ပညာ ပရေင်မၞိဟ်
ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ (အၚ်္ဂလိက်: Sociology) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဘာသာရပ် သိပ္ပံ ပရေင်မၞိဟ် (Social science) မွဲ မလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ပရူ ဂကောံမၞိဟ် (Society)၊ အခိုက်အလိုက် ပရေင်ဆက်ဆောံ ကောန်မၞိဟ် (Social relationships)၊ လဒက်ပတန် ပရေင်မၞိဟ် (Social structure)၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Culture) မကတဵုဒှ် လၟိုန် တ္ၚဲ ရ။ ဘာသာရပ် ဏအ်ဝွံ စကာ နဲကဲ သုတေသန သိပ္ပံ ကေုာံ လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ်ခၠင် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ် မတန်တဴ ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ အာ အတိုင် လၟေင် အခိင် ရ။[၁]
ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု ဗွိုက် လ္ၚတ် မလှဲလး ဗွဲမလောန် တုဲ စတမ် နူကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ပူဂိုလ် ၜါ (Micro-level) စဵုကဵု စိုပ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဂၠးတိ ကေုာံ လဒက်ပတန် အေန်သတဳကျူရှေန် ဇၞော်ဇၞော် (Macro-level) ဂမၠိုင် ပါလုပ် ရ။ လိက်ပရေင် ဏအ်ဝွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဝ် ပရူပရာ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် နကဵု လညာတ် ဝင်၊ သဳအိုရဳ၊ အဆံင် လ္ၚတ်၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ခေတ်တၟိ ဗွဲမလှဲလး ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Introduction and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "သောသဳယဝ်လဝ်ဂျဳ" (Sociology) ဝွံ ကၠုင်နူ မလိက် လာတ္တေန် (Latin) "socius" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ရဲမကောံသၟဟ်၊ ဂကောံ" ကေုာံ မလိက် ဂရိတ် (Greek) "-λογία" (logia) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ပညာ လ္ၚတ်" ရ။ ယၟု ဏအ်ဂှ် တၠပညာ ပြင်သေတ် အဝ်ဂတ် ကောမ် (Auguste Comte) ဖန်ဗဒှ် လဝ် ပထမအိုတ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၃၈ ရ။
နကဵု ပွံက်အဓိပ္ပါယ် မ္ဂး၊ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဒှ် ပညာ မလ္ၚတ် သဘာဝ ဂကောံမၞိဟ် အလုံစုံ (Holistic approach) ရ။ အရာ မတၞဟ်ခြာ နူကဵု ပညာ စိုတ်ဗေဒ (Psychology) ဂှ်၊ ပညာ စိုတ်ဗေဒ အာရီုစွံ လတူ က္ဍဟ် ကေုာံ စိုတ် ပူဂိုလ် မွဲမွဲ ရ၊ ဆဂး ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဂှ် အာရီုစွံ လတူ အခိုက်အလိုက် ဒ္ဂေတ်ပြဝ မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ပူဂိုလ် ဂမၠိုင်၊ လဒက်ပတန်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ ဂကောံမၞိဟ် ရ။
၂။ ဝင် တမ်မူလ ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Origins)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဘာသာရပ် ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ကတဵုဒှ် ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ဥရောပ အခိင် ကာလ မနွံကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲ ၁၈ ကဵု ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ (Industrial Revolution ကေုာံ French Revolution) ရ။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဏအ် ပကဵု ညံင် သၞောတ် တြေံ တအ် လီုလာ် အာ တုဲ၊ တၠပညာ တအ် စ ဂၠာဲ နဲကဲ သိပ္ပံ သွက်ဂွံ ဖြေစှ် ပြသၞာ ဂကောံမၞိဟ် တၟိ ရ။
တၠပညာ အဓိက မဒက်ပတန် လဝ် ဘာသာရပ် ဏအ် နွံ ပိ တၠ ရ -
- ကားလ် မာက် (Karl Marx) (၁၈၁၈-၁၈၈၃): ညး အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Capitalism) ကေုာံ ပေါဲဗတိုက် အကြာ ကဆံင် မၞိဟ် (Class struggle)။[၂]
- အဳမဳလ် ဒါခါမ် (Émile Durkheim) (၁၈၅၈-၁၉၁၇): ညး ဒက်ပတန် လဝ် ပညာ ပရေင်မၞိဟ် နဒဒှ် ဘာသာရပ် အကယ်ဒမစ် ဍာံပြ မွဲ။ ညး လ္ၚတ် လဝ် ပရူ ပရေင်ညဳသၟဟ် ဂကောံမၞိဟ် (Social solidarity) ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် ဂကောံမၞိဟ် လတူ ပရေင်ဂစိုတ် ဇကု (Suicide) ရ။[၃]
- မက်စ် ဝေဗာ (Max Weber) (၁၈၆၄-၁၉၂၀): ညး အာရီုစွံ လတူ ပရေင်ပြံင်လှာဲ လညာတ် စိုတ် (Rationalization)၊ သာသနာ၊ ကေုာံ သၞောတ် ဗျူရဝ်ကရေသဳ (Bureaucracy) မဒှ် သဇိုင် ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ ရ။[၄]
၃။ လညာတ် သဳအိုရဳ အဓိကဂမၠိုင် (Major Theoretical Perspectives)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင် အဓိက ၃ သာ် သွက်ဂွံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဂကောံမၞိဟ် ရ။
| လညာတ် သဳအိုရဳ (Theoretical Perspective) | အဆံင် လ္ၚတ် (Level) | တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Core Concept) |
|---|---|---|
| သၞောတ် လဒက်ပတန် ကေုာံ ကမၠောန် (Structural Functionalism) | အဆံင် ဇၞော် (Macro) | ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ တုပ် ညံင် ခန္ဓာကိုယ် မွဲ ရ။ လဒက်ပတန် သီုဖအိုတ် (ဘာသာ၊ ပရေင်ပညာ၊ သ္ၚိကၟိန်) နွံကဵု တာလျိုင် သွက်ဂွံ မင်မဲ ညံင် ဂကောံမၞိဟ် ဂွံ ခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ ညဳသၟဟ် ရ။ |
| သဳအိုရဳ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် (Conflict Theory) | အဆံင် ဇၞော် (Macro) | ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဒှ် ပေါဲပြိုင်ပ္ကာန် အကြာ ကဆံင် မၞိဟ် (ညးနွံ အဝဵု ကဵု ညးဒိုက်ဂတ်) သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သယံဇာတ ရ။ သၞောတ် တအ် ဒက်ပတန် လဝ် သွက်ဂွံ မင်မဲ အဝဵု ညးသိုက် တအ် ရ။ |
| ပရေင်ဆက်ဆောံ သင်္ကေတ (Symbolic Interactionism) | အဆံင် ဍောတ် (Micro) | ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ကတဵုဒှ် လဝ် နူကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ပူဂိုလ် ဇၟာပ်ဇၟာပ် တ္ၚဲ ရ။ ကောန်မၞိဟ် တအ် ဖန်ဗဒှ် အဓိပ္ပါယ် နကဵု သင်္ကေတ၊ အရေဝ်၊ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပြဝ ရ။ |
၄။ အဆံင် လ္ၚတ် ကေုာံ လဒက်ပတန် (Levels of Analysis and Structure)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ပါ်လဝ် အဆံင် လ္ၚတ် အဓိက ၜါ သာ် ရ -
- ပညာ ပရေင်မၞိဟ် အဆံင် ဇၞော် (Macrosociology): လ္ၚတ် လဒက်ပတန် ဇၞော်ဇၞော် အလုံ ဂကောံမၞိဟ် ရ။ ဥပမာ - ပရေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လဒက်ပတန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဂၠးတိ၊ သၞောတ် ပရေင်ပညာ ကၟိန်ဍုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖဵုသက်ရောက် နူကဵု ကပ်ယဲ ဇၞော် လတူ ဂကောံမၞိဟ်။ သဳအိုရဳ ကမၠောန် (Functionalism) ကေုာံ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် (Conflict theory) တအ် စကာ အဆံင် ဏအ် ရ။
- ပညာ ပရေင်မၞိဟ် အဆံင် ဍောတ် (Microsociology): လ္ၚတ် ပရေင်ဆက်ဆောံ အကြာ ပူဂိုလ် ဍောတ်ဍောတ် ဂမၠိုင် ရ။ ဥပမာ - ဗီုလဵု ကွးဘာ တအ် ဆက်ဆောံ ကု အစာ ပ္ဍဲ ခဒမ် ဗတောန် လိက်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဗီုလဵု သ္ၚိကၟိန် မွဲ ပါ်ခြာ ကမၠောန် သ္ၚိ။ သဳအိုရဳ ပရေင်ဆက်ဆောံ သင်္ကေတ (Symbolic interactionism) စကာ အဆံင် ဏအ် ရ။
၅။ နဲကဲ သုတေသနဂမၠိုင် (Research Methods)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဂၞင် ဍာံပြ (Empirical data) ဂှ်၊ တၠပညာ ပရေင်မၞိဟ် တအ် စကာ နဲကဲ သုတေသန နာနာ သာ် ရ။
- နဲကဲ လၟိဟ် (Quantitative Methods): ဒုင်သဇိုင် လတူ ဂၞန် သင်္ချာ ကေုာံ စရင်အင် ရ။ နဲကဲ အဓိက ဂှ် ဒှ် ပရေင်သၟာန်သွဟ် လၟိဟ် (Surveys / Questionnaires) မာန် ပကောံ တင်ဂၞင် နူ မၞိဟ် မဂၠိုင် (ဥပမာ မၞိဟ် လ္ၚီ) တုဲ တွက် ထ္ၜး ကဵု မျဉ်းကွေး (Trends) ရ။
- နဲကဲ ဍာ်ဒကေဝ် (Qualitative Methods): ဒုင်သဇိုင် လတူ အရေဝ်၊ လညာတ်၊ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ်နက် ရ။ နဲကဲ ဂမၠိုင် ပါလုပ် သီုကဵု သၟာန်သွဟ် ဇြိုဟ်နက် (In-depth interviews)၊ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ပါလုပ် (Participant observation)၊ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ် ယေန်သၞာင် (Ethnography) ရ။
- နဲကဲ ပံင်ကောံ (Mixed Methods): စကာ သီု လၟိဟ် ကေုာံ ဍာ်ဒကေဝ် မွဲစွံ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မဍိုက်ပေင် အိုတ် ရ။[၅]
၆။ ကဏ္ဍ ဘာသာရပ် ပါ်တိတ်ဂမၠိုင် (Subfields and Branches)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ နွံကဵု ဘာသာရပ် ပါ်တိတ် (Subfields) ဗွဲမဂၠိုင် မာန် လ္ၚတ် ဇၟာပ် ကဏ္ဍ ပ္ဍဲ ဘဝ ကောန်မၞိဟ် ရ -
- ပညာ ပရေင်မၞိဟ် သာသနာ (Sociology of Religion): လ္ၚတ် လဒက်ပတန် ဘာသာရေင်၊ ပရေင်ပတှ်ေ၊ ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် သာသနာ လတူ ဂကောံမၞိဟ်။
- ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ပညာ (Sociology of Education): လ္ၚတ် ဗီုလဵု သၞောတ် ပညာ ဖန်ဇန် လညာတ် ပူဂိုလ် ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ပ္ဍဲ ဘာလ္ၚတ်။
- ခရေတ်မဳနဝ်လဝ်ဂျဳ (Criminology): လ္ၚတ် ဟိုတ် ကေုာံ ဖဵု ပြသၞာ ရာဇဝတ် (Crime) ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ပြဝ ဟွံကိတ်ညဳ ကု သၞောဝ် (Deviance)။
- ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ထတ်ယုက် (Sociology of Health): လ္ၚတ် ဗီုလဵု ကဆံင် ပရေင်မၞိဟ်၊ သြန်၊ ကေုာံ ပွဳပွူ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ယဲ ကေုာံ ပရေင်လွဳလွတ် ဂဥုဲ။
၇။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (Culture and Society)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင် (Culture) ဂှ် ဒှ် အရာ မကိစ္စဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ရ။ ယေန်သၞာင် ဟီုမ္ဂးဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု လညာတ် ပတှ်ေ (Beliefs)၊ ၚုဟ်မး (Values)၊ ဒ္ဂေတ် လၟေင် (Norms)၊ အရေဝ် (Language)၊ ကေုာံ ကပေါတ် ရုပ်ဝတ္ထု (Material culture) မဒက်ပတန် လဝ် ဂကောံမၞိဟ် မွဲ ရ။
ကောန်မၞိဟ် တအ် တီ ကၠိုဟ် ယေန်သၞာင် ဏအ် နကဵု လၟေင် ကမၠောန် ပရေင်လွဳလွတ် ဒ္ဂေတ်မၞိဟ် (Socialization) ရ။ ပရေင်ဏအ် ကတဵုဒှ် နူ အခိင် ကောန်ၚာ် စဵုကဵု စုတိ တုဲ၊ မိမ၊ ဘာလ္ၚတ်၊ ကေုာံ မဳဒဳယာ (Media) တအ် ဒှ် ညးမပလံင် ဗစိုပ် ယေန်သၞာင် တအ် ဏအ် ရ။
၈။ သၞောတ် ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် (Social Stratification and Inequality)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သၞောတ် ပါ်ခြာ ကဆံင်မၞိဟ် (Social stratification) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ပရေင်ပါ်ခြာ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံမၞိဟ် မွဲ နကဵု ကဆံင် (Layers) မဟွံတုပ်သၟဟ် (Inequality) ရ။ လဒက်ပတန် ဏအ် ဒုင်သဇိုင် လတူ -
- သြန် ကေုာံ ဒြပ်ရတ် (Wealth/Class): ပါ်ခြာ ညးသိုက်၊ ညးလဒေါဝ်၊ ညးဒိုက်။
- အဝဵု ကေုာံ စရာဲ (Power and Prestige): ညးလ္ၚဵု နွံကဵု သြဇာ ဂၠိုင် နူ ညးတၞဟ် (ဥပမာ - အမာတ် ကဵု ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာ)။
- ဂကူ၊ လိင်၊ ကေုာံ အာယုက် (Race, Gender, and Age): ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ဟိုတ်နူ ဂကူ ဟွံတုပ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အခေါင်အရာ မၞိဟ်တြုဟ် ကဵု ဗြဴ ဟွံတုပ်။
ပညာ ပရေင်မၞိဟ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဗီုလဵု သၞောတ် တအ် ဏအ် ကတဵုဒှ် ကၠုင်၊ ကေုာံ ဗီုလဵု ဍေဟ်တအ် ဆက် တန်တဴ အာ နကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ လညာတ် သဳအိုရဳ ဒစးဒုင် ရ။
၉။ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန် (Social Change and Globalization)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကောံမၞိဟ် ဝွံ ဟွံတန်တဴ ဒၟံင် ပ္ဍဲ ဒၞာဲ မွဲ ဓဝ် ပုဟ်၊ ဍေဟ် ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် လၟိုန် ရ။ တၠပညာ တအ် လ္ၚတ် ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ် (Social Change) မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ -
- နည်းပညာ ကေုာံ တီထွင် (Technology and Invention): ဥပမာ - အင်တာနက် ပလီုပလာ် ထောအ် သၞောတ် ဆက်ဆောံ တြေံ။
- ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်မၞိဟ် (Social Movements): ဂကောံ မၞိဟ် မကောံသၟဟ် တုဲ အာတ်မိက် ပရေင်ပြံင်လှာဲ (ဥပမာ - ပရေင်တဝ်စၞေဟ် သွက် အခေါင်အရာ မၞိဟ်ဗြဴ ဟွံသေင်မ္ဂး သဘာဝ ပွဳပွူ)။
ပ္ဍဲကဵု ခေတ် ဏအ်၊ ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန် (Globalization) မဒှ် ပရေင်ဆက်စပ် အလုံ ဂၠးတိ ဂှ် ပကဵု ညံင် ဂကောံမၞိဟ် နာနာ ဂွံ တုပ် ကၠုင် ရေင်သကအ်၊ ဆဂး ဍေဟ် လေဝ် ကတဵုဗဒှ် ပြသၞာ တၟိ မပ္တံကဵု ပရေင်ဆောမ်လေင် ယေန်သၞာင် ဒေသ ကေုာံ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် ဂၠးတိ ရ။
၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် လတူ ခေတ်တၟိ (Future and Impact on Modern Era)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အနာဂတ် ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု အကာဲအရာ ပြံင်လှာဲ မကတဵုဒှ် ပြဟ်ပြဟ် ပ္ဍဲ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံ ရ။
- ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဒဳဂျဳတေဝ် (Digital Sociology): လ္ၚတ် ဗီုလဵု မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် (Social media) ကေုာံ အင်တာနက် ပြံင်လှာဲ လဒက်ပတန် ဂကောံမၞိဟ်။
- ဉာဏ်စက် (Artificial Intelligence): လ္ၚတ် ဗီုလဵု AI သၠာဲ ထောအ် ကမၠောန် မၞိဟ် ကေုာံ ဖဵုသက်ရောက် ဍေဟ် လတူ ပရေင်ဟွံတုပ်သၟဟ် အလုံ ဂၠးတိ။
- ပွဳပွူ သဘာဝ (Environmental Sociology): သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဆက်အစပ် အကြာ ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ ပြသၞာ ရာသဳဥတု ပြံင်လှာဲ (Climate change) ရ။
သ္ၚောပ် မ္ဂး၊ ပညာ ပရေင်မၞိဟ် ဝွံ ကဵု လညာတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အဓိက သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အကာဲအရာ ဂကောံမၞိဟ် ခေတ်တၟိ တုဲ ဍေဟ် ဒှ် လွဟ် ဉာဏ် အဓိက သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ဂကောံမၞိဟ် မနွံကဵု တရားမျှတ (Social justice) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မတန်တဴ (Sustainable development) အနာဂတ် ရောင်။
နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Giddens, A. (2006). Sociology. Polity Press, 2-10။
- ↑ Marx, K. (1848). The Communist Manifesto. Progress Publishers, 14-20။
- ↑ Durkheim, É. (1897). Suicide: A Study in Sociology. Free Press, 45-55။
- ↑ Weber, M. (1922). Economy and Society. University of California Press, 212-225။
- ↑ Macionis, J. J. (2012). Sociology. Pearson, 32-48။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- လဒက်ပ္တန် ပရေင်မၞိဟ် (Social structure)
- ယေန်သၞာင် (Culture)
- သဳအိုရဳ ပရေင်မၞိဟ်ဂမၠိုင် (Sociological theories)
- ဂလဝ်ဗယ်လာ်ဇြေယှေန် (Globalization)
- ပညာ စိုတ်ဗေဒ (Psychology)