ပညာဂၞန်
ပညာဂၞန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၞန်သင်္ချာ (အၚ်္ဂလိက်: Arithmetic) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍသဇိုင်အဓိကအိုတ် ကေုာံ တြေံအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ် သင်္ချာ (Mathematics) ရ။ ဘာသာရပ်ဏအ်ဝွံ လ္ၚတ်ပရူ ပရေင်ရိုဟ်လၟိဟ် ကေုာံ ဂၞန်ဂမၠိုင် (Numbers) တုဲ၊ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူ လၟေင်ကမၠောန် သဇိုင် မပ္တံကဵု ပွမပံင် (Addition)၊ ပွမနုက် (Subtraction)၊ ပွမပတၟောအ် (Multiplication) ကေုာံ ပွမပါ် (Division) တအ်ရ။
ပွံက် ကေုာံ ရိုဟ်ကၞက် (Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ အင်္ဂလိက် "Arithmetic" ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ်ဂရိတ် တြေံ "arithmos" (ἀριθμός) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ဂၞန်" (Number) ကေုာံ "aritmētikē" (ἀριθμητική) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပညာ မဆေင်ကဵု ဂၞန်" ရ။ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန်မ္ဂး "ဂၞန်" (Ganon) ဂှ် နွံကဵု ရိုဟ်ကၞက် နူ "ဂန" (ပါဠိ: Gaṇa - ပရေင်ရိုဟ်လၟိဟ်) တုဲ စကာကၠုင်လဝ် နူခေတ်တမၠာတေအ်ရ။
လၟေင်ကမၠောန် သဇိုင်ဂမၠိုင် (Fundamental Operations)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ပညာဂၞန် (Arithmetic) မ္ဂး နွံကဵု လၟေင်ကမၠောန် သဇိုင် အဓိက (၄) သာ် -
- ပွမပံင် (Addition): ဒှ်ပရေင် ပံင်ကောံ လၟိဟ် ဂၞန် ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ် ညံင်ဂွံ ဒှ် မွဲလၟိဟ်။ သင်္ကေတ (+)
- ပွမနုက် (Subtraction): ဒှ်ပရေင် ဖအောန်ဖျေဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး နုက်ပတိတ် လၟိဟ် နူကဵု ဂၞန်မွဲ။ သင်္ကေတ (-)
- ပွမပတၟောအ် (Multiplication): ဒှ်ပရေင် ပံင်ကောံ လၟိဟ်ဂၞန်မွဲ အတိုင် လၟိဟ်အလန် မကဵုလဝ် (ထပ်ဆ)။ သင်္ကေတ (x)
- ပွမပါ် (Division): ဒှ်ပရေင် ပါ်ကရေက် လၟိဟ်ဂၞန်မွဲ နကဵု လၟိဟ်အလန် မတုပ်သၟဟ်။ သင်္ကေတ (÷)
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဝင် (Historical Development)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာဂၞန်ဝွံ ကတဵုဒှ်လဝ် နူကဵု ခေတ်တမၠာ ဗွဲမလအ်လ ရ။ ဂကောံမၞိဟ် သုမေရဳယာန် (Sumerians) ကေုာံ အဳဂျေပ် (Egyptians) တအ် စကာကၠုင်လဝ် သၞောတ်ရိုဟ်လၟိဟ် နူကဵု ဘဳစဳ ၃၀၀၀ တေအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂၠးတိအာရှ မပ္တံကဵု အိန္ဒိယ ကေုာံ ဍုင်ကြုက် တအ်လေဝ် သၞောတ်ဂၞန် သုည (Zero) ကေုာံ သၞောတ်ဒသမ (Decimal system) တအ် ကတဵုဒှ်တုဲ၊ ပညာဂၞန်ဝွံ ပြးဇး စိုပ်အာ အလုံဂၠးတိရ။
လွပ် ပ္ဍဲ လၟိုန်တ္ၚဲ (Daily Usage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာဂၞန်ဝွံ ဒှ်ပညာ မဟွံမဲ ဟွံတုဲ ပ္ဍဲကဵု ဘဝ လၟိုန်တ္ၚဲ ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ စတမ်းနူကဵု ပရေင်သွံရာန် ဖျာ၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ အခိင်နာဍဳ၊ ပရေင်ၜတ်ကၞာတ် အရှာံတိဍာ် တအ်ဂှ် ဒးစကာ ပညာဂၞန် ဖအိုတ်ရ။
ဥပမာ ပ္ဍဲ ဝါကျ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- His mental arithmetic is very fast.
(ပရေင်ချပ်ဂၞန် လပါ် ပညာဂၞန် ညးဝွံ ပြဟ်လောန်ရ။)
- I need to learn basic arithmetic.
(အဲ ဒးလ္ၚတ် ဂၞန်သင်္ချာ သဇိုင် ရ။)
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Mathematics (သင်္ချာ)
- Number theory (သီအိုရဳ ဂၞန်)
- Algebra (အာလ်ဂျဳဗရာ)