ပဋိညာဏ် ဥပဒေမှာသၟိတ် ကုလသမဂ္ဂ

ထာမ်ပလိက်:Infobox

ပဋိညာဏ် ဥပဒေမှာသၟိတ် ကုလသမဂ္ဂ (အင်္ဂလိက်: United Nations Convention on the Law of the Sea, ဗွဲခမၞောန် UNCLOS) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လိက်ကသုက် ပဋိညာဏ် ဂၠးကဝ် အဓိကမွဲ မဖန်ဇန် သၞောဝ်ဥပဒေ၊ တင်စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ အခေါင်အရာ သွက်ပွမသုင်စောဲ မှာသၟိတ်၊ ၜဳ သမုဒ္ဒရာ၊ ကေုာံ ပရေင်ထိင်သိမ်း နိဓိသဘာဝ မၞုံပ္ဍဲမှာသၟိတ်တအ် အလုံဂၠးတိရ။

ပဋိညာဏ်ဏအ်ဝွံ အစာသၞောဝ်ဥပဒေတအ် ကော်စလဝ် "သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် သွက်မှာသၟိတ်" (Constitution for the Oceans) တုဲ၊ ဍေံပိုင်ခြာကဵု လွဳဗလး တိဍာ်ပိုင်ပြဳ ဍုင်မၞုံကဵု ဇိုင်ၜဳတအ် ကေုာံ ဖန်ဇန်ကဵု သၞောတ်ဝ် သွက်ပရေင်ဗၞိက်ဂၠးကဝ်၊ ပရေင်စဵုဒၞာ သဘာဝဝန်းကျင် မှာသၟိတ် ကေုာံ ပရေင်ၜံက်ခါဲ သယံဇာတ ပ္ဍဲဂတာၜဳတအ်ရ။ UNCLOS ဝွံ ခၞံထ္ပက်လဝ် စၟတ်တဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၂ တုဲ၊ စလုပ်သုင်စောဲ ဒှ်ဒတန်ဥပဒေ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၄ ရ။

ပွမပါ်ခြာ ဇုန်မှာသၟိတ် (Maritime Zones)

အတိုင် ပဋိညာဏ် UNCLOS မ္ဂး မှာသၟိတ်တအ်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ် နကဵု ဇုန်နာနာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ -

1. ဍာ်အပ္ဍဲ (Internal Waters): ဍာ်မၞုံပ္ဍဲကဵု ပယျဵုသြင်ၜဳ (Baseline) မပ္တံကဵု ၜဳ၊ ကၟာ၊ ကြုင်တအ်ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ဍုင်တၠတိဂှ် နွံအခေါင်အုပ်ဓုပ် ပိုင်ပြဳပေင်ပေင် (Sovereignty) ရ။
2. ပယျဵုဍာ် / ဍာ်ပိုင်ပြဳ (Territorial Sea): တိုန်အာ နူကဵု ပယျဵုသြင်ၜဳ စဵုကဵု ၁၂ တိုင်မှာသၟိတ် (12 nautical miles) ရ။ ဍုင်တၠတိဂှ် နွံအခေါင်ပိုင်ပြဳ လတူကျာ၊ ဂတာၜဳ ကေုာံ သယံဇာတ သီုဖအိုတ်ရ။ ဆဂး က္ၜင်ဍုင်တၞဟ်တအ် နွံအခေါင် ဖြတ်ကၠောအ်အာကၠုင် နကဵုသဘဴမၜိုဟ်သြိုဟ် (Innocent passage) မာန်ရ။
3. ဇုန်ဆက်စပ် (Contiguous Zone): ဆက်တိတ်အာ နူကဵု ပယျဵုဍာ် စဵုကဵု ၂၄ တိုင်မှာသၟိတ် (24 nautical miles) ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ဍုင်တၠတိဂှ် နွံအခေါင် စၟဳစၟတ် ကေုာံ ရပ်ပတိတ် သၞောဝ်ဥပဒေ မဆေင်ကဵု အကံက်အခေါန်၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက်တအ်ရ။
4. ဇုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တၟေင် (Exclusive Economic Zone - EEZ): တိတ်အာ နူပယျဵုသြင်ၜဳ စဵုကဵု ၂၀၀ တိုင်မှာသၟိတ် (200 nautical miles) ရ။ ဍုင်တၠတိဂှ် နွံအခေါင် တၟေင် သွက်ဂွံ ဂၠာဲ၊ ၜံက်ခါဲ၊ ကေုာံ စကာ သယံဇာတ (ဥပမာ - ရပ်က၊ ၜံက်ခါဲကၠေင်ယေန်) ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် သက်သက်ရ။ ဆဂး က္ၜင်ဍုင်တၞဟ်တအ် နွံအခေါင် အာကၠုင် သၠးသၠးပွးရ။
5. က္ဍိုင်တၟံဆက် (Continental Shelf): တိဂတာၜဳ မဆက်တိတ်အာ နူသြင် စဵုကဵု အပိုင်အခြာ သဘာဝဍေံရ (လေပ်စိုပ် စဵုကဵု ၃၅၀ တိုင်မှာသၟိတ်)။ ဍုင်တၠတိ နွံအခေါင် ၜံက်ခါဲ သယံဇာတ ပ္ဍဲဂတာၜဳဏအ်ရ။
6. မှာသၟိတ် ဂၠးကဝ် (High Seas): ဒၞာဲမှာသၟိတ် မ္ၚးနူကဵု EEZ (၂၀၀ တိုင်) တအ်ဂှ် ဒှ်မှာသၟိတ် ဂၠးကဝ်တုဲ၊ ဍုင်လဵုမွဲလေဝ် ပိုင်ပြဳ ဟွံဂွံရ။ ကောန်မၞိဟ် အလုံဂၠးတိ နွံအခေါင် အာကၠုင်၊ တက်က္ၜင်ကျာ ကေုာံ သုင်စောဲ ဗွဲမသၠးပွးရ။

ဂကောံ မဒက်ပ္တန်လဝ် သၟဝ် UNCLOS

သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ကေုာံ စၟဳစၟတ် ပဋိညာဏ်ဏအ်တုဲ၊ UNCLOS ဒက်ပ္တန်လဝ် ဂကောံအဓိက (၃) သာ်ရ -

• ရုင်ဗစာ အလုံမှာသၟိတ် ဂၠးကဝ် (ITLOS): နွံပ္ဍဲဍုင် ဟမ်းဘတ် (Hamburg)၊ ဍုင်ဂျာမနဳ။ တာလျိုင်ဍေံဂှ် သွက်ဂွံ သ္ဂုတ်ဆာတ် ဖြေဟ်ကဵု ပြသၞာ ကေုာံ ဂဗုတ် မဆေင်စပ်ကဵု ဥပဒေမှာသၟိတ် အကြာဍုင်နာနာရ။
• အေဂျေန်သဳ ဂတာၜဳ ဂၠးကဝ် (International Seabed Authority - ISA): နွံပ္ဍဲဍုင် ကင်သတန် (Kingston)၊ ဂျမေကာ။ တာလျိုင်ဍေံဂှ် သွက်ဂွံ အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ထိင်သိမ်း ပရေင်ၜံက်ခါဲ သယံဇာတ ပ္ဍဲဂတာၜဳ မ္ၚးပယျဵုဍုင်နာနာတအ်ရ။
• ကမ္မရှေန် ပယျဵုက္ဍိုင်တၟံဆက် (CLCS): တာလျိုင်ဍေံဂှ် သွက်ဂွံ စၟဳစၟတ် ကေုာံ ကဵုကသပ် လတူ တင်အာတ်မိက် ဍုင်နာနာ မမိက်ဂွံ ဇၞော်ပတိတ် ပယျဵု က္ဍိုင်တၟံဆက် (Continental shelf) ဇကုရ။

ဖဵုဂုဏ် ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ

UNCLOS ဝွံ ဒှ်ရိုဟ်ကၞက် မဖန်ဇန်လဝ် ညံင်ပရေင်ပဋိပက္ခ အကြာဍုင် (ဥပမာ - ပြသၞာပယျဵု ၜဳကြုက်သၠုင်ကျာ - South China Sea) ဂွံအောန်စှ်ေ ကေုာံ ညံင်ဂွံ ဖြေဟ်ပြသၞာ နကဵုသၞောဝ်ဥပဒေမာန်ရ။ ဍေံသီုကဵု ဂီုကၠံကဵု အခေါင်အရာ သွက်ဍုင် မဟၟဲကဵု ဇိုင်ၜဳ (Landlocked countries) တအ် ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ အခေါင်သုင်စောဲ မှာသၟိတ်ကီုရ။

မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်

• သၞောဝ်ဥပဒေ ဂၠးကဝ် (International Law)
• ကုလသမဂ္ဂ
• ဥပဒေ မှာသၟိတ်
• ဇုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တၟေင် (EEZ)

နိဿဲ

• "United Nations Convention on the Law of the Sea". United Nations Treaty Collection.
• Churchill, R. R., and Lowe, A. V. (1999). The Law of the Sea. Manchester University Press.
• Rothwell, Donald R., and Stephens, Tim (2016). The International Law of the Sea. Hart Publishing.