နဲပညာ

နဲပညာ (အၚ်္ဂလိက်: Technology) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်စကာ လညာတ် သိပ္ပံ ကေုာံ သမ္တီ ပညာ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ၊ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ လၟေင် ကမၠောန် သွက်ဂွံ သောင်ကလး ပြသၞာ ကေုာံ ပခိုဟ် ပတိုန် ဍာ်ဒကေဝ် ဘဝ ကောန်မၞိဟ် တအ် ရ။ ဝေါဟာရ ဏအ်ဝွံ ပြးဇး ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဇၟာပ်ဇၟာပ် ကဏ္ဍ ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲ ပိုယ် တုဲ၊ ဍေဟ် ပံင်ကောံ လဝ် အရာ မပ္တံကဵု သၞောတ် ကောန်ပျူတာ (Computer systems)၊ ကွတ်ပညာ ပရေင်သြိုင်ခၞံ၊ လွပ် ပရေင်ယဲ၊ ကေုာံ နဲကဲ စကာ ဒြဟတ် သဘာဝ တအ် သီုဖအိုတ် ရ။

နဲပညာ ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် အဓိက မပလီုပလာ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ (Driving force) ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ သဘာဝ ဂၠးတိ ရ။ စတမ် နူကဵု ခေတ် ကောန်မၞိဟ် တအ် စကာ ပၟတ် ကေုာံ ကိရိယာ တၟအ် စဵုကဵု စိုပ် ခေတ် ဉာဏ်စက် (Artificial intelligence) တ္ၚဲဏအ်၊ နဲပညာ ဝွံ ဆက် ဇၞော်မောဝ် တိုန် ဒၟံင် ဟွံမဲ ကဵု အပိုတ်အခြာ ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ နဲပညာ နကဵု လညာတ် ဝင်၊ ဂကူ၊ သဳအိုရဳ၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမလှဲလး ရ။

ဝှာင်:Cpu die.jpg

ဗီုရုပ် ထ္ၜး လဒက်ပတန် အပ္ဍဲ မိုက်ခရဝ်ပရဝ်သေသသာ (Microprocessor) မဒှ် ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက် နဲပညာ ဒဳဂျဳတေဝ် ခေတ်တၟိ။

၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)

ဝေါဟာရ "Technology" ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် ဂရိတ် တြေံ τέχνη (techne) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ကွတ်တဲ၊ ပညာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အစောံသတ္တိ" ကေုာံ λογία (logia) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပရေင်လ္ၚတ်" ရ။

ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ခေတ်တၟိ မ္ဂး၊ နဲပညာ ဝွံ ပါ်ကရေက် လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ၃ သာ် -

1. ကိရိယာ ကေုာံ စက် (Tools and Machines): ရုပ်ဝတ္ထု မပ္တံကဵု ကွဳစက်၊ ဖုန်၊ ကေုာံ စက်ရုင် တအ်။
2. လၟေင် ကမၠောန် (Processes and Methods): နဲကဲ မကၠောန် ပတိတ် အရာ မွဲမွဲ (ဥပမာ - လၟေင် ပတိတ် ပသဲ)။
3. သၞောတ် (Systems): သၞောတ် မပံင်ကောံ လဝ် နဲပညာ နာနာ သာ် (ဥပမာ - သၞောတ် အေန်တာနေတ် (Internet) ဟွံသေင်မ္ဂး သၞောတ် ပရေင်ပလံင် ကပေါတ်)။

နဲပညာ ကဵု သိပ္ပံ ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ရေင်သကအ် ညံင်ရဴ မသြိုဟ် ကဵု စး ကီု ရ။ သိပ္ပံ ဂှ် လ္ၚတ် သဘာဝ တုဲ ဂၠာဲ သမ္တီ ပညာ တၟိ ရ၊ နဲပညာ ဂှ် စကာ သမ္တီ ပညာ ဂှ် သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် အရာ မနွံကဵု ဖဵု သွက် ကောန်မၞိဟ် တအ် ရ။

၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Evolution)

ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲပညာ ဝွံ ဒှ် ဝင် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်မၞိဟ် ကီု ရ။ တၠပညာ ဝင် တအ် ပါ်လဝ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ နဲပညာ နကဵု ခေတ် အဓိက ဂမၠိုင် ရ -

• ခေတ် တၟအ် (Paleolithic & Neolithic Ages): ကောန်မၞိဟ် တအ် စ ဖန်ဗဒှ် ကိရိယာ တၟအ် သွက်ဂွံ လၟုဲ သတ် တုဲ၊ လက္ကရဴ ဂှ် လ္ၚတ် တီ ကၠုင် နဲကဲ ပတိုန် ပၟတ်၊ သြိုင် သ္ၚိ၊ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳ (Agriculture) ရ။
• ခေတ် ဗရိုတ် ကေုာံ ပသဲ (Bronze and Iron Ages): ကောန်မၞိဟ် တအ် မာန် စကာ ပသဲ ကေုာံ ဗရိုတ် သွက်ဂွံ ကၠောန် လွဟ် ကေုာံ ကိရိယာ မခိုင်ကၠိုက်၊ မကတဵုဗဒှ် ကဵု ဍုင် ကေုာံ အေန်ပါယာ ဇၞော်ဇၞော် တအ် ရ။
• ခေတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရုင်စက် (Industrial Revolution): ပ္ဍဲ ဗွဝ်ကၠံ ၁၈ တေအ်၊ ပရေင်ခၞံဗဒှ် စက် ဒြဟတ် ဍာ် (Steam engine) ဂှ် ပြံင်လှာဲ လဝ် လၟေင် ပတိတ် ကပေါတ် နူကဵု တဲ စိုပ် အာ စက်ယန္တရား ဇၞော်ဇၞော် ရ။
• ခေတ် တင်ဂၞင် (Information Age): စတမ် နူ ဗွဝ်ကၠံ ၂၀ လပါ်ကဝက်၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ထရန်သစ်စတာ (Transistor)၊ ကောန်ပျူတာ (Computer)၊ ကေုာံ အေန်တာနေတ် တအ်ဂှ် ပလီုပလာ် လဝ် ပရေင်ဆက်စပ် ဂၠးတိ အလုံအိုတ်သီု ရ။

၃။ ဂကူ နဲပညာ အဓိကဂမၠိုင် (Major Types of Technology)

နဲပညာ ဝွံ ပြးဇး ဒၟံင် ပ္ဍဲ ကဏ္ဍ နာနာ သာ် တုဲ ဍေဟ်တအ် နွံကဵု တင်ရန်တၟအ် တၞဟ်ခြာ ရ။

သ္ၚိအင် ထ္ၜး ဂကူ နဲပညာ ကေုာံ လွပ် ဍေဟ်တအ်

ဂကူ နဲပညာ	တင်ရန်တၟအ်	ဥပမာ လွပ်
နဲပညာ တင်ဂၞင် (IT)	သွက်ဂွံ သိပ်၊ တွက်ဂၞန်၊ ကေုာံ ပလံင် တင်ဂၞင်။	ကောန်ပျူတာ၊ အေန်တာနေတ်၊ ဒေတာဘေ့စ် (Database)။
နဲပညာ ပရေင်ထတ်ယုက် (Medical)	သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ယဲ၊ လွဳယဲ၊ ကေုာံ မင်မဲ လမျီု။	စက် MRI၊ ဂဥုဲ ဗက်သေန်၊ စက်ရုပ် လွဳယဲ (Surgical robots)။
နဲပညာ ကွဳစက် (Transportation)	သွက်ဂွံ ပလံင် မၞိဟ် ကေုာံ ကပေါတ် နူ ဌာန် မွဲ စိုပ် မွဲ။	က္ၜင်ကျာ၊ ကွဳစက် ဟွံမဲ မၞိဟ်ဒဳ၊ က္ၜင်ကျာ အကာသ (Spacecraft)။
နဲပညာ ပရေင်သြိုင်ခၞံ (Construction)	သွက်ဂွံ သြိုင် သ္ၚိ၊ တိုက်၊ ကေုာံ ဒဒန် ဂမၠိုင်။	စက် ယိုက် ကပေါတ် ဇြိုင်၊ 3D ပရင်တာ သွက် သ္ၚိ၊ တိုက် စဵုဒၞာ ထမိက်တိ။

