ပထဝဳ ယေန်သၞာင်
လ္ၚတ်ရံင် ပ္ဍဲ ပရဝ်ဂျေတ် တၞဟ်
 |
ဝိက်ရှေန်နရဳ အဘိဓာန် မန် |
 |
ဝဳကဳဒေတာ တင်ဂၞင် ဒေတာသဇိုင် |
 |
ဝဳကဳမဳဒဳယာ ကောမန် မဳဒဳယာ ကေုာံ ဓါတ်ရုပ် |
| Cultural Geography | |
| ဝိုင်သြောအ် လတူ ဒဵု မဒှ် သင်္ကေတ မုက်တိ ယေန်သၞာင် ဝိုင် သြောအ် အဆင့်ဆင့် (Terraced rice fields) မဒှ် ဥပမာ ပြာကတ် အိုတ် သွက် "မုက် တိ ယေန်သၞာင်" (Cultural Landscape) မထ္ၜးပျး ကဵု ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ် တအ် ပလေဝ် ပြံင် လဝ် သဘာဝ သွက်ဂွံ တန်တဴ။ | |
| ပရူမဆေင်စပ် | |
|---|---|
| လၟေင်ပညာ (Field) | ပထဝဳ မၞိဟ် (Human Geography), ပထဝဳ (Geography) |
| ဗၞတ်ဗ္တဳဗဟ်သၞောတ် | |
| ကဏ္ဍဆက်စပ် (Related concepts) | မုက် တိ ယေန်သၞာင်, ပွမပြးဇး ယေန်သၞာင်, စိုတ်ဓါတ် ဌာန်, ဒၞာဲ ဒတန် |
ပထဝဳ ယေန်သၞာင် (အၚ်္ဂလိက်: Cultural Geography) ဝွံ ဍေံဒှ် ကဏ္ဍ အဓိက အိုတ် မွဲ မပါ် တိတ် နူကဵု ဘာသာရပ် ပထဝဳ မၞိဟ် (Human Geography) တုဲ ဍေံ စွံ အာရီု လတူ ပွမလ္ၚတ် ယေန်သၞာင် ကောန်မၞိဟ်၊ အခိုက်ကၞာ၊ ပရေင် ပတှ်ေ၊ ကေုာံ ဗီုလဵု အရာ တအ် ဏအ် ဍေံ ပြးဇး၊ ဆက်စပ် ကေုာံ ဇီုကပိုက် လတူ ဒၞာဲ ဒတန် (Space) ကေုာံ ဌာန် (Place) လတူ မုက် ဂၠးတိ ရ။
ဘာသာရပ် ဏအ် ဝွံ ဍေံ ဂစာန် သောင် ကလး ဒဒှ်ရ "မုဟိုတ် ယေန်သၞာင် ဂကူ မွဲ ကဵု မွဲ ဟွံတုပ် ညးသကအ် ရော?"၊ "ဗီုလဵု ယေန်သၞာင် တအ် ပြးဇး အာ နူ မွဲ ဒၞာဲ ကဵု မွဲ ဒၞာဲ ရော?" ကေုာံ "ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ် တအ် ပလေဝ် ပြံင် ထောအ် သဘာဝ တုဲ ဖန်ဗဒှ် လဝ် မုက် တိ ယေန်သၞာင် (Cultural landscape) ရော?" မဒှ် ရ။