နဲကဲမခၞံဗဒှ် ဝေါဟာရတၟိဂမၠိုင်

နဲကဲမခၞံဗဒှ် ဝေါဟာရတၟိဂမၠိုင် (အင်္ဂလိက်: Word Acquisition Methods / Word Formation) ဝွံ ဒှ်လၟေင်ကမၠောန်သဒ္ဒါ ကေုာံ ပရေင်အရေဝ်ဗေဒ မစကာသွက်ဂွံခၞံဗဒှ်ပတိုန် ဝေါဟာရတၟိ (Neologisms) ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံလွဳစ ဝေါဟာရတၟိတၟိ ပ္ဍဲအရေဝ်ဘာသာမွဲမွဲရ။ အတိုင်တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Yakubovna et al., 2022) မ္ဂး အရေဝ်ဘာသာမွဲမွဲ မလေပ်ဂဵုလဟဵုလှဲလးတိုန်အာဂှ် နွံသဇိုင်ကု နဲကဲမခၞံဗဒှ်ဝေါဟာရ မၞုံကဵုဍာ်ဒကေဝ်ဂမၠိုင်ရ။

နဲကဲအဓိကဂမၠိုင်

ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်ဘာသာမန် ကေုာံ အင်္ဂလိက်ဂှ် သုင်စောဲဒၟံင်နဲကဲခၞံဗဒှ်ဝေါဟာရ အဓိက (၅) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

ပွမပံင်ဗစပ် (Blending / Compounding):

ဒှ်ပွမကေတ် မအက္ခရ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဝေါဟာရၜါမတုဲ ပံင်ဗစပ်ကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ဝေါဟာရမွဲမ မၞုံကဵုအဓိပ္ပါယ်တၟိရ။

ဥပမာ အင်္ဂလိက်: Information + Entertainment = Infotainment။
ဥပမာ မန်: နေမိန် (နေက + သုခမိန်)၊ လျးတော်ကော် (လျး + တော်ကော်)။

ပွမပတိုန်အဆက် (Affixation / Derivation):

ဒှ်ပွမစုတ် မအက္ခရ်အဆက်တမ် (Prefixes) ဟွံသေင်မ္ဂး အဆက်ကၞောတ် (Suffixes) ပ္ဍဲတမ်ဝေါဟာရ သွက်ဂွံပြံင်လှာဲအဓိပ္ပါယ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကဆံင်ဝေါဟာရရ။

ဥပမာ အင်္ဂလိက်: Happy → Unhappy။
ဥပမာ မန်: ညး + တာလျိုင် = ညးတာလျိုင်။

ပွမလွဳစ (Borrowing / Loanwords):

ဒှ်ပွမလွဳစဝေါဟာရ နူကဵုအရေဝ်ဘာသာသ္အာင်တုဲ သုင်စောဲအာ အတိုင်ဗီုပြင်တမ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပြုပြေင်ဗီုပြင်တၟိ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳကုရမျာင်ဇကုရ။

ဥပမာ အင်္ဂလိက်: Kindergarten (နူဂျာမာန်)။
ဥပမာ မန်: ကောန်ပျူတာ (Computer)၊ မနုဿ (နူပါဠိ - Manussa)။

ပွမကုတ်ဗဒအ် (Clipping):

ဒှ်ပွမကုတ်ဗဒအ်ထောအ် မအက္ခရ်ဂမၠိုင် နူဝေါဟာရမဂၠိင်တအ်ဂှ် ညံင်ဂွံဂၠေအ်တုဲ ညံင်ဂွံဟီုစ၊ ချူစ လောဲသွာရ။

ဥပမာ: Application → App၊ Examination → Exam။

ပွမပြံင်လှာဲအဓိပ္ပါယ် (Semantic Shift):

ဒှ်ပွမစကာ ဝေါဟာရတြေံမွဲမ သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အဓိပ္ပါယ်အရာဝတ္ထု ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲပညာတၟိရ။ ဍေံဒှ်နဲကဲမသုင်စောဲ ဝေါဟာရလျး မွဲသာ်ကီုရ။

ဥပမာ: Mouse (ကၞိ → ကပေါတ်စကာကုမ်ပျူတာ)။

ဖိုလ် ကေုာံ ကိစ္စဇၞော်

နဲကဲမခၞံဗဒှ်ဝေါဟာရတအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲပရေင်ဇၞော်မောဝ်အရေဝ်ဘာသာ -

ဗၟံက်ထ္ၜး နဲကဲပညာတၟိ: ပ္ဍဲခေတ်ဂတာပ်ခေတ်ဏအ် နဲကဲပညာတၟိတၟိ (ဥပမာ - AI) ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ သ္ဒးခၞံဗဒှ် ဝေါဟာရတၟိ သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜးအဓိပ္ပါယ်ဍေံ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးရ။
မင်မဲ ယေန်သၞာင်: ပကဵုညံင်အရေဝ်ဘာသာမိ ဂွံဂတာပ်ခေတ် ကေုာံ ဂွံဆက်စၠောံမာန် သက္ကုပွမဒးလွဳစအရေဝ်သ္အာင် ဗွဲမလောန်ကာဲ။
ဇၞော်မောဝ် တော်ကော်: ပကဵုညံင် တော်ကော် (Systematic Thought) ဂကူမွဲ ဂွံလှဲလးတိုန် ကေုာံ ပကဵုညံင်ဂွံဗၠးၜးနူပွမစောဲလာံ ပ္ဍဲအရာမဟွံမွဲကုတန်ဖိုးရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

နိဿဲ

Ismoilova, K. R., et al. (2023). Neologism in English Language and Its Influence on Linguistics. Journal of Advanced Zoology, 44(S-6).
Yakubovna N., Khatamova Z., & Sirojiddin, S. (2022). General Methods of Word Acquisition. Journal of Positive School Psychology, 6(11), 1605-1609.