နဲကဲချူလိက်

နဲကဲချူလိက် (အၚ်္ဂလိက်: Writing Methodology/Composition) ဂှ် ဒှ်ပညာမလ္ၚတ် ဗီုပြင်မဒက်ပတန် မအက္ခရ်၊ ဝေါဟာရ ကေုာံ ဝါကျဂမၠိုင် ညံင်ဂွံစိုပ်တိုင်ပ္ကဴ ပရေင်ဆက်ဆံ ကေုာံ ပရေင်ထိင်ဒုင် အာဲကၟာဲလိက်ပတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုလိက်ပတ်မန်မ္ဂး နဲကဲချူလိက်ဝွံ နွံကဵုအခိုက်ကၞာ မတၞဟ်ခြာနူ ဘာသာတၞဟ်တုဲ ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု ဒဿနတၠပညာမန် ခေတ်အဆက်ဆက်ရ။

သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝေါဟာရဗေဒ (Etymological Analysis)

နကဵုနိဿဲ နူအဘိဓာန်မန်-ဗၟာ (နာဲသက်လောန်) ဂှ် ပိုဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဂွံမ္ဂး:

နဲကဲ: "နဲ" (Way/Method) + "ကဲ" (Art/Skill)။ ရန်တၟအ်ကဵု သုခုမပညာ ပ္ဍဲအရာမဖန်ဗဒှ်။
ချူ: (v) ပွမဓဇက်၊ ပွမချူခနံ (To write/compose)။ နာဲသက်လောန် ပသောင်ကလးလဝ် ဒဒှ်ရ "ချူ" ဂှ် ဒှ်ပွမဖျေံသဇိုင် မအက္ခရ် လတူစက္ကူ ဟွံသေင်မ္ဂး သၠရိုတ်။
လိက်: (n) အရာမစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုသင်္ကေတရမျာင်။

တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ၅ ကဏ္ဍ (Multidisciplinary Analysis)

၁။ ကဏ္ဍယေန်သၞာင် (Cultural)

နဲကဲချူလိက်မန်ဝွံ ဒုင်သဇိုင်ကဵု ယေန်သၞာင် "ပူဇဴအစာ"။ အတိုင်မံက်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂလာန်ပဏာမ အဘိဓာန် နာဲသက်လောန်ဂှ် ကာလစချူလိက်မ္ဂး ဒးစနကဵု "ဂလာန်ပဏာမ" (Preface/Obeisance) သွက်ဂွံရှေ်သှေ် ရတ်ပိပြကာ ကေုာံ အစာတၠဂမၠိုင်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ လိက်ပတ်မန်ဂှ် ဒှ်လိက်မနွံကဵု သိက္ခာ ကေုာံ ယေန်သၞာင်ရ။

လိက်မန်ဂှ် ဒှ်ဒြဟတ်ဗိုန် (Social glue) သွက်ဂွံပ္ကောံပ္ကေဝ် ဂကူမန်။ နဲကဲချူလိက်မန် နွံကဵုရမျာင် (Register) ၂ သာ် - ရမျာင်သာ ကေုာံ ရမျာင်ဇြိုင်။ ပွမချူလိက် ဒးကိတ်ညဳကဵု ကဆံင်မၞိဟ် (Honorifics) ညံင်ရဴမအရေဝ် သုင်စောဲကဵု ခမဳသင်၊ မိမ ကေုာံ သၟတ်တအ်ရ။

၃။ ကဏ္ဍပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political)

လိက်တၟအ်မန် ခေတ်သဓီု ကေုာံ ဗုကာံ ထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ နဲကဲချူလိက်ဂှ် ဒှ်အလဵုအသဳ (Authority)။ ပ္ဍဲအခိင်တေအ် နဲကဲချူလိက်ဂှ် သုင်စောဲလဝ် သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ ရာဇာဝင်ဍုင်။ နာဲသက်လောန် ဂစာန်ပြုစုအဘိဓာန်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ရုဲစှ် (Political act) သွက်ဂွံစဝ်ဒုင်လဝ် အဝဵုဗေဒ လိက်ပတ်မန် ညံင်ဟွံဂွံကၠေအ်ဗ္ဒန်အာရ။

၄။ ကဏ္ဍဘာသာ (Religious)

နဲကဲချူလိက်မန်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် နူဘာသာဗုဒ္ဓ။ ဝေါဟာရဗွဲမဂၠိုင် ကၠုင်နူ ပါဠိ ကေုာံ သက္ကတ။ ဗီုပြင်ဒက်ပတန်ဝါကျမန် (Mon Syntax) လ္ၚဵုဂှ် ဒုင်သဇိုင်ကဵု နဲကဲကၠာဲဘာသာပါဠိ (Nissaya) တုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဲကဲချူလိက်မန်အဆံင်သၠုဲရ။

၅။ ကဏ္ဍစိုတ်ဗေဒ (Psychological)

ပွမချူလိက်မန်ဂှ် ဒှ်ပွမပတိတ်စိုတ် (Cognitive expression)။ အတိုင်နာဲသက်လောန် မချူလဝ် "လျောဝ်ဏာဇံစိုတ်၊ သူစရိုတ်ပ္တန်" ဂှ် ထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ ပွမချူလိက်မွဲမွဲ ဒးနွံကဵု စိုတ်ဓာတ်မၜိုဟ်သြိုဟ် ကေုာံ သတိ မဗိုန်ဗတ်ရ။ လိက်မန်ဂှ် ဓာတ်စိုတ်မန် (Mon Identity) ညံင်ဂွံဗိုန်ဗတ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်ညးဗှ်လိက်တအ်ရ။

[Image of the process of writing: Brainstorming, Drafting, Revising, and Editing]

လၟေင်ကမၠောန်ချူလိက် (Writing Process)

၁။ ဟေတု (Objective): ဖျေံတင်ရန်တၟအ် ဒဒှ်ရ မုဟိုတ်ဂွံချူ။

၂။ ဝေါဟာရ (Vocabulary): ရုဲစှ်ဝေါဟာရ မကိတ်ညဳကဵုပရူ (အတိုင်အဘိဓာန် နာဲသက်လောန်)။

၃။ သဒ္ဒါ (Grammar): ဒက်ပတန်ဝါကျ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳကဵု သၞောတ်သဒ္ဒါမန်။

၄။ ပလေဝ်ဒါန် (Proofreading): စၟဳစၟတ်သတ်ပုံ ကေုာံ ရမျာင် ညံင်ဟွံဂွံဗၠေတ်။

ရံင်အဏအ်

နိဿဲ

သက်လောန်၊ နာဲ။ အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ (A Mon-Burmese Dictionary)။