ပကင်ရင် သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ်
ပကင်ရင် သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ် (အင်္ဂလိက်: Transportation Management ဟွံသေင်မ္ဂး Logistics Management) ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍအဓိက ပ္ဍဲကဵု ပရေင်သွံရာန်ဗၞိက် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဆေင်စပ်ကဵု အရာမဖန်ဇန်၊ စဳမံင် ကေုာံ ထိင်ဒဝ် ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ကပေါတ်၊ ညးမကၠောန်ကမၠောန် ကေုာံ တင်ဂၞင်နာနာ နူကဵု ဒၞာဲတမ်မူလ စဵုကဵုစိုပ် ဒၞာဲညးမသုင်စောဲကၞောတ်တဲ ရ။ ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံထိင်ဒဝ် ကမၠောန်သၞောတ်ဗီုပြင် (Supply Chain) ညံင်ဂွံကၠောန်အာ ကမၠောန် ဗွဲမပြဟ်ပြေဟ်၊ သက်သာ ကေုာံ စိုပ်တရဴရ။
၁။ ပဏာမ (Introduction)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပကင်ရင် သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍမွဲ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုကမၠောန် လောဂျစ်စတစ် (Logistics) သွက်ဂွံ ဖန်ဇန်ကဵု ညံင်ကပေါတ်ဂမၠိုင် ဂွံစိုပ်အာ ဇရေင်ညးရာန် ပ္ဍဲအခိင်အခါ မဒးရး၊ ပ္ဍဲဒၞာဲမဒးရး ကေုာံ နကဵုင္ၚုဟ်မး မဒးရးရ။ ကမၠောန်ဏအ်ဝွံ ပံင်သီလဝ် ကမၠောန်အဓိက ဗီုကဵု ပရေင်ရုဲစှ် သၞောတ်ဂၠံင်ဍာ်၊ ပရေင်စဳမံင် ကွဳစက်၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ကပေါတ် ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ်စၟဳစၟတ် တင်ဂၞင်နာနာရ။ ပ္ဍဲခေတ်ကာလလၟုဟ် နကဵုအသိင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂၠးကဝ် (Globalization) မဇၞော်မောဝ်တိုန်အာဂှ်၊ သၞောတ်ပကင်ရင် ပလံင်ဗစိုပ်ဏအ် ဒှ်ကၠုင် အရာမွဲ ဟွံမဲဟွံတုဲ သွက်ဂွံ ပခိုင်ကဵု ဒြဟတ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရးနိဂီုတအ်ရ။ သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ် မခိုဟ်မွဲဂှ် ယှအ်ဖျေဟ်ကဵု သြန်စရိတ် မအိုတ်စ သွက်ကမၠောန်၊ ဇၞော်မောဝ်ကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ ကုညးရာန်ကပေါတ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်ကဵု အခေါင်အရာ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် ပ္ဍဲဗွိုက်ဖျာဂၠးကဝ်ရ။[၁]
အရာမလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု ပကင်ရင် သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ်ဂှ် ညံင်ရဴ ကပေါတ်မဆေင်ကဵု ထ္ၜးရုပ် (Physical goods) သၟးဟွံက သီုကဵု အရာမဟွံမဲကဵုရုပ် (Intangible items) ဗီုကဵု အခိင် ကေုာံ တင်ဂၞင် (Information) တအ်လေဝ် ပါလုပ်ဒၟံင် သီုဖအိုတ်ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်တမ်မူလ (History and Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အဓိပ္ပါယ် မအရေဝ် "လောဂျစ်စတစ်" (Logistics) ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် (Greek) "logistikos" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ညးမစိုန်သကီု ပ္ဍဲပရေင်စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ တင်ဂၞန်" ရ။ လက္ကရဴဏအ် စၠောအ်ကၠုင် နကဵုအရေဝ်လေတ်တေန် (Latin) "logisticus" တုဲ ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေအ် သုင်စောဲလဝ် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန်ပၞာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။[၂] ပ္ဍဲခေတ် ကာလပၞာန်ဂၠးကဝ်၊ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ဇွောအ်မ ကေုာံ လွဟ်လက်နက် ကုဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်အိုတ်တုဲ နဲကဲပကင်ရင်ဏအ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။
