ပညာဗေဒ
ပညာဗေဒ (အင်္ဂလိက်: Pedagogy) ဝွံ ဒှ်ပညာမလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် ဗီုပြင်မၞိဟ်တအ်မဗတောန် ကေုာံ မကလိဂွံဗဟုသုတရ။ ဝေါဟာရဏအ် ကၠုင်နူအရေဝ်ဂရိ paidagōgeō (pais = ကောန်င္ၚာ်၊ agō = ပွမပၠုပ်/ဗ္တောန်) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပွမပၠုပ်ကောန်င္ၚာ် ပ္ဍဲဂၠံင်တရဴပညာ" ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်၊ ပညာဗေဒဝွံ ဓလုက်လဝ် သီုဒဿနိကဗေဒ၊ စိတ္တဗေဒ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ဗတောန်မနွံကဵုအစောံရ။
နကဵုမတ်တၠပညာမ္ဂး (Theoretical Perspectives)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာပညာဗေဒ ကေုာံ စိတ္တဗေဒမ္ဂး ပညာဗေဒဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမပလံင်ဗစိုပ်တင်ဂၞင်ဟေင်၊ ဆဂး ဒှ်ပွမဖန်ဗဒှ်ကဵု အကာဲအရာ သွက်ဂွံကလိဂွံပညာရ။
- နကဵုမတ်တၠပညာ စိတ္တဗေဒဗဟုသုတ (Constructivism): တၠပညာ ဂျောန် ပဳယာဂျေ (Jean Piaget) ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရကောန်င္ၚာ်တအ်ဂှ် ဒက်ပတန်ပညာ နကဵုပွမစုက်လုက်ကဵု လောကတုဲ ဗတောန်ကေတ်အလဵုဇကုရ [၁]။
- နကဵုမတ်တၠပညာ ပရေင်မၞိဟ်-ယေန်သၞာင် (Social Constructivism): တၠပညာ လေဗ် ဝဳဂေါတ်သကဳ (Lev Vygotsky) သောင်ကလးလဝ် ဒဒှ်ရပညာဗေဒဂှ် ဒးနွံကဵုပွမဆက်ဆံင်အကြားမၞိဟ် (Social interaction) တုဲ နဲကဲ "Scaffolding" (ပွမရီုဗင်သိုက်သိုက်) ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန်ရ [၂]။
- နကဵုမတ်တၠပညာ ပညာဗေဒဝေဖန် (Critical Pedagogy): တၠပညာ ပေါ်လို ဖရဲရား (Paulo Freire) ဝေဖန်လဝ် သၞောတ်ပညာဗီု "Banking model" (ပွမစုတ်ပညာ ညံင်စုတ်သြန်ပ္ဍဲဘာဏ်) တုဲ ညးတေအ်ကဵုကံပတ် သုင်စောဲနဲကဲ "Problem-posing education" (ပွမသဳကၠဳပုစ္ဆာ) ညံင်ညးဗတောန်လိက်တအ် ဂွံနွံကဵုလညာတ်ဗၠးၜးရ [၃]။
- နကဵုမတ်တၠပညာ စဳရေင်ကဆံင်ပညာ (Taxonomy of Learning): တၠပညာ ဗင်ဂျာမေန် ဗလူမ် (Benjamin Bloom) ပါ်ခြာလဝ် ကဆံင်ပညာပ္ဍဲစိုတ်မၞိဟ် (Bloom's Taxonomy) နူကဆံင် "ဗှ်ဗၞုဟ်" (Remember) စိုပ်ကဆံင် "ဖန်ဗဒှ်" (Create) ရ [၄]။
သဏ္ဌာန်ပညာဗေဒဂမၠိုင် (Pedagogical Approaches)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Teacher-Centered (အစာဗဟဵု): အစာဂှ် ဒှ်တံမူလပညာတုဲ ပလံင်ဗစိုပ်တင်ဂၞင် ကုတပှ်ဗွဲမတိုက်ရိုက်။
- Student-Centered (တပှ်ဗဟဵု): စွံအဓိက ပ္ဍဲပၟိက်ဆန္ဒ ကေုာံ အစောံစရာဲတပှ်၊ အစာဂှ် ဒှ်ဆညးမဗိုင်ရီု (Facilitator) ဟေင်။
- Inquiry-Based (ပွမသ္ၚဳဂၠေပ်ပုစ္ဆာ): ဗတောန်ပညာ နကဵုပွမသၟာန်ပုစ္ဆာ ကေုာံ ပွမဂၠာဲသွဟ် နကဵုသုတေသန။
ပညာဗေဒ ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန် (Pedagogy in Mon Context)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအာဲကၟာဲပညာမန်၊ ပညာဗေဒဝွံ ဒုင်သဇိုင်ကဵု "ဘာလကျာ်" (Monastic Education) မဒှ်နဲကဲဗတောန်ပညာ မနွံကဵုပွမမင်မွဲယေန်သၞာင်၊ သိက္ခာ ကေုာံ ဝိညာဏ်။ နဲကဲသဳကၠဳဓရ် (Dhamma discussion) ကေုာံ ပွမဗှ်လိက်ပတ်မန်တအ်ဂှ် ဒှ်နဲကဲပညာဗေဒ မဖန်ဗဒှ်ကဵု စရိုတ်မၞိဟ် ညံင်ဂွံနွံကဵု သဒ္ဓါ ကေုာံ ပညာရ။