ပစ္စက္ခ
မံက်ပြာကတ်
| [[File:{Eye_iris.jpg|frameless]] မတ် မဒှ်ဣန္ဒြဳအဓိက သွက်ပစ္စက္ခပရမာဏ | |
| ကဏ္ဍအဓိက | ယုတ္တိဗေဒဗုဒ္ဓဘာသာ / ပရမာဏ |
|---|---|
| အရာမလ္ၚတ် | ပညာမညာတ်ကေတ် တိုက်ရိုက်၊ သစ္စ၊ ဣန္ဒြဳ |
| ကဏ္ဍခွဲဂမၠိုၚ် | ဣန္ဒြဳပစ္စက္ခ၊ မာနသပစ္စက္ခ၊ ယောဂိပစ္စက္ခ |
Lead section
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပစ္စက္ခ (သက္ကတ: Pratyakṣa; ပါဠိ: Paccakkha) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်နဲကဲမကလိဂွံ ပညာမဍာံစၟတ် နကဵုပွမညာတ်ကေတ် တိုက်ရိုက် (Direct Perception) ရ။ ပ္ဍဲကဵု ယုတ္တိဗေဒဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ပရမာဏ၊ ပစ္စက္ခဝွံ ဒှ်ပရမာဏ ပထမအိုတ် ကေုာံ အဓိကအိုတ် သွက်ဂွံတီကေတ် သဘာဝဍာံ (Reality) မနွံဒၟံၚ် ဂတမုက်ရ။ ပစ္စက္ခဝွံ ဒှ်ပညာမဟွံနှေါကေတ် ကဵုပွမချပ်ဗ္စာ (Non-conceptual) တုဲ ဍေံမညာတ်ကေတ် အရာဝတ္ထု အတိုၚ်သဘာဝဍာံ ဍေံမနွံဂှ်ရ။
Main sections
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကူပစ္စက္ခဂမၠိုၚ် (Types of Perception)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဒဿနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ အ္စာဒိၚ်နာဂ (Dignāga) သောၚ်ကလးလဝ် ပစ္စက္ခ နွံ (၄) သာ်:
- ဣန္ဒြဳပစ္စက္ခ (Indriya-pratyakṣa): ပညာမကလိဂွံ နူကဵုဣန္ဒြဳ ၅ (မတ်၊ ကတောဝ်၊ မုဟ်၊ လတာ်၊ ဇကု)။
- မာနသပစ္စက္ခ (Mānasa-pratyakṣa): ပညာမကလိဂွံ နူကဵုစိုတ် မညာတ်ကေတ် အာရုံ။
- သံဝေဒနပစ္စက္ခ (Sva-saṃvedana): ပွမတီကေတ် စိုတ်ဓာတ် ကေုာံ ဝေဒနာ ဇကုတိုက်ရိုက်။
- ယောဂိပစ္စက္ခ (Yogi-pratyakṣa): ပညာမညာတ်ကေတ် သဘာဝဍာံ နကဵုဣဒ္ဓိ ဟွံသေၚ်မ္ဂး သမာဓိမသၠုၚ်။
လက်သဏ္ဍာန် ပစ္စက္ခမဍာံစၟတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံဒှ် ပစ္စက္ခမဗိုန်ဗတ် (Valid Perception)၊ ဍေံဒးနွံကဵု လက်သဏ္ဍာန် ၂ သာ်:
- ကပ်ပနာပေါေတ် (Kalpanāpoḍha): ဒးဟွံမွဲကဵု ပွမချပ်ဗ္စာ ဟွံသေၚ်မ္ဂး ပွမခၞံဗဒှ် နကဵုအရေဝ်ဘာသာ။
- အဘြာန်တ (Abhrānta): ဒးဒှ်အရာမဟွံဗၠေတ် (Non-illusory) ညံၚ်ရဴမညာတ် မတ်ဗၠေတ်တုဲ ညာတ်စက္ကရတအ်ဂှ် ဟွံဒှ်ပစ္စက္ခရ။
တၚ်ရန်တၟအ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပစ္စက္ခဝွံ အသုံးပြုလဝ် သွက်ဂွံ:
- တီကေတ် သဘာဝတၟေၚ် (Svalakṣaṇa) အရာဝတ္ထုမွဲမွဲ။
- ဒှ်သ္ဇိုၚ် သွက်ဂွံဆက်ကၠောန် အနုမာန် (Inference)။
- ပၟဝ်ဓရ် ဝိပဿနာ ညံၚ်ဂွံညာတ်ကေတ် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ တိုက်ရိုက်။
See also
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]References
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]External links
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Dignaga (2005). Pramāṇa-samuccaya. Oxford University Press။
- ↑ Stcherbatsky, Fyodor (1962). Buddhist Logic. Dover Publications။
- ↑ Matilal, Bimal Krishna (1986). Perception: An Essay on Classical Indian Theories of Knowledge. Oxford University Press။