၄။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ဂကောံမၞိဟ် (Impact on Society)

နဲပညာ ဝွံ ပြံင်လှာဲ လဝ် ဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ် တအ် ဂျိုင်သှ်ေ ကေုာံ ဆက်စပ် ရေင်သကအ် ဗွဲမဇၞော် ရ။ လပါ် ခိုဟ် ဂှ်၊ နဲပညာ ပရေင်ဆက်စပ် မပ္တံကဵု မဳဒဳယာ သမာဇ (Social media) တအ် ပကဵု ညံင် ဂၠးတိ ဂွံ ကြပ်ညောန် တုဲ၊ လွပ် နဲပညာ တအ် ဖအောန် ဖျေဟ် ဇမ္ၚောဲ ကေုာံ အခိင် ရ။

ဆဂး နဲပညာ လေဝ် ကတဵုဗဒှ် ပြသၞာ ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မာန် ရ။ ပရေင်စွဲလမ်း (Addiction) လတူ စမတ်ဖုန် (Smartphones)၊ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ကတဵုဒှ် ယဲ စိုတ်၊ ကေုာံ ပရေင်တြး ပရိုင်ပလီု (Fake news) တအ်ဝွံ ဒှ် အန္တရာယ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ ခေတ် ဒဳဂျဳတေဝ် တ္ၚဲဏအ် ရ။

၅။ နဲပညာ ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Technology and Economy)

ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ နဲပညာ ဝွံ ဒှ် ဒြဟတ် မဖန်ဗဒှ် ပရေင်တိုန်တက် ဇၞော်အိုတ် ရ။ စက်ယန္တရား ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် အလဵုအလဵု (Automation) တအ် ပကဵု ညံင် ကမၠောန် တအ် ဂွံ ပြဟ် ကေုာံ အိုတ် သြန် အောန် ရ။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ လၟုဟ် ဝွံ တန်တဴ ဒၟံင် လတူ သၞောတ် ပရေင်ကူသာန်သွံရာန် အဳလက်ထရဝ်နစ် (E-commerce) ကေုာံ သြန် ဒဳဂျဳတေဝ် ရ။

ဆဂး၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဉာဏ်စက် ကေုာံ စက်ရုပ် တအ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု ဖေက်လန် ဒဒှ်ရ ဍေဟ်တအ် သ္ဂောအ် ကၠုင် အစားထိုး ကမၠောန် မၞိဟ် (Job displacement) ပ္ဍဲ အနာဂတ် ရ။ တၠပညာ တအ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ဒဒှ်ရ ကမၠောန် မကၠောန် လၟိုန် (Routine tasks) တအ် ဗွဲမဂၠိုင် မာန် ဒးဒုင် ကေတ် ထောအ် နကဵု AI ကေုာံ စက်ရုပ် ပ္ဍဲ အကြာ ၂၀ သၞာံ ဂတ ဏအ် ရ။

၆။ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ပွဳပွူ သဘာဝ (Environmental Impact)

ပရေင်ဇၞော်မောဝ် နဲပညာ ရုင်စက် တအ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ် လဝ် ပြသၞာ ပွဳပွူ သဘာဝ ဗွဲမဇၞော် မပ္တံကဵု ပရေင်ဟွံအးဇ္ၚး ကျာ၊ ပရေင်တူ ဓါတ်ကာဗောန်၊ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate change) ရ။

ဆဂး၊ နဲပညာ ဏအ် ဟေင် ရ ပကဵု သွဟ် သွက်ဂွံ ပလေဝ် ပြသၞာ တအ် ဏအ်။ ကွတ်ပညာ တၟိ မပ္တံကဵု ဓါတ်ပၟတ် တ္ၚဲ (Solar energy)၊ ဓါတ်ပၟတ် ကျာ (Wind power)၊ ကေုာံ ကွဳစက် ဓါတ်လလဳ (Electric vehicles) တအ်ဝွံ ဒှ် နဲပညာ သၚေက် (Green technology) မရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ဖအောန် ဖျေဟ် ပရေင်ပလီုပလာ် သဘာဝ ရ။

၇။ စိုတ်ဓါတ် ကေုာံ ဒဿန နဲပညာ (Ethics and Philosophy of Technology)

နဲပညာ သၠုင် ကၠုင် မ္ဂး၊ လညာတ် သဳအိုရဳ (Theory) ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် (Ethics) လေဝ် ဒးချပ် ကၠုင် ဂၠိုင် ရ။ တၠဒဿန မာတင် ဟာင်ဒေဂါ (Martin Heidegger) ချူလဝ် လိက်ပရေင် မပြာကတ် "The Question Concerning Technology" မဟီုတွံ ဒဒှ်ရ နဲပညာ ဝွံ ဟွံသေင် ဆ ကိရိယာ သက်သက် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ဒှ် အရာ မဖန်ဗဒှ် ဗီုပြင် ကောန်မၞိဟ် တအ် ညာတ် ကေတ် ဂၠးတိ ရ။

ပြသၞာ စိုတ်ဓါတ် အဓိက ပ္ဍဲ ခေတ် တ္ၚဲဏအ် ပါလုပ် သီုကဵု -

• ပရေင်ဂီုကၠီု တင်ဂၞင် (Privacy): သၞောတ် စၟတ်သမ္တီ ရုပ် ကေုာံ ဒေတာ ဇၞော် (Big Data) မလီုလာ် အခေါင် ပူဂိုလ်။
• စိုတ်ဓါတ် AI (AI Ethics): ယဝ်ရ စက် မာန် ချပ် ဂွံ မ္ဂး၊ ညးလဵု ဒးကေတ် တာလျိုင် ပ္ဍဲ အခိင် စက် ယောန်မှာ။
• ပါ်ခြာ ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Divide): မၞိဟ် နွံ သြန် တအ် ဂွံ စကာ နဲပညာ ခိုဟ် တုဲ မၞိဟ် ဒိုက်ဂတ် တအ် ဒးသှ်ေ လက္ကရဴ။

၈။ နဲပညာ ခေတ်တၟိ မမံက်ဂတဝ် ကၠုင် (Emerging Technologies)

ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၂၁ ဏအ်၊ နဲပညာ တၟိ မာန် ပြံင်လှာဲ ဂၠးတိ သီုဖအိုတ် မမံက်ဂတဝ် ကၠုင် ဒၟံင် ရ -

• ဉာဏ်စက် (Artificial intelligence): စက် မမာန် ချပ်၊ ဗတောန်၊ ကေုာံ သောင်ကလး ပြသၞာ တုပ် ညံင် မၞိဟ်။
• ကွမ်တမ် ကောန်ပျူတာ (Quantum computing): ကောန်ပျူတာ မစကာ သဘာဝ ကွမ်တမ် သွက်ဂွံ တွက်ဂၞန် ဇြိုင်ဇြိုင် ဗွဲမပြဟ် ဇၞော် နူ ကောန်ပျူတာ ဓမ္မတာ မဳလဳယာန် ဆ။
• နဲပညာ ဗဳဇ (Biotechnology & CRISPR): ပရေင်ပြံင်လှာဲ DNA သွက်ဂွံ လွဳ ယဲ မပါကၠုင် နူ ဂဝ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ် တၞံ မခံင် ကဵု ရာသဳဥတု။
• နဲပညာ နာနဝ် (Nanotechnology): ပရေင်ကၠောန် ကပေါတ် ပ္ဍဲ ကဆံင် အက်တမ် (Atoms) မာန် ခၞံဗဒှ် ဂဥုဲ တၟိ ဟွံသေင်မ္ဂး ကပေါတ် ခိုင်ကၠိုက် ဗွဲမလောန်။

၉။ နဲပညာ ပ္ဍဲ ပရေင်ပညာ ကေုာံ သိပ္ပံ (Technology in Education and Science)

နဲပညာ ဝွံ ပြံင်လှာဲ လဝ် ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ် တအ် ဗတောန် ပညာ ရ။ ခေတ် ကိုပ်ကၠာ တေအ် ဒးအာ ဘာ သွက်ဂွံ ကတ်လ္ၚတ် ကီုလေဝ်၊ တ္ၚဲဏအ် နကဵု သၞောတ် ပရေင်ဗတောန် နူ အေန်တာနေတ် (E-learning) ကေုာံ Wikipedia တအ်ဂှ်၊ ဇၟာပ် မၞိဟ် ဂွံ အခေါင် လ္ၚတ် ပညာ ပ္ဍဲ ဇၟာပ် ဒၞာဲ ရ။

ပ္ဍဲကဵု သိပ္ပံ မ္ဂး၊ နဲပညာ ဝွံ ဒှ် လွဟ် အဓိက သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဂၞင် တၟိ ရ။ ဥပမာ - မှန်ဒ္ၚောဝ် အကာသ เจมส์ เวบบ์ (James Webb Space Telescope) ဝွံ မာန် ညာတ် ကေတ် ဂၠးတိ နူကဵု သၞာံ ဗီလဳယာန် တေအ် တုဲ၊ စက် ပခိုဟ် အက်တမ် ဇၞော် (LHC) ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ကောန်ဒကုတ် မဍောတ်အိုတ် ပ္ဍဲ စက္ကဝါ ရ။

၁၀။ အနာဂတ် နဲပညာ (Future of Technology)

အနာဂတ် နဲပညာ ဝွံ နွံကဵု အစောံသတ္တိ မဟွံမာန် ပိုင်ခြာ လဝ် ရ။ တၠပညာ တအ် ချပ် လဝ် ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ် တအ် သ္ဂောအ် ပြံင် အာ ဂျိုင်သှ်ေ ပ္ဍဲ လတူ ဂြိုဟ် အင်္ၚာ (Mars colonization) နကဵု အရီုအဗင် နဲပညာ အကာသ ရ။

တုဲပၠန် လညာတ် ပရေင်အလုံစုံ ဉာဏ်စက် (Technological Singularity) ဝွံ လေဝ် ဒှ် အရာ မၞိဟ် တအ် ဟီုဂး ဂၠိုင် ရ။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် အခိင် ဉာဏ်စက် သၠုင် နူကဵု ဉာဏ် မၞိဟ် တုဲ ဍေဟ်တအ် ဖန်ဗဒှ် နဲပညာ တၟိ အလဵုအလဵု ဍေဟ်တအ် ရ။ ၜိုန်ရ နဲပညာ ဝွံ ကဵု ဖဵု ခိုဟ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီုလေဝ်၊ ပရေင်မင်မဲ ညံင် နဲပညာ ဂွံ ကဵု ဖဵု သွက် ကောန်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် ဟွံမဲ ကဵု ပရေင်ပလီုပလာ် ဂှ် ဒှ် တာလျိုင် ဇၞော်အိုတ် သွက် ကောန်မၞိဟ် တအ် ပ္ဍဲ အနာဂတ် ရောင်။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

• သိပ္ပံ (Science)
• ဉာဏ်စက် (Artificial intelligence)
• ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရုင်စက် (Industrial Revolution)
• အေန်တာနေတ် (Internet)