နဲကဲစဵုဒၞာစိုတ်

နဲကဲစဵုဒၞာစိုတ်

ပရူပရာ အဓိက
တမ်မူလ	လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalysis)
အဓိပ္ပါယ် နကဵု အင်္ဂလိက်	Defense Mechanism
တၠပညာ အဓိက	သဳဂမောန် ဖရုက်၊ အာန်နာ ဖရုက်
ပွံက် အဓိပ္ပါယ်	လၟေင်ကမၠောန် စိုတ်မဟွံသမ္တီ မစကာ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ပရေင်စိုတ်ဟွံညိင်ဝတ်။

နဲကဲစဵုဒၞာစိုတ် (အၚ်္ဂလိက်: Defense Mechanism) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု လညာတ်စိုတ်ပညာ (Psychology) ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲလညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်စိုတ် (Psychoanalytic theory) မ္ဂး၊ ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် စိုတ်မဟွံသမ္တီ (Unconscious psychological mechanism) မကတဵုဒှ်ကၠုင် နကဵုသဘာဝ သွက်ဂွံ ဖအောန်ဖအဟ် ပရေင်စိုတ်ဟွံညိင်ဝတ် (Anxiety) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဒဒိုက်စိုတ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ဟွံကိတ်ညဳ အကြာ အရာမနွံပၟိက် ကေုာံ အရာမဒှ်ဍာံတအ်ရ။

ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ

လညာတ် မဆေင်ကဵု နဲကဲစဵုဒၞာစိုတ်ဝွံ စဖန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု အစာစိုတ်ပညာ ပြာကတ် သဳဂမောန် ဖရုက် (Sigmund Freud) ရ။ ညးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ် ဒဒှ်ရ "အဲ" (Ego) ပိုယ်ဝွံ ဒးဂစာန် ညှိနှောဝ်ဒၟံင် အကြာ ပၟိက်ဆန္ဒသဘာဝ (Id) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်ဂကောံမၞိဟ် (Superego) တုဲ ကာလဟွံကိတ်ညဳမ္ဂး စိုတ်ဟွံညိင်ဝတ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ကြဴနူဂှ် ကောန်ဝုတ်ညး အာန်နာ ဖရုက် (Anna Freud) ဆက်တုဲ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဇၞော်မောဝ်လဝ် လညာတ်ဏအ် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲလိက်ကၞပ်ညးမချူလဝ်ရ။

နဲကဲစဵုဒၞာစိုတ် အဓိကဂမၠိုင်

မၞိဟ်တအ် စကာဒၟံင် နဲကဲစဵုဒၞာစိုတ် နာနာသာ် ပ္ဍဲဘဝလၟေင်တ္ၚဲရ။ နဲကဲ မပြာကတ်အိုတ်ဂမၠိုင်ဂှ်-

1. ပွမတးပါဲ (Denial): ပွမဟွံဒုင်သဇိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမဟွံဒုင်ကေတ် လတူ အရာမဒှ်ဍာံ မကဵုဒဒိုက်စိုတ်။ (ဥပမာ - မၞိဟ်မွဲ ယဲဇၞော်ဒၟံင်ကီုလေဝ် ဟွံပတှ်ေ ဒဒှ်ရ ဇကုယဲဒၟံင်)။
2. ပွမဍဵုလံက် (Repression): ပွမပၞုက်စွံ ကသပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရူဒဒှ် မကဵုဒဒိုက်စိုတ် ပ္ဍဲကဵု စိုတ်မဟွံသမ္တီ (Unconscious mind) ညံင်ဂွံဝိုတ်အာ။ (ဥပမာ - ပွမဝိုတ်အာ ပရူဒဒှ် ဟွံခိုဟ် မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဘဝကောန်ၚာ်)။
3. ပွမကၠေဟ်စုတ် (Projection): ပွမကၠေဟ်စုတ် ဒေါသ၊ ပၟိက်ဆန္ဒ ဟွံသေင်မ္ဂး အခိုက်အလိုက် အရာဟွံခိုဟ် ဇကု လတူ ညးတၞဟ်။ (ဥပမာ - ဇကုဂှ် က္ဍုဟ်ဒၟံင် ညးတၞဟ်တုဲ ဟီုဒၟံင် ဒဒှ်ရ ညးတၞဟ်ဂှ် က္ဍုဟ်ဒၟံင် ဇကုရ)။
4. ပွမပြံင်လှာဲဒၞာဲ (Displacement): ပွမပြံင်လှာဲ ဒေါသ ဟွံသေင်မ္ဂး စိုတ်ဟွံမိပ် နူကဵု ပူဂိုလ်မွဲ (မပတိတ်ဟွံဂွံ) စုတ်လတူ ပူဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရာတၞဟ်မွဲ မဍိုန်လျနူဇကု။ (ဥပမာ - ဒးဒုင်ထေဲကၠုင် ကုနာဲဗွိုင်တုဲ ကၠုင်ထေဲစုတ် ကုကောန်ဇာတ် ပ္ဍဲသ္ၚိ)။
5. ပွမဂၠာဲဟိုတ်ဖဵု (Rationalization): ပွမဖန်ဗဒှ် ဟိုတ်ဖဵု မယောင်ယာ သွက်ဂွံ ဂြောပ်ဗဒန် ဒ္ဂေတ်ပဋိပတ် ဟွံသေင်မ္ဂး တင်နွံပၟိက် ဇကု ညံင်ဂွံဒှ် အရာမဒးရး။ (ဥပမာ - သွဟ်လိက် ဟွံအံင်တုဲ ဟီုစ ဒဒှ်ရ အစာဖျေံလိက် ဟွံခိုဟ်)။
6. ပွမဖန်ဗဒှ် အရာခိုဟ် (Sublimation): ဒှ်နဲကဲစဵုဒၞာ မခိုဟ်မွဲတုဲ၊ ပွမပြံင်လှာဲ ဒေါသ ဟွံသေင်မ္ဂး ဇြဟတ်စိုတ်ဟွံခိုဟ်တအ် ညံင်ဂွံဒှ်အာ ကမၠောန် မကဵုဖဵု ဟွံသေင်မ္ဂး ကမၠောန်အနုသုခုမ။ (ဥပမာ - မၞိဟ်စိုတ်ဂိဒၟံင်မွဲ ဂစာန်ချူကဗျ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝေင်ကစား ညံင်ဂွံပတိတ် ဇြဟတ်)။

အခန်ကဏ္ဍ ပ္ဍဲစိုတ်ပညာ

နဲကဲစဵုဒၞာစိုတ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာသဘာဝ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ စိုတ်ပိုယ် ညံင်ဟွံဂွံ လီုလာ် ပ္ဍဲအခိင် မဒးဆောမ်ဒုင် ပြသၞာကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရ စကာလောန်အာမ္ဂး ဍေဟ်ပကဵု ညံင်ဂွံ ကတဵုဒှ် ယဲစိုတ်၊ ယဲစိုတ်ဂၠိုင် ကေုာံ ပြသၞာပရေင်ဆက်စၠောအ်မၞိဟ် မာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်လွဳလွတ်ယဲစိုတ် (Psychotherapy) မ္ဂး အစာယဲတအ် ဗိုင်ရီုထံက်ပင် ညံင်မၞိဟ်ယဲတအ် ဂွံတီကၠိုဟ် လတူ နဲကဲစဵုဒၞာစိုတ် ဇကုမစကာဒၟံင်တအ်တုဲ၊ ညံင်ဂွံ ပြံင်လှာဲစကာ နဲကဲမထတ်ယုက်တအ်ရ။