စိုပ်ခေတ် ၁၉၆၀ တအ်ဂှ် နဲကဲပကင်ရင်ဏအ် စလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ သွံရာန်ဗၞိက်ရ။ ကမ္ပဏဳဇၞော်ဇၞော်တအ် စသုင်စောဲကၠုင် သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ် သွက်ဂွံ ဖန်ဇန် ကပေါတ်ပတိတ် နူရုံ စဵုကဵုစိုပ် ဖျာ။ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ဝွံ နူကဵု ကမၠောန်မဆေင်ကဵု ပၞာန်သၟးဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင် ဒှ်အာ ကဏ္ဍအဓိက သွက်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂၠးကဝ် (Global Supply Chain) ရ။
၃။ အစိတ်အပိုင်း ကေုာံ လဒက်ပတန် (Components and Structure)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ပကင်ရင် ပလံင်ဗစိုပ်ဂှ် လဒက်ပတန်လဝ် နကဵု အစိတ်အပိုင်းအဓိက ဂၠိုင်ကဵုသာ်ရ။ သွက်ဂွံ စဳမံင်ပကင်ရင် ဗွဲမဍာံအာတ်ဂှ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် သၞောတ် "၇ တင်" (The Seven R's of Logistics) ရ။[၃]
| လၟေင် | အင်္ဂလက္ခဏာ (The "Right") | အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ ပရေင်သုင်စောဲ |
|---|---|---|
| ၁ | ကပေါတ်မဒးရး (Right Product) | ပလံင်ဗစိုပ် ကပေါတ် မဍာံပြ ကုပၟိက်ဆန္ဒညးရာန်။ |
| ၂ | လၟိဟ်မဒးရး (Right Quantity) | သၞောတ်မဖန်ဇန်လဝ် လၟိဟ်ကပေါတ် ညံင်ဟွံဂွံယောန်။ |
| ၃ | အခိင်မဒးရး (Right Time) | ပလံင်ဗစိုပ် ညံင်ဂွံစိုပ် ပ္ဍဲအခိင်မစၟတ်လဝ် တိက်ကျ။ |
| ၄ | အကာဲအရာမဒးရး (Right Condition) | ကပေါတ် ဟွံဂွံလီုလာ် အခိင်မပလံင်ဗစိုပ်။ |
| ၅ | ဒၞာဲမဒးရး (Right Place) | ပလံင်ဗစိုပ်ကဵု ဒၞာဲမဍာံပြ သွက်ညးမဒုင်တဲ။ |
| ၆ | ညးရာန်မဒးရး (Right Customer) | သေချာဂွံစိုပ် ဇရေင်ညးမရာန်ကပေါတ် မဍာံပြ။ |
| ၇ | င္ၚုဟ်မးမဒးရး (Right Price/Cost) | င္ၚုဟ်စရိတ် ကမၠောန်ပလံင်ဗစိုပ် မဗဗွဲ ကုကမၠောန်။ |
၄။ ပရေင်ဆက်စပ် ပ္ဍဲသၞောတ်မဟာပိုန်ဒြပ် (Role in Macroeconomics and Supply Chain)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ်ဝွံ ဒှ်ဇုတ်လဒေါဝ် ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ကမၠောန်ပလံင်ဗစိုပ်ဂှ် ဓမံက်ထ္ၜးကဵု သြန်စရိတ် မအိုတ်စ ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန်သွံရာန်။ နကဵုပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂၠးကဝ်မ္ဂး သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ်ဏအ် ပံင်စပ်လဝ် ရးနိဂီု ဂမၠိုင်၊ ရုံကမၠောန် ဂမၠိုင် ကေုာံ ဖျာဂမၠိုင်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ညံင်ဂွံပါ်ကရေက်လဝ် နကဵုၜါသွာင် အဓိက - သွာင်ပလံင်လုပ် (Inbound Logistics) ကေုာံ သွာင်ပလံင်တိတ် (Outbound Logistics) ရ။
- Inbound Logistics: ပကင်ရင် ကပေါတ်တမ် (Raw materials) နူကဵု ညးသွံ (Suppliers) ညံင်ဂွံစိုပ် ရုံကၠောန်ပတိတ်။
- Outbound Logistics: ပကင်ရင် ကပေါတ်မကၠောန်တုဲ (Finished goods) နူကဵု ရုံ ညံင်ဂွံစိုပ် ဖျာ ဟွံသေင်မ္ဂး ညးမသုင်စောဲ။
၅။ သၞောတ် ပကင်ရင် ပလံင်ဗစိုပ် (Transportation Management System - TMS)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]TMS (Transportation Management System) ဝွံ ဒှ်သၞောတ် ဆော့ဖ်ဝဲလ် (Software) အဓိက မသုင်စောဲ သွက်ဂွံ စဳမံင်၊ ကၠောန်ဗဒှ် ကေုာံ ပခိုဟ်တိုန် ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ကပေါတ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်စမၠောအ်ကပေါတ်ရ။[၄] သၞောတ် TMS ဂှ် ပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ERP (Enterprise Resource Planning) တုဲ ဍေဟ်ရီုဗင်ကဵု-
- ပရေင်ရုဲစှ် နဲကဲပလံင် (ကွဳစက်၊ က္ၜင်၊ က္ၜင်ကျာ)။
- ပရေင်စၟတ်သမ္တီ လၟေင်ဂၠံင် မဂၠေအ်အိုတ် ကေုာံ စရိတ်သက်သာအိုတ် (Route optimization)။
- ပရေင်စၟတ်သမ္တီ တင်ဂၞင် သွက်ညးရာန် (Tracking and performance analysis)။
၆။ သၞောတ်ပကင်ရင် ရုံဂိုဒံင် (Warehouse Management System - WMS)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန်ပလံင်ဗစိုပ်ဂှ် WMS လေဝ် ဒှ်အရာမကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ WMS ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မထိင်ဒဝ် ကပေါတ် ပ္ဍဲရုံဂိုဒံင် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံပလံင်တိတ်ရ။ လၟုဟ်မ္ဂး သၞောတ် TMS ကေုာံ WMS တအ်ဂှ် ပံင်ပ္ကောံတုဲ ဒှ်ကၠုင် TWMS (Transportation and Warehouse Management System) မဒှ် သၞောတ်မွဲဓဝ် မထိင်ဒဝ် သီုရုံဂိုဒံင် သီုပလံင်ဗစိုပ်ရ။[၅] နကဵုသၞောတ်ဏအ် ဍေဟ်ရီုဗင်ကဵု ပရေင်ဖန်ဇန် ကပေါတ် ပ္ဍဲရုံ ညံင်ဂွံပြဟ် ကေုာံ ညံင်ဟွံဂွံယောန်မှာ။
၇။ ပရေင်ကမၠောန် သကိုပ်လဒေါဝ် (Third-Party Logistics - 3PL)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ကမ္ပဏဳ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံကၠောန် ကမၠောန်ပလံင်ဗစိုပ် နကဵုအလဵုဇကုရ၊ ညးတအ် အာပ်ကဵု ကမ္ပဏဳသကိုပ်လဒေါဝ် မကော်ဂး 3PL (Third-party logistics) တအ်ရ။[၆] 3PL တအ်ဂှ် ဖန်ဇန်ကဵု သီုဖအိုတ် စပ်ကဵု ရုံဂိုဒံင်၊ ပရေင်ထုပ်ပ္ကောံ (Pick and Pack) ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ် ကပေါတ်ရ။
- Standard 3PL: ဖန်ဇန်ကဵု ကမၠောန်သဇိုင် ဗီုကဵု စွံရုံ၊ ပလံင်။
- Service Developer 3PL: မနွံကဵု နည်းပညာ ဗီုကဵု သၞောတ်စၟတ်သမ္တီ (Tracking system)။
- Customer Adapter 3PL: မဖန်ဇန်ကဵု ကမၠောန်ပလံင်ဗစိုပ် သီုဖအိုတ် နကဵုပၟိက် ညးရာန်။
၈။ ပကင်ရင် အရာနွံပၟိက် ပလံင်ဗစိုပ် (Transportation Demand Management - TDM)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]TDM (Transportation Demand Management) ဝွံ ဒှ်နဲကဲ မဖန်ဇန် ညံင်သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ် ဂွံနွံကဵု ပရေင်စိုန်သကီု ကေုာံ ယှအ်ဖျေဟ် ပရေင်တေင်ဂြတ် ဂၠံင်ဍာ် (Traffic congestion) ကေုာံ ပရေင်မပလီုပလာ် သဘာဝ (Emissions) ရ။[၇] နဲကဲဏအ်ဂှ် ဖန်ဇန်ကဵု ညံင်ဂွံသုင်စောဲ ကွဳစက် မသက္ကုအန္တရာဲ ကုသဘာဝ၊ ညံင်ဂွံဖန်ဇန် အခိင်ပလံင်ကပေါတ် မဟွံမဲ ကုပရေင်တေင်ဂြတ် ကေုာံ ညံင်ဂွံသုင်စောဲ သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ် အလုံဍုင် (Public transport for freight) ညံင်ဂွံဂၠိုင်တိုန်ရ။
၉။ သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ် ပ္ဍဲကမၠောန်ပၞာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ (Military and Government Logistics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ်ဝွံ စတမ်ကၠုင် နူကမၠောန်ပၞာန် (Military logistics) ရ။ ပ္ဍဲကမၠောန်ပၞာန်၊ အရာမကိစ္စဇၞော်အိုတ်ဂှ် "Attainability" (ပရေင်စိုပ်တရဴ) ရ - မဒှ်အရာ ညံင်လွဟ်၊ ဇွောအ်မ၊ ကေုာံ ကပေါတ်ဂဥုဲ တအ် ဂွံစိုပ် ဒပ်ပၞာန် ပ္ဍဲအခိင်မဒးရး၊ ၜိုတ်မနွံပၟိက်ရ။[၈] လၟေင်အဆံင် သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ်ပၞာန်ဂှ် နွံ ၃ သာ်- ၁။ Strategic logistics (လၟေင်ဗျူဟာ): ပရေင်ဖန်ဇန် နူကဆံင်ဍုင်။ ၂။ Operational logistics (လၟေင်ကမၠောန်): ပရေင်ဖန်ဇန် ပ္ဍဲဒေသပၞာန်။ ၃။ Tactical logistics (လၟေင်ဗတိုက်): ပရေင်ဖန်ဇန် ပ္ဍဲဒၞာဲမတိုက်ပၞာန်။
၁၀။ အနာဂတ် နည်းပညာ ပ္ဍဲကမၠောန်ပလံင်ဗစိုပ် (Future Technologies in Transportation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး ကမၠောန်ပလံင်ဗစိုပ်ဏအ် ဒုင်သဇိုင် ကုနည်းပညာ AI (Artificial Intelligence), Machine Learning ကေုာံ IoT (Internet of Things) တုဲ ဆက်ဇၞော်မောဝ်အာဏောင်။ သၞောတ် SaaS (Software as a Service) တအ် ပြးဇးကၠုင်တုဲ၊ ကမ္ပဏဳတအ် သုင်စောဲကၠုင် သၞောတ် Cloud-based TMS သွက်ဂွံ လ္ၚတ်ရံင် တင်ဂၞင် ဗွဲမပြဟ်ပြေဟ် (Real-time data)။[၉] တုဲပၠန် နဲကဲ Automation ဗီုကဵု ကွဳစက်ဟွံမဲကဵု ညးဒဳ (Autonomous vehicles) ကေုာံ ဒရုန်း (Drones) တအ် ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကမၠောန်ပလံင်ဗစိုပ် ကၞောတ်တဲ (Last-mile delivery) ဏောင် ဂးလဝ်ရ။
တင်ဂၞင် ဗဳဒဳယော (YouTube Resource)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လ္ၚတ်ရံင် ပရူပရာ လောဂျစ်စတစ် ကေုာံ သၞောတ်ပလံင်ဗစိုပ် ဗွဲတြး-
နိဿဲ (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Transportation management system - Wikipedia, "A transportation management system (TMS) is a category of logistics software used to plan, execute, and optimize the movement of goods."
- ↑ Logistics - Wikipedia, "The word logistics is derived from the Greek adjective logistikos meaning skilled in calculating."
- ↑ Logistics - Wikipedia, "The Seven R's is a popular concept used to enforce best practices in logistics management."
- ↑ Transportation management system - Wikipedia, "TMS platforms are commonly used to manage freight transportation activities such as shipment planning."
- ↑ Transportation and Warehouse Management System - Wikipedia, "A TWMS aids supply chain managers in overseeing the daily operations."
- ↑ Third-party logistics - Wikipedia, "Third-party logistics providers typically specialize in integrated operations of warehousing and transportation."
- ↑ Transportation demand management - Wikipedia, "TDM is the application of strategies and policies to increase the efficiency of transportation systems."
- ↑ Military logistics - Wikipedia, "Military logistics is the discipline of planning and carrying out the movement, supply, and maintenance of military forces."
- ↑ Descartes Systems Group - Wikipedia, "Descartes' cloud-based logistics messaging system connects more than 26,000 customers."
- "What is Transportation Systems Management and Operations (TSMO)?". ops.fhwa.dot.gov.
- "Chapter 9: Transportation Systems Management". City of Bend.
- Transportation management system - Wikipedia.
- "Design for logistics". Wikipedia.
- Information Logistics - S. R. Ranganathan.
- Farrow, Charles C. "Military tactics and logistics".
- "Logistics". Oxford English Dictionary.
- Hertz and Alfredsson (2003) on 3PL providers.
- "Transportation demand management", Blueprint strategy.
- Descartes Systems Group, Global Logistics Network.