ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ်
ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် (အင်္ဂလိက်: Cognitive science) ဂှ် ဒှ် ကဏ္ဍဘာသာရပ် သိပ္ပံ မလ္ၚတ်ပရူ စိုတ် (Mind)၊ လညာတ်ကသပ် ကေုာံ ဉာဏ်ပညာ (Intelligence) နကဵု လညာတ် ပံင်စပ် ဘာသာရပ်နာနာ (Interdisciplinary) ရ။ ဘာသာရပ်ဏအ်ဂှ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လ္ၚတ်ရံင် ဗီုလဵု စိုတ် ကၠောန်ကမၠောန်၊ ဗီုလဵု တင်ဂရင်ဗတီ (Information) တအ် ပြံင်လှာဲအာ ကေုာံ ဗီုလဵု လညာတ်ကသပ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ကောန်မၞိဟ်၊ တိရစ္ဆာန် ကေုာံ စက်ယန် တၠပညာနိမိတ် တအ်ရ။ ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဘာသာရပ် အဓိက တြဴ သာ် မတွဟ်ဂး စိတ္တဗေဒ၊ တၠပညာနိမိတ်၊ ဒဿနိကဗေဒ၊ သၞောတ်ဝ် အာရီု (Neuroscience)၊ ဘာသာဗေဒ ကေုာံ မနုဿဗေဒ ရ။
| သင်္ကေတ ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် သင်္ကေတ တြဴလပါ် (Hexagram) မစၞောန်ထ္ၜး ဘာသာရပ် အဓိက တြဴ သာ် မပံင်စပ်လဝ် ပ္ဍဲ ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် | |
| ကဏ္ဍ အဓိက | သိပ္ပံ ပံင်စပ် ဘာသာရပ်နာနာ |
|---|---|
| မလ္ၚတ် အဓိက | စိုတ်၊ ဉာဏ်ပညာ၊ လၟေင်ကမၠောန် တင်ဂရင်ဗတီ၊ ပရေင်စၞောန်ထ္ၜး စိုတ် |
| ညးမခၞံဗဒှ် အဓိက | George Miller, Noam Chomsky, Allen Newell, Herbert Simon |
| ဘာသာရပ် ပါလုပ်ဂမၠိုင် | စိတ္တဗေဒ၊ တၠပညာနိမိတ်၊ ဒဿနိကဗေဒ၊ သၞောတ်ဝ် အာရီု၊ ဘာသာဗေဒ၊ မနုဿဗေဒ |
| သဘဴဓဝ် အဓိက | တင်ဂရင်ဗတီ (Information processing), သၞောတ်ဝ် ကောန်ပျူတာ |
| ပရေင်စကာ | ပရေင်ပညာ၊ ကွတ်စက်၊ AI၊ ပရေင်ထတ်ယုက် စိုတ် |
၁။ ပွံက် ကေုာံ သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် အလုံ (Definition and Overview)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် ဂှ် ဒှ် ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ မဆေင်ကဵု လညာတ်၊ ပွမတီ၊ ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် စိုတ် ရ။ လညာတ်ကသပ် (Cognition) ဟီုဂှ် ပေါံဂလိုင်လဝ် လၟေင်ကမၠောန် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ပွမစွံသတိ (Attention)၊ ပွမတီညာတ် (Perception)၊ ပွမသမ္တီ (Memory)၊ အရေဝ်ဘာသာ (Language)၊ ပွမဗတောန် (Learning)၊ ကေုာံ ပွမသှ် ပြသၞာ (Problem-solving) တအ်ရ[၁]။
အဓိက သဘဴဓဝ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ်ဏအ်ဂှ် ဒှ် လညာတ် မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ "စိုတ်" ဂှ် ကၠောန်ကမၠောန် တုပ်သၟဟ် ကု "စက်ကောန်ပျူတာ" မွဲရ။ ဍေဟ် ဒုင်ကေတ် တင်ဂရင်ဗတီ နူကဵု ပွဳပွူမ္ၚး (Input)၊ တော်ရံင် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် (Processing) အပ္ဍဲ က္ဍဟ်၊ တုဲ ပတိတ်ကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး သွဟ် (Output) ရ။ ၜိုန်ရ လညာတ်ဏအ် ပြံင်လှာဲကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ကီုလေဝ်၊ ပွမလ္ၚတ် စိုတ် နဒဒှ် သၞောတ်ဝ် တော်ဂၞန် (Computational system) ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် နဒဒှ် တိုင်ခိုင်အဓိက မွဲ ပ္ဍဲကဵု ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ်ဏီရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (History and Development)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရူ ဝင် Cognitive Science ပ္ဍဲ YouTube
ဝင် ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် ဂှ် စတမ်ကၠုင် နူကဵု ပရေင်ကလိုက်ကမဵု လညာတ်ကသပ် (Cognitive Revolution) ပ္ဍဲ လဒေါဝ် သၞာံ ၁၉၅၀ တအ်ရ။ ကိုပ်ကၠာ နူဂှ် ပ္ဍဲကဵု လောက စိတ္တဗေဒ မ္ဂး၊ လညာတ် ဝါဒ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Behaviorism) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု B. F. Skinner တအ် ဓလီုလဝ်ရ။ ဝါဒဏအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပိုယ် လ္ၚတ်ဂွံ ဆ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် မညာတ်ကေတ် နကဵု မတ် သၟးရ၊ လၟေင်ကမၠောန် အပ္ဍဲ စိုတ် ဂှ် လ္ၚတ် ဟွံမာန် (Black box) ညးတအ် ထေင်လဝ်ရ။
ဆဂး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၅၆ သဘင်သဳကၠဳ Dartmouth ကေုာံ MIT ဂှ် အစာသိပ္ပံဂမၠိုင် ဗီုကဵု George Miller (ညးမလ္ၚတ် ပရူ မှတ်ဉာဏ်)၊ Noam Chomsky (ညးမတးပါဲ လညာတ် အရေဝ်ဘာသာ Behaviorism)၊ ကေုာံ Allen Newell ကဵု Herbert Simon (ညးမခၞံဗဒှ် ပရဝ်ဂရာမ် AI ကိုပ်ကၠာအိုတ်) တအ် ပံင်ကောံတုဲ၊ စၞောန်ထ္ၜးကၠုင် ဒဒှ်ရ လၟေင်ကမၠောန် အပ္ဍဲ စိုတ် ဂှ် ပိုယ် လ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် နကဵု သိပ္ပံ မာန်ရ[၂]။ နူကဵု အခိင်ဂှ်တုဲ ဘာသာရပ်ဏအ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ်ရ။
၃။ ဒဒှ်လက္ကရဴ ကေုာံ တမ်မူလ (Background and Origins)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်].png){kind=link}
တမ်မူလ သွက် ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကွတ်ပညာ စက်ကောန်ပျူတာ ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲ အခိင် ပၞာန်ဂၠးတိ ဒုတိယ ရ။ လညာတ် Cybernetics မလ္ၚတ်ပရူ သၞောတ်ဝ် ထိင်ဒဝ် (Control systems) ပ္ဍဲကဵု စက် ကေုာံ သတ်ဂျိုင်လမျီုတအ်ဂှ် ဒှ် သဇိုင် အဓိက မွဲရ။
အစာသင်္ချာ Alan Turing မခၞံဗဒှ် စက်တူရင် (Turing machine) ကေုာံ John von Neumann တအ် စၞောန်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ စက်မွဲဂှ် တော်ဂၞန် ကေုာံ ကၠောန်ကမၠောန် ညံင်ရဴ စိုတ် မၞိဟ် မာန်ရ။ လညာတ်ဏအ် ပကဵု ညံင် အစာစိတ္တဗေဒ တအ် ဂွံစ လ္ၚတ် စိုတ် မၞိဟ် နဒဒှ် သၞောတ်ဝ် မဂိုင်သိပ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ တင်ဂရင်ဗတီ (Information Processing System) မွဲရ။ တုဲပၠန် သီအဝ်ရဳ တင်ဂရင်ဗတီ (Information Theory) မခၞံလဝ် နကဵု Claude Shannon လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဒဒှ်လက္ကရဴ ဘာသာရပ်ဏအ် ကီုရ[၃]။
၄။ သဘဴဓဝ် ကေုာံ လညာတ် အဓိကဂမၠိုင် (Major Concepts and Principles)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် ဒုင်သဇိုင် ကု သဘဴဓဝ် အဓိက နာနာ မပ္တံကဵု-
- ပရေင်စၞောန်ထ္ၜး စိုတ် (Mental Representation): စိုတ်ပိုယ်ဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ် ဗီုရုပ် ဟွံသေင်မ္ဂး သင်္ကေတ အပ္ဍဲ (Internal symbols) သွက်ဂွံ စၞောန်ထ္ၜး အရာနာနာ ပ္ဍဲ လောကမ္ၚးရ။ ဥပမာ ပိုယ် ကၟာတ်မတ်တုဲ ကလေင်ညာတ် ဗီုရုပ် သ္ၚိ ပိုယ်မာန်ဂှ် ဒှ် Mental representation ရ။
- ပွမတော်ဂၞန် (Computation): လၟေင်ကမၠောန် လညာတ်ကသပ် ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု ပွမတော်ဂၞန် လ္တူ သင်္ကေတ တအ်ဂှ် အတိုင် သၞောဝ်ဥပဒေ (Algorithms) မချိုတ်ပၠိုတ်မွဲရ။
- လညာတ်ကသပ် မဆက်စပ် ကု ခန္ဓ (Embodied Cognition): ပ္ဍဲ ခေတ်လၟုဟ် အစာသိပ္ပံတအ် ထပ်ညာတ်ကၠုင် ဒဒှ်ရ လညာတ်ကသပ် ဂှ် ဟွံသေင် ဆ ပ္ဍဲ က္ဍဟ် မွဲဓဝ်၊ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ခန္ဓကာယ အလုံမွဲ ကေုာံ ပွဳပွူမ္ၚး မချဳဒရိုင်ဒၟံင်တအ်ရ[၄]။
- နျူရယ် နေတ်ဝပ် (Neural Networks / Connectionism): လညာတ် မလ္ၚတ် စိုတ် အတိုင် လဒက်ပတန် သေလ်အာရီု ပ္ဍဲ က္ဍဟ်၊ မနွံကဵု အဆက်အစပ် ဗွဲမဂၠိုင် မကၠောန်ကမၠောန် မွဲစွံ (Parallel processing) ရ[၅]။
၅။ ပွမပါ်ကရေက် ကေုာံ ကဏ္ဍဂမၠိုင် (Classification and Branches)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဘာသာရပ် ၆ သာ် အဓိက ရ-
| ကဏ္ဍ ဘာသာရပ် (Discipline) | ပရေင်လ္ၚတ် အဓိက (Focus Area) | ဥပမာ သုတေသန (Research Example) |
|---|---|---|
| စိတ္တဗေဒ (Psychology) | လ္ၚတ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် စိုတ် ပ္ဍဲ ကောန်မၞိဟ်။ | ပရေင်လ္ၚတ် ပွမသမ္တီ (Memory) ကေုာံ ပွမစွံသတိ။ |
| တၠပညာနိမိတ် (Artificial Intelligence) | ကၠောန်ဗဒှ် စက်ယန် ကေုာံ ပရဝ်ဂရာမ် မနွံကဵု ဉာဏ်ပညာ။ | Machine Learning, ပွမကၠိုဟ် အရေဝ်ဘာသာ ဓမ္မတာ (NLP)။ |
| သၞောတ်ဝ် အာရီု (Neuroscience) | လ္ၚတ် လဒက်ပတန် ကေုာံ ကမၠောန် က္ဍဟ် နကဵု ဇဳဝဗေဒ။ | လ္ၚတ် ရုပ်က္ဍဟ် (fMRI) အခိင် မၞိဟ်တအ် ကၠောန်ကမၠောန်။ |
| ဘာသာဗေဒ (Linguistics) | လ္ၚတ် လဒက်ပတန် အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ဗီုလဵု က္ဍဟ် သမ္တီ အရေဝ်။ | သဒ္ဒါ သာမည (Universal Grammar) Noam Chomsky။ |
| ဒဿနိကဗေဒ (Philosophy) | သၟာန် ဂလာန်သၟာန် သဇိုင် မဆေင်ကဵု သဘာဝ စိုတ် ကဵု လမျီု။ | ပြသၞာ စိုတ်-ခန္ဓ (Mind-body problem)။ |
| မနုဿဗေဒ (Anthropology) | လ္ၚတ် ဗီုလဵု ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပွဳပွူ ထိင်ဒဝ် လညာတ်ကသပ်။ | လ္ၚတ် လညာတ် အရေဝ်ဘာသာ ပ္ဍဲ ဂကူ တၞဟ်ခြာ။ |
၆။ နဲကဲဂမၠိုင် ကေုာံ ပရေင်စကာ (Methods and Applications)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အစာသုတေသန လညာတ်ကသပ် တအ် စကာ နဲကဲ စမ်ၜတ် ဗွဲမဂၠိုင် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် စိုတ်ရ။
- ပရေင်စမ်ၜတ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Behavioral Experiments): ၜတ်ကၞာတ် အခိင် ကလေင်ပလန် (Reaction time) ကေုာံ လၟိဟ် ဗၠေတ်ယောင်ယာ အခိင် ကောန်မၞိဟ်တအ် ကၠောန် တာလျိုင် မွဲမွဲ။
- ပွမရိုက်ရုပ် က္ဍဟ် (Brain Imaging): စကာ စက် ဗီုကဵု fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging) ကေုာံ EEG သွက်ဂွံ ညာတ်ကေတ် ဒၞာဲက္ဍဟ် လဵု မချဳဒရိုင်ဒၟံင် အခိင် ပိုယ် တော်ဂၞန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟီုအရေဝ်။
- မဝ်ဒယ် တော်ဂၞန် (Computational Modeling): ချူ ပရဝ်ဂရာမ် ကောန်ပျူတာ သွက်ဂွံ ပတောအ်ၜတ် ဗီုလဵု က္ဍဟ်ပိုယ် ဗတောန်ပညာ ဟွံသေင်မ္ဂး သမ္တီ အရာနာနာရ[၆]။
ပရေင်စကာ ဘာသာရပ်ဏအ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ခၞံဗဒှ် သၞောတ်ဝ် AI၊ ပရေင်ပညာ (ဗီုလဵု ကွးဘာတအ် ဗတောန် ခိုဟ်အိုတ်)၊ ကေုာံ HCI (Human-Computer Interaction - ပွမဆက်စပ် အကြာ မၞိဟ် ကဵု စက်) ဂမၠိုင်ရ။
၇။ တင်ဂၠာဲဆဵု ကေုာံ ပရေင်ကၠောန်ဗဒှ် အဓိကဂမၠိုင် (Important Discoveries and Contributions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် ဂှ် ကလိဂွံလဝ် တင်ဂၠာဲဆဵု မပြံင်လှာဲလဝ် ဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင်ရ-
- သၞောတ်ဝ် သမ္တီ ၜါသာ် (Dual-store memory model): ဂၠာဲဆဵု ဒဒှ်ရ မှတ်ဉာဏ် ပိုယ် ပါ်လဝ် နကဵု မှတ်ဉာဏ် အခိင်ဂၠေအ် (Short-term memory - မသမ္တီမာန် ၜိုတ် ၇ တင်) ကေုာံ မှတ်ဉာဏ် အခိင်ဂၠိင် (Long-term memory)။
- သဒ္ဒါ သာမည (Universal Grammar): Noam Chomsky စၞောန်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ် သီုဖအိုတ် သၠးဂၠံဂဝ် ကၠုင် သီုကဵု အစောံသတ္တိ သဘာဝ သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် သၞောဝ် အရေဝ်ဘာသာ ရ[၇]။
- ဒပ်စက် နျူရယ် (Artificial Neural Networks): လညာတ် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် အတိုင် လဒက်ပတန် က္ဍဟ် မၞိဟ်၊ မဒှ် သဇိုင် သွက် Deep Learning ကေုာံ AI လၟုဟ် ဗီုကဵု ChatGPT တအ်ရ။
၈။ သြဇာ လ္တူ ဂကောံမၞိဟ်၊ ပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ ယေန်သၞာင် (Influence on Society, Education, and Culture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဘာသာရပ်ဏအ် ကဵုလဝ် သြဇာ လ္တူ ပရေင်ပညာ ဗွဲမဇၞော်ရ။ နူကဵု တင်ဂၠာဲဆဵု မဆေင်ကဵု ပွမဗတောန် (Learning sciences) ဂှ်၊ အစာဘာတအ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နဲကဲ ဗတောန်လိက် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကု ဗီုလဵု က္ဍဟ် ကွးဘာတအ် ကၠောန်ကမၠောန်ရ။ ဥပမာ - ပွမပါ်ကရေက် တင်ဂရင်ဗတီ နဒဒှ် ကရေက်ဍောတ်တ် (Chunking) သွက်ဂွံ လောဲသွာ ပ္ဍဲ ပွမသမ္တီရ။ ပ္ဍဲကဵု လောက ယေန်သၞာင် ကေုာံ နဲကဲ စက် (Technology) မ္ဂး၊ ညးတအ် ခၞံဗဒှ်လာ ကိရိယာ မဆေင်ကဵု User Interface (UI) ညံင်ဂွံ လောဲသွာ သွက် ကောန်မၞိဟ်တအ် စကာမာန်၊ ဟိုတ်နူ ညးတအ် ကၠိုဟ်ခိုဟ် ဗီုလဵု မတ် ကဵု စိုတ် ပိုယ် ကၠောန်ကမၠောန် အခိင် ရံင် သကရင် (Screen) ရ[၈]။
၉။ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခေတ်တၟိ ကေုာံ ပရေင်သုတေသန လၟုဟ် (Modern Development and Current Research)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လၟုဟ်မ္ဂး ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင် လပါ် ကဏ္ဍ တၟိတၟိ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
- Deep Learning ကေုာံ AI: ပွမစကာ ဒပ်စက် နျူရယ် မဇၞော် (Large Neural Networks) သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် စက် မတီညာတ် ရုပ်၊ ကၠိုဟ် အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ သှ် ပြသၞာ ဝါတ်ဝါတ် မာန်ရ။
- Brain-Computer Interfaces (BCI): ပရေင်သုတေသန မဆက်စပ် က္ဍဟ် မၞိဟ် ကု စက်ကောန်ပျူတာ တပ်တပ်၊ သွက်ဂွံ ရီုဗင် ညးမက္ဍိုက်အာတအ် ညံင်ဂွံ ချဳဒရိုင် စက် နကဵု လညာတ်ကသပ် သၟးရ။
- Predictive Processing: သီအဝ်ရဳ တၟိ မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ က္ဍဟ် ပိုယ်ဂှ် ဒှ် "စက် မတော်ရံင် အနာဂတ် (Prediction machine)" မွဲတုဲ၊ ဍေဟ် တော်ရံင်လဝ် အရာမကတဵုဒှ်မာန် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဒုင်ကေတ် အာရီု နူ မတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကတောဝ် ဏီရ[၉]။
၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ပြသၞာဂမၠိုင် (Future Perspectives and Challenges)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜိုန်ရ ဘာသာရပ်ဏအ် ဇၞော်မောဝ်လောန် ကီုလေဝ်၊ ပြသၞာ ဇၞော်ဇၞော် သှ်ေၜက်ဒၟံင် ဏီရ။
- ပြသၞာ ဇၞော် မဆေင်ကဵု ဝိညာဏ် (The Hard Problem of Consciousness): ၜိုန်ရ ပိုယ် တီ ဒဒှ်ရ က္ဍဟ် ကၠောန်ကမၠောန် ဗီုလဵု ကီုလေဝ်၊ "မုဟိုတ် လၟေင်ကမၠောန် ရုပ်ဝတ္ထု ပ္ဍဲ က္ဍဟ် တအ်ဏအ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု 'ပရေင်ဒုင်စသိုင်' ကေုာံ 'ဝိညာဏ်' (Subjective experience) ရော" ဂှ် အစာသိပ္ပံတအ် သှ် ဟွံမာန် ဏီရ[၁၀]။
- AGI (Artificial General Intelligence): ပွမခၞံဗဒှ် AI မနွံကဵု ဉာဏ်ပညာ မတုပ်သၟဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး သၠုင်နူ ကောန်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဇၟာပ် ကဏ္ဍ သီုဖအိုတ်ရ။ ဏအ်ဂှ် ဒှ် တင်ရန်တၟအ် ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ အန္တရာယ် ဇၞော်အိုတ် သွက် အနာဂတ် ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် ရ။
See also
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]References
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]Further reading
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Bechtel, W., & Graham, G. (Eds.). (1998). A Companion to Cognitive Science. Blackwell.
- Bermúdez, J. L. (2014). Cognitive Science: An Introduction to the Science of the Mind (2nd ed.). Cambridge University Press.
- Friedenberg, J., & Silverman, G. (2015). Cognitive Science: An Introduction to the Study of Mind (3rd ed.). SAGE Publications.
External links
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Cognitive Science Society - ဂကောံ ပညာ သိပ္ပံ လညာတ်ကသပ် အလုံဂၠးကဝ်။
- Stanford Encyclopedia of Philosophy: Cognitive Science - သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လညာတ်ကသပ် နကဵု လညာတ် ဒဿနိကဗေဒ။
- MIT OpenCourseWare: Introduction to Cognitive Science - ဗဳဒဳယဝ် ပရေင်ပညာ နူ တက္ကသိုလ် MIT။
- ↑ Thagard, P. (2005). Mind: Introduction to Cognitive Science. MIT Press. ISBN 978-0262201544။
- ↑ Miller, G. A. (2003). The cognitive revolution: a historical perspective 7, 141-144။
- ↑ Boden, M. A. (2006). Mind as Machine: A History of Cognitive Science. Oxford University Press. ISBN 978-0199241446။
- ↑ Varela, F. J. (1991). The Embodied Mind: Cognitive Science and Human Experience. MIT Press. ISBN 978-0262720212။
- ↑ Rumelhart, D. E. (1986). Parallel Distributed Processing: Explorations in the Microstructure of Cognition. MIT Press. ISBN 978-0262680530။
- ↑ Marr, D. (1982). Vision: A Computational Investigation into the Human Representation and Processing of Visual Information. W. H. Freeman. ISBN 978-0262514620။
- ↑ Chomsky, N. (1959). "A Review of B. F. Skinner's Verbal Behavior". Language 35 (1): 26-58.
- ↑ Newell, A. (1990). Unified Theories of Cognition. Harvard University Press. ISBN 978-0674921016။
- ↑ Clark, A. (1997). Being There: Putting Brain, Body, and World Together Again. MIT Press. ISBN 978-0262531560။
- ↑ Simon, H. A. (1996). The Sciences of the Artificial, 3rd, MIT Press. ISBN 978-0262691918။