ပညာဂဥုဲ
ပညာဂဥုဲ (အၚ်္ဂလိက်: Medicine) ဝွံ ဒှ်ပညာသိပ္ပံ ကေုာံ ကွတ်တဲ မစၟဳစၟတ် (diagnosis)၊ လွဳယဲ (treatment) ကေုာံ စဵုဒၞာယဲ (prevention) သွက်ဂွံပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ထတ်ယုက် မၞိဟ်တအ်ရ။[၁] ပညာဂဥုဲဝွံ နွံကဵုကဏ္ဍနာနာ မပ္တံကဵု ပရေင်လွဳယဲ နကဵုဂဥုဲ၊ ပရေင်ခ္ဍပ် (Surgery) ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန် (Public health) ရ။
ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History of Medicine)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝင်ပညာဂဥုဲဂှ် နွံကၠုင် နူကဵုခေတ်တမၠာတေအ်ရ-
- ခေတ်တမၠာ (Ancient Medicine): ပ္ဍဲခေတ်အဳဂျေပ်၊ ဗေဗဳလုံ ကေုာံ အိန္ဒိယတြေံတအ်ဂှ် သုင်စောဲလဝ် ဂဥုဲနူတၞံဆုသဘာဝ ကေုာံ နဲကဲအခိုက်ကၞာရ။ ပ္ဍဲအိန္ဒိယမ္ဂး ပညာ "အာယုဗဗေဒ" (Ayurveda) ပြာကတ်လဝ်ရ။
- ခေတ်ဟိပ္ပဝ်ခရေတ်တိတ် (Hippocrates): အစာဂဥုဲဂရိတ် ဟိပ္ပဝ်ခရေတ်တိတ် ဂှ် ဒှ်မအံက် ပညာဂဥုဲ ခေတ်တၟိရ။ ညးတေအ် ဖျေဟ်လဝ်သဇိုင် ဒဒှ်ရ ယဲကတဵုဒှ်ဂှ် ဟိုတ်နူသဘာဝ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူကံအတိက် ဟွံသေင်ရ။[၂]
- ခေတ်သိပ္ပံ (Scientific Era): ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ၊ ဟိုတ်နူပရေင်ဆဵုဂဗ စၟဗက်တဳရဳယျာ (Germ theory) နကဵု လူးဝစ် ပါးစတေအ် (Louis Pasteur) တုဲ ပညာဂဥုဲ ပြံင်လှာဲအာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။
ကဏ္ဍသဇိုင် ပညာဂဥုဲ (Basic Medical Sciences)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံဒှ် အစာဂဥုဲမွဲမ္ဂး ဒးလ္ၚတ်ပညာသဇိုင်တအ်ဏအ်ရ-
- **ခန္ဓာဗေဒ (Anatomy):** လ္ၚတ်ဗီုပြင် ဒက်ပ္တန် ခန္ဓကာယ။
[Image of the human skeletal system]
- **ဇဳဝဗေဒ ခန္ဓကာယ (Physiology):** လ္ၚတ်ဗီု ခန္ဓကာယ ကၠောန်ကမၠောန်။
- **ဓာတုဇဳဝ (Biochemistry):** လ္ၚတ်လၟေင်ဓာတု အပ္ဍဲကလာပ်ရုပ်။
- **ရောဂဗေဒ (Pathology):** လ္ၚတ်ဟိုတ် ကေုာံ ဗီုပြင် ယဲကတဵုဒှ်။
- **သြသဓဗေဒ (Pharmacology):** လ္ၚတ်ဗီုဂဥုဲတအ် ကၠောန်ကမၠောန် လတူခန္ဓကာယ။[၃]
ကဏ္ဍလွဳယဲ အဓိကဂမၠိုင် (Medical Specialties)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာဂဥုဲ ခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ပါ်လဝ် ကဏ္ဍလွဳယဲ ဗွဲမဂၠိုင်-
- **ဂဥုဲအပ္ဍဲ (Internal Medicine):** လွဳယဲ ကောန်ဒူနာနာ နကဵုဂဥုဲ။
- **ပရေင်ခ္ဍပ် (Surgery):** လွဳယဲ နကဵုနဲကဲ ကုတ်၊ ဗြဗံင် ဟွံသေင်မ္ဂး ခ္ဍပ်။
- **ဂဥုဲကောန်ၚာ် (Pediatrics):** လွဳယဲ ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်ဂမၠိုင်။
- **ဂဥုဲဗြဴ (Obstetrics and Gynecology):** လ္ၚတ်ပရူ ယဲဗြဴ ကေုာံ ပရေင်သၠးဂၠံဂဝ်။
- **ဂဥုဲစိုတ် (Psychiatry):** လွဳယဲ မဆက်စပ် ကုစိုတ်စရိုတ် ကေုာံ အာရုံ။
[Image of a surgical team in an operating room]
အခန်ကိစ္စဇၞော် (Importance)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာဂဥုဲဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ဂကူမၞိဟ်တအ်-
- **ဖအောန်ဖျေဟ် ပရေင်ချိုတ်:** ယဲကတဵုဒှ်မ္ဂး လွဳကဵုဗၠးမာန်။
- **စဵုဒၞာယဲ:** နကဵုနဲကဲ ထပက်ဝက်သေန် (Vaccination)။
- **ပခိုဟ်ပတိုန် အဆံင်ဘဝ:** ပကဵုညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံမံင်စံင် နကဵုပရေင်ထတ်ယုက် မဍိုက်ပေင်ရ။[၄]
နိဿဲ (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Saunders, J. (2000). The Practice of Clinical Medicine. Oxford University Press.
- ↑ Garrison, F. H. (1921). An Introduction to the History of Medicine. W. B. Saunders Company.
- ↑ Guyton, A. C., & Hall, J. E. (2016). Textbook of Medical Physiology. Elsevier.
- ↑ WHO. (2021). World Health Statistics 2021. World Health Organization.