ထလာ်တိတ်အာနကဵုမာတိကာညိ

နိရောဓ

နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ

နိရောဓ (အၚ်္ဂလိက်: Nirodha, သက္ကတ/ပါဠိ: Nirodha) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး ဒှ် ပရေင်ပလိုတ် ထောအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ကမၠက် ထောအ် ဒဒိုက် (Dukkha) ကေုာံ ဟိုတ် မပကဵု ညံင် ဂွံ ကတဵုဒှ် ဒဒိုက် တအ် အလုံစုံ ရ။ နိရောဓ ဝွံ ဒှ် သစ္စ မရနုက်ကဵု ပိ ပ္ဍဲကဵု ဓရ် သစ္စပန် (Four Noble Truths) မဒှ် သဇိုင် အဓိက လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။ ဝေါဟာရ "နိရောဓ" ဏအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဆက်စပ် တုပ်သၟဟ် ဒၟံင် ကု ဝေါဟာရ နိဗ္ဗာန် (Nirvana) မဒှ် တင်ရန်တၟအ် သၠုင်အိုတ် သွက် ညးမလျိုင်ပတှ်ေ ဗုဒ္ဓဘာသာ တအ် ရ။[၁]

ပရေင်စိုပ် နိရောဓ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်တိတ် ဗၠး နူကဵု သံသာ (Samsara) မဒှ် သၞောတ် ပရေင်ကတဵုဒှ် ကေုာံ ပရေင်ချိုတ် မလေပ် ဂေတ် ကလေင် ဒၟံင် ဟွံမဲ ကု လအိတ် ဂှ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ နိရောဓ နကဵု လညာတ် ဓမ္မ၊ လဒက်ပတန် သစ္စပန်၊ ဝင်၊ ကေုာံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ခေတ်တၟိ ဗွဲမလှဲလး ရ။

ဗီုရုပ် ဓမ္မစက် (Dharmacakra) မထ္ၜး ကဵု ဓရ် သစ္စပန် ကေုာံ မဂ္ဂင် ဒစာံ မဒှ် ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံ စိုပ် နိရောဓ (ပရေင်ပလိုတ် ဒဒိုက်)။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ဝေါဟာရ "နိရောဓ" (Nirodha) ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် ပါဠိ ကေုာံ သက္ကတ တုဲ၊ ဍေဟ် နွံ အဓိပ္ပါယ် မပ္တံကဵု "ပရေင်ဒေါအ် ဇူ" (Cessation)၊ "ပရေင်ပလိုတ်" (Extinction)၊ ဟွံသေင်မ္ဂး "ပရေင်ကၟာတ်လဒဵု" (Suppression) ရ။ နကဵု လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး၊ နိရောဓ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်ဒေါအ် ဇူ အာ နူကဵု တဏှာ (Craving) ကေုာံ လောဘ (Greed) မဒှ် ဟိုတ် အဓိက သွက် ကတဵုဒှ် ဒဒိုက် ရ။

ကာလ ညးမွဲမွဲ မာန် ပလိုတ် ထောအ် ကိလေသာ (Kleshas) မပ္တံကဵု လောဘ၊ ဒေါသ (Hatred)၊ ကေုာံ မောဟ (Delusion) မ္ဂး၊ ညးတေအ် ဂှ် လစိုပ် အာ ဇရေင် ဍာ်ဒကေဝ် နိရောဓ မာန် ရ။ ပ္ဍဲ အကာဲအရာ ဏအ် မ္ဂး၊ စိုတ် ဂှ် ကလိဂွံ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် မဟွံမဲ ကု ပရေင်ချဳဓရာင် လဟဵု နူ မ္ၚး ရ။

၂။ လညာတ် နိရောဓ ပ္ဍဲ ဓရ် သစ္စပန် (Nirodha in the Four Noble Truths)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ဓရ် သစ္စပန် ဝွံ ဒှ် ဒေသနာ ပထမအိုတ် ကျာ်တြဲ ဂေါတမ (Gautama Buddha) မတွဟ် လဝ် ပ္ဍဲ ဂြိုပ် မိဂဒါဝုန် ရ။ နိရောဓ ဝွံ ဒှ် တင် မရနုက်ကဵု ပိ ပ္ဍဲ သစ္စပန် ဏအ် ရ။[၂]

သ္ၚိအင် ထ္ၜး ဓရ် သစ္စပန် ကေုာံ ဒၞာဲ နိရောဓ
လၟေင် သစ္စ (Truth) အဓိပ္ပါယ် ပါဠိ အဓိပ္ပါယ် မန် တာလျိုင် သွက် ကောန်မၞိဟ် (Duty)
၁ ဒုက္ခသစ္စ (Dukkha) ဒဒိုက် ဒဒိုက် ဝေဒနာ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဘဝ မပ္တံကဵု သၠးဂၠံဂဝ်၊ ဇရာ၊ ဗျာဓိ၊ မရဏ။ သ္ဒး တီ ကၠိုဟ်ခၠင် ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် (Parinna)။
၂ သမုဒယသစ္စ (Samudaya) ဟိုတ် ဟိုတ် မပကဵု ညံင် ဂွံ ကတဵုဒှ် ဒဒိုက် (ဗွဲတၟေင် - တဏှာ)။ သ္ဒး ပလီု ပလာ် ထောအ် (Pahana)။
၃ နိရောဓသစ္စ (Nirodha) ပရေင်ပလိုတ် ပရေင်ဒေါအ် ဇူ နူကဵု ဟိုတ် ကေုာံ ဒဒိုက် သီုဖအိုတ် (စိုပ် နိဗ္ဗာန်)။ သ္ဒး ဇၞော်မောဝ် ညံင် ဂွံ မံက်ဂတဝ် (Sacchikata)။
၄ မဂ္ဂသစ္စ (Magga) ဂၠံင်တရဴ ဂၠံင်တရဴ မဂ္ဂင် ဒစာံ မာန် စိုပ် ဇရေင် ပရေင်ပလိုတ် ဒဒိုက်။ သ္ဒး ဒ္ဂေတ် ဗက် ကေုာံ ပွါတ် လၟိုန် (Bhavana)။

၃။ ဟိုတ် ကေုာံ ပရေင်ကတဵုဒှ် - ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Dependent Origination and Cessation)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

နိရောဓ ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု သၞောတ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် (Dependent Origination) ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ရ။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် သၞောတ် "ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု" မထ္ၜးကဵု ဗီုလဵု ဒဒိုက် တအ် မကတဵုဒှ် ကၠုင် ရ။

  • လၟေင် အနုလုံ (Arising): ဟိုတ်နူ အဝိဇ္ဇာ (Ignorance) နွံ တုဲ၊ သင်္ခါရ (Formations) တအ် ကတဵုဒှ်။ ဟိုတ်နူ သင်္ခါရ တုဲ... ဆက်အာ စဵုကဵု ဇာတိ (Birth) ကေုာံ ဇရာ မရဏ (Old age and death) ကတဵုဒှ် ရ။
  • လၟေင် ပဋိလုံ (Cessation / Nirodha): ယဝ်ရ ပလိုတ် ထောအ် အဝိဇ္ဇာ အလုံစုံ မ္ဂး (အဝိဇ္ဇာ နိရောဓ)၊ သင်္ခါရ တအ် လေဝ် ပလိုတ် အာ ကီု (သင်္ခါရ နိရောဓ)။ ယဝ်ရ သင်္ခါရ ဟွံမဲ မ္ဂး... ဆက်အာ စဵုကဵု ဇာတိ ကေုာံ ဒဒိုက် သီုဖအိုတ် လေဝ် ဒေါအ် ဇူ အာ သီုဖအိုတ် ရ (နိရောဓ)။[၃]

၄။ အဆက်အစပ် ကု နိဗ္ဗာန် (Relationship with Nibbana)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ် ထေရဝါဒ (Theravada) မ္ဂး၊ ဝေါဟာရ "နိရောဓ" ကဵု "နိဗ္ဗာန်" ဏအ်ဝွံ စကာ ပြံင်လှာဲ ရေင်သကအ် (Interchangeably) ဂွံ ရ။ နိဗ္ဗာန် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဍာ်ဒကေဝ် မဟွံမဲ ကု ပၟတ် ပိ သာ် မတွဟ်ဂး - လောဘ ပၟတ်၊ ဒေါသ ပၟတ်၊ ကေုာံ မောဟ ပၟတ် ရ။

ကာလ ညးမွဲမွဲ ကလိဂွံ ဍာ်ဒကေဝ် နိရောဓ မ္ဂး၊ ညးတေအ် ဝွံ ဟွံဒး ကလေင် ကတဵု ပ္ဍဲ သံသာ ယက် တုဲ လစိုပ် အာ ဇရေင် ဍာ်ဒကေဝ် မၜိုဟ်သြိုဟ် အလုံစုံ မကော်စ "ဥပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်" (Nibbana with remainder) ပ္ဍဲ အခိင် ဂျိုင် ဒၟံင်၊ ကေုာံ "အနုပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်" (Parinibbana - Nibbana without remainder) ပ္ဍဲ အခိင် မစုတိ ပြံင်ဘဝ ရ။

၅။ ဂၠံင်တရဴ ကေုာံ မဂ္ဂင် ဒစာံ (Methods and the Noble Eightfold Path)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

သွက်ဂွံ စိုပ် ဇရေင် နိရောဓ (Cessation of Suffering) ဂှ်၊ ကျာ်တြဲ ထ္ၜး လဝ် ဂၠံင်တရဴ မွဲ မကော်စ မဂ္ဂင် ဒစာံ (Noble Eightfold Path) ရ။ မဂ္ဂင် ဏအ်ဝွံ ပါ်လဝ် ပိ ကဏ္ဍ အဓိက အတိုင် ဗွဲသၟဝ် ဏအ် ရ -

  1. ပညာ (Wisdom):
    • သမ္မာဒိဋ္ဌိ (Right View) - လညာတ် ဍာံပြ လတူ သစ္စပန်။
    • သမ္မာသင်္ကပ္ပ (Right Intention) - ကသပ် ဍာံပြ (ဟွံမဲ လောဘ၊ ဟွံမဲ ဒေါသ)။
  2. သဳလ (Morality):
    • သမ္မာဝါစာ (Right Speech) - လဟီု ဍာံပြ (ဝေင်ဒစး မုသာဝါဒ)။
    • သမ္မာကမ္မန္တ (Right Action) - ကမၠောန် ဍာံပြ (ဝေင်ဒစး ပရေင်ဂစိုတ်၊ ကၠတ်)။
    • သမ္မာအာဇဳဝ (Right Livelihood) - ပရေင်ဂျိုင် လမျီု ဍာံပြ (ဟွံသွံရာန် အရာ မကဵု ဘဲ ကု ညးတၞဟ်)။
  3. သမာဓိ (Concentration):
    • သမ္မာဝါယာမ (Right Effort) - ပရေင်ဂစာန် ဍာံပြ (စဵုဒၞာ အကုသိုလ် ကေုာံ ဇၞော်မောဝ် ကုသိုလ်)။
    • သမ္မာသတိ (Right Mindfulness) - ပရေင်သတိ ဍာံပြ (သတိပဋ္ဌာန် ပန်)။
    • သမ္မာသမာဓိ (Right Concentration) - သမာဓိ ဍာံပြ (ပရေင်လုပ် ဇျာန် ဇြိုဟ်နက်)။

၆။ လညာတ် ထေရဝါဒ ကေုာံ မဟာယာန (Theravada and Mahayana Perspectives)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

လညာတ် လတူ နိရောဓ ဝွံ နွံ တၞဟ်ခြာ ညိည အကြာ ဂကောံ ဗုဒ္ဓဘာသာ တအ် ရ။

  • ထေရဝါဒ (Theravada): လညာတ် ထေရဝါဒ မ္ဂး နိရောဓ ဝွံ ဒှ် ပရေင်တိတ် ဗၠး နူ သံသာ အလုံစုံ သွက် ပူဂိုလ် မွဲ (Arhat) ရ။ ကာလ စိုပ် နိရောဓ တုဲ မ္ဂး ပရေင်ဆက်စပ် ကု ခန္ဓာ ကေုာံ လောက ဏအ် ဂှ် ဒေါအ် ဇူ အာ အလုံစုံ ရ။[၄]
  • မဟာယာန (Mahayana): နကဵု လညာတ် မဟာယာန (ဗွဲတၟေင် လညာတ် မာဓျမက - Madhyamaka) မ္ဂး၊ သံသာ ကဵု နိဗ္ဗာန် (နိရောဓ) ဂှ် ဟွံတၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ် ပုဟ်။ ဍေဟ်တအ်ီု သီု ၜါ ဝွံ ဒှ် သုညတ (Sunyata - Emptiness) ရ။ သွက် ညးမဒှ် ဗောဓိသတ် (Bodhisattva) မ္ဂး၊ ပရေင်စိုပ် နိရောဓ ဏအ်ဝွံ ဟွံသေင် တိတ် ဗၠး အာ ညးမွဲ ဓဝ်၊ ဆဂး သ္ဒး ဆက် မံင် ပ္ဍဲ သံသာ သွက်ဂွံ ရီုဗင် သတ္တဝါ တအ် သီုဖအိုတ် ရ။

၇။ နိရောဓသမာပတ် (Nirodha Samapatti - Attainment of Cessation)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍ ပရေင်လွဳလွတ် စိုတ် (Meditation) မ္ဂး၊ ဝေါဟာရ နိရောဓသမာပတ် (Nirodha-samapatti) ဝွံ ဒှ် အဆံင် သမာဓိ မသၠုင်အိုတ် မွဲ ရ။

နိရောဓသမာပတ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် "ပရေင်ဒေါအ် ဇူ အာ နူကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင် (Vedana) ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ (Sanna)" ရ။ ညးမလုပ် နိရောဓသမာပတ် မာန် ဂှ် ဒှ် ဆ ပူဂိုလ် မစိုပ် အဆံင် အနာဂါမ် (Anagami) ကေုာံ ရဟန္တာ (Arahant) မာန် လုပ် ဇျာန် (Jhana) သၠုင်အိုတ် တအ် သၟး ရ။ ကာလ လုပ် နိရောဓသမာပတ် မ္ဂး ခန္ဓာကိုယ် ညးတေအ် ဝွံ ဟွံမဲ ကု ပရေင်ချဳဓရာင် စိုတ် ကေုာံ သာသ်၊ ဆဂး လမျီု ဂှ် ဂျိုင် ဒၟံင် ရ။ ပရေင်ဏအ် မာန် တန်တဴ စဵုကဵု ထပှ် တ္ၚဲ ရ။[၅]

၈။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ လၟေင်ဘဝ ကေုာံ ပရေင်စိုတ် (Impact on Daily Life and Psychology)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ၜိုန်ရ နိရောဓ ဝွံ ဒှ် အဆံင် သၠုင်အိုတ် ကီုလေဝ်၊ သဘဴဓရ် (Principle) ဏအ်ဝွံ မာန် စကာ ပ္ဍဲ လၟေင် ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲ (Daily life) သွက် ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ တအ် ရ။

နကဵု လညာတ် ပရေင်စိုတ်ဓါတ် (Psychology) မ္ဂး၊ ကာလ ပိုယ် တီ ကၠိုဟ် ဒဒှ်ရ ဒဒိုက် တအ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု လောဘ ကေုာံ ပရေင်မက်ဂၠက် (Attachment) မ္ဂး၊ ပိုယ် မာန် ဗလး ထောအ် (Let go) ဍေဟ် တအ် တုဲ ကလိဂွံ ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် (Temporary Nirodha) ပ္ဍဲ စိုတ် မာန် ရ။ ပရေင်ကၠောန် ဝိပဿနာ (Vipassana meditation) လၟိုန် ဝွံ ရီုဗင် ကဵု ညံင် စိုတ် ဂွံ ဟွံဗက် စ လပါ် တဏှာ တုဲ လစိုပ် ဇရေင် ပရေင်ၜိုဟ်သြိုဟ် ဏအ် ရ။

၉။ တၠပညာ ခေတ်တၟိ ကေုာံ ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Modern Scholars and Analysis)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

တၠပညာ ခေတ်တၟိ မပ္တံကဵု တၠပညာ ရးပလိုတ် တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နိရောဓ နကဵု လညာတ် ဒဿန ကေုာံ သိပ္ပံ ပရေင်စိုတ် ရ။

ညးတအ် ပတောအ်ၜတ် လညာတ် နိရောဓ ဏအ် ကု နဲကဲ လွဳလွတ် စိုတ် ခေတ်တၟိ မပ္တံကဵု Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT) ရ။ ကာလ ပိုယ် ဒေါအ် ဇူ နူကဵု ပရေင်ကလေင် ကသပ် စိုတ် (Rumination) မ္ဂး၊ ပရေင်ဂိသကေဝ် စိုတ် လေဝ် ယှောတ် အာ မာန် ရ။ တၠပညာ ဗုဒ္ဓဘာသာ တအ် ဟီု ဒဒှ်ရ နိရောဓ ဝွံ ဟွံသေင် ပရေင်ဂစိုတ် ထောအ် ဘဝ၊ ဆဂး ဍေဟ် ဒှ် ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝ ဍာံပြ (Ultimate reality) ကေုာံ ဂျိုင် အာ နကဵု လညာတ် မဟွံမဲ ကု ဒဒိုက် ရ။

၁၀။ သာရုပ် ကေုာံ တင်သရုပ် (Summary and Conclusion)

[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

သာရုပ် မ္ဂး၊ နိရောဓ ဝွံ ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲကဵု တင်ရန်တၟအ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ရ။ ဍေဟ် ဒှ် အခိင် ကာလ မဟွံမဲ ကု တဏှာ၊ အဝိဇ္ဇာ၊ ကေုာံ ဒဒိုက် သီုဖအိုတ် ရ။

နိရောဓ ဝွံ ဟွံသေင် ဆ လညာတ် သဳအိုရဳ သၟး ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် ဍာ်ဒကေဝ် မာန် ကလိဂွံ နကဵု ပရေင်ဒ္ဂေတ် ဗက် မဂ္ဂင် ဒစာံ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင် ရ။ သွက် ညးမလျိုင်ပတှ်ေ တအ် မ္ဂး၊ ပရေင်လ္ၚတ် ကေုာံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဓရ် နိရောဓ ဝွံ ဒှ် ပၞောန် သဇိုင် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တသိုက် ဍာံပြ ပ္ဍဲ ဘဝ လၟုဟ် ကေုာံ ဘဝ အနာဂတ် ရောင်။

  1. ↑ Rahula, Walpola (1959). What the Buddha Taught. Grove Press, 35-44။
  2. ↑ Harvey, Peter (2013). An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices. Cambridge University Press, 62-73။
  3. ↑ Gethin, Rupert (1998). The Foundations of Buddhism. Oxford University Press, 140-149။
  4. ↑ Buswell, Robert E. (2013). The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton University Press, 589-590။
  5. ↑ Keown, Damien (2003). A Dictionary of Buddhism. Oxford University Press, 202-203။