာံ ကလိဂွံ သမ္မာသမ္ဗောဓိ ဉာဏ် လတူ သၞာပၞင် ပလ္လင် သၟဝ် တၞံ ဇြဲ ဗောဓိ။[၆]
၆. သန္တိကေနိဒါန် - ဝင် အခိင်လၟုဟ် (Santike-nidāna - Proximate Epoch)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
သန္တိကေနိဒါန် ဝွံ စ နူကဵု အခိင် ဂွံ ဒှ် ကျာ်တြဲ တုဲ ရ။ ကျာ်တြဲ စံင် စသိုင် ဝိမုတ္တိသုခ (Bliss of Liberation) ပွိုင် ၇ သတ္တာဟ (၇ အပတ်) သၟဝ် တၞံ ဆု တၞဟ်ဟ် ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဗောဓိမဏ္ဍိုင် ရ။ နူ ဂှ် ဗြီု သဟမ္ပတိ ကၠုင် အာတ်မိက် ညံင် ဂွံ တွံ ဓရ် တုဲ၊ ကျာ်တြဲ တရဴ အာ ဇရေင် ဂြိုပ် မိဂဒါဝုန် (Deer Park at Sarnath) ရ။
ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဏအ် ညး ဟီု တွံ ကဵု ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ် (Dhammacakkappavattana Sutta) သွက် ပဉ္စဝဂ္ဂဳ ၅ ဇကု တုဲ သာသနာ ကေုာံ သံဃာ စ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။ ကဏ္ဍ ဏအ် သီု ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ပရူ ညးမကလိဂွံ ဓရ် ဂမၠိုင် မပ္တံ ကု ယသ သေဌဳ၊ ဂကောံ ခမဳ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂဳ၊ ပွမပလံင် ဗစိုပ် သာဝက ၆၀ ဇကု သွက်ဂွံ လလောင် သာသနာ၊ ကေုာံ ပွမသာရိပုတ္တရာ ကဵု မောဂ္ဂလ္လာန် တအ် လုပ် စိုပ် သာသနာ ရ။ နိဒါနကထာ ဝွံ အာစိုပ် ဒတုဲ ပ္ဍဲ အခိင် အနာထပိဏ် သေဌဳ (Anathapindika) ရာန် ကေတ် ဂြိုပ် သၟိင် ဇေတ တုဲ ဒုင် ဒါန် ဘာ မဟာ ဝိဟာရ ဇေတဝန် (Jetavana Monastery) ကု ကျာ် ကေုာံ သံဃာ တအ် ရ။[၇]
၇. တန်ဖျူ ပ္ဍဲ လိက်ပတ် ထေရဝါဒ (Significance in Theravada Literature)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဒါနကထာ ဝွံ မၞုံ ကု တန်ဖျူ ဗွဲမသၠုင် ပ္ဍဲ လိက်ပတ် သာသနာ ထေရဝါဒ ရ။ လိက် ပိဋကတ် တမ်မူလ မပ္တံ ကု မဇ္ဇျိမနိကာယ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဝိနယပိဋကတ် တအ် ဝွံ ချူ လဝ် ဝင် ကျာ်တြဲ နကဵု သကုတ် ဍောတ်တ် ဟွံသေင်မ္ဂး လပါ် ဒကုတ် ဓဝ် ရ။ ဥပမာ - မဟာဝဂ္ဂ (Mahāvagga) ပ္ဍဲ ဝိနယ မ္ဂး စ လဝ် နူ အခိင် ဒှ် ကျာ် တုဲ ဓဝ် ရ။
ဆဂး နိဒါနကထာ ဏအ် ဟေင် ရ ဒှ် လိက်ပြကိုဟ် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် မပံင်ကောံ လဝ် ဝင် ဘဝ ကျာ်တြဲ နူကဵု တမ်မူလ စဵုကဵု စိုပ် ကၞောတ် နဒဒှ် ဇာတ်လမ်း မွဲ သကုတ် ဓဝ် (Continuous Narrative) ရ။ ဍေံ ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက် လိက် ဝင် ကျာ် ခေတ် လက္ကရဴ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံ ကု "မာလာလင်္ကာရ ဝတ္ထု" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဇိနတ္ထပကာသနဳ" ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှအဂၞဲ တအ် ရ။[၈]
၈. ပရေင်ကၠာဲစၠောအ် ကေုာံ သုတေသန (Translations and Research)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဒါနကထာ ဝွံ ဒှ် လိက်ပြကိုဟ် မဒးဒုင် ကၠာဲစၠောအ် လဝ် ဇရေင် ဘာသာ ယူရဝ်ပ ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ဂမၠိုင် ရ။
- ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၈၀ ဂှ် တၠပညာ ဘာသာ ပါဠိ T. W. Rhys Davids ဝွံ ကၠာဲစၠောအ် ပတိတ် လဝ် နကဵု ဘာသာ အင်္ဂလိက် နကဵု ယၟု "Buddhist Birth Stories: Jataka Tales (The Commentarial Introduction Entitled Nidana-Katha)" ရ။
- ဗွဲကြဴ N. A. Jayawickrama ဝွံ လေဝ် ကလေင် ကၠာဲစၠောအ် တုဲ ပတိတ် လဝ် နကဵု ယၟု "The Story of Gotama Buddha" ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၀ သွက် ဂကောံ Pali Text Society ရ။
သုတေသန ခေတ် တၟိ တအ် ထံက်ထ္ၜး လဝ် ဒဒှ်ရ နိဒါနကထာ ဝွံ ပံင်နှဴ လဝ် လိက် ပိဋကတ် (Canonical texts) မပ္တံ ကု ဗုဒ္ဓဝံသ (Buddhavaṃsa) ကေုာံ ဒဏ္ဍာရဳ ယေန်သၞာင် (Mythological traditions) မကတဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ သဳဟိုဠ် တအ် နဒဒှ် လိက် လစွံ လညာတ် သာသနာ မသၠုင် အိုတ် ရ။[၉]
၉. တၠုင်လအာ ပ္ဍဲ ယေန်သၞာင် ဗုဒ္ဓဘာသာမန် (Influence on Mon Buddhist Culture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ယေန်သၞာင် ဂကူမန်၊ ဒေသ ဗၟာ ကေုာံ သေံ မ္ဂး၊ လိက် နိဒါနကထာ ဝွံ ဇီုကပိုက် လဝ် ပရေင် လိက်ပတ် ကေုာံ သာသနာ ဗွဲမဇၞော် ရ။
- ဓမ္မဒေသနာ (Sermons): ကျာ်ဇၞော် အစာ မန် တအ် မလေပ် ရွတ် တွံ ဓရ် နူကဵု ဒူရေနိဒါန် ဟွံသေင်မ္ဂး အဝိဒူရေနိဒါန် သွက်ဂွံ စၞောန်ထ္ၜး ပရူ ဓရ် ပါရမဳ ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ကရုဏာ ဗောဓိသတ် ကု ညးဍုင်ကွာန် တအ် ရ။
- သဘင် သာသနာ (Buddhist Festivals): သဘင် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံ ကု သဘင် ဂိတု ပသာ် (Vesak) မဒှ် တ္ၚဲ ကျာ် သၠးဂၠံဂဝ်၊ ဒှ် ကျာ် ကေုာံ ပရိနိဗ္ဗာန် ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု အခိင် ကာလ မဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ပ္ဍဲ နိဒါနကထာ ဏအ် ရ။
- အနုသုခုမ (Arts): ဗီုရုပ် ကသူ လတူ ဗဒင် ဘာကျာ် မန် တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂှ် ဓရိတ် ကၠောန် လဝ် အတိုင် ဇာတ်လမ်း လၟေင် ပ္ဍဲ အဝိဒူရေနိဒါန် (ဥပမာ - ဗီု သုဇာတာ ကဵု ဒါန်၊ ဗီု ဇၞး မာရ်) သီုဖအိုတ် ရ。[၁၀]
၁၀. မစၞောန်ညွှန် ကေုာံ လေန်မ္ၚး (References and External Links)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Rhys Davids, T. W. (1880). *Buddhist Birth Stories (Jataka Tales): The Commentarial Introduction Entitled Nidana-Katha, The Story of the Lineage*. Routledge, p. 1-5.
- ↑ Jayawickrama, N. A. (1990). *The Story of Gotama Buddha (Jātaka-nidāna)*. Pali Text Society, p. x-xv.
- ↑ Malalasekera, G. P. (1928). *The Pali Literature of Ceylon*. Royal Asiatic Society, p. 122.
- ↑ Norman, K. R. (1983). *Pali Literature: Including the Canonical Literature in Prakrit and Sanskrit of All the Hinayana Schools of Buddhism*. Otto Harrassowitz, p. 126.
- ↑ Horner, I. B. (1975). *The Minor Anthologies of the Pali Canon: Buddhavamsa and Cariyapitaka*. Pali Text Society, p. 10-18.
- ↑ Nāṇamoli, Bhikkhu. (1992). *The Life of the Buddha: According to the Pali Canon*. Buddhist Publication Society, p. 15-30.
- ↑ Gethin, Rupert. (1998). *The Foundations of Buddhism*. Oxford University Press, p. 25-27.
- ↑ Reynolds, Frank E. (1976). "The Many Lives of Buddha: A Study of Sacred Biography and Theravada Tradition". *The Biographical Process*, p. 37-61.
- ↑ Appleton, Naomi. (2010). *Jātaka Stories in Theravāda Buddhism: Narrating the Bodhisatta Path*. Ashgate Publishing.
- ↑ Gombrich, Richard F. (2006). *Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo*. Routledge.
လေန် ကေုာံ တင်နင် မ္ၚး (External Resources):
- Nidanakatha ပ္ဍဲ ဝဳကဳပဳဒဳယာ အင်္ဂလိက်။
- SuttaCentral - ဒၞာဲ သွက်ဂွံ ဗှ် လ္ၚတ် လိက် ပါဠိ ကေုာံ အင်္ဂလိက် မဆေင် ကု အဋ္ဌကထာ။
- Nidanakatha English Translation[permanent dead link] (T.W. Rhys Davids) - လိက် ကၠာဲ အင်္ဂလိက် ဍိုက်ပေင်။
- Use dmy dates from May 2026
- Articles with invalid date parameter in template
- Pages using deprecated image syntax
- ထာမ်ပလိက်ဘာသာဂမၠိုၚ်
- All articles with dead external links
- Articles with dead external links from June 2026
- Articles with permanently dead external links
- မုက်လိက် မနွံ ကုဝှာင် လေန်မလီုလာ်ဂမၠိုင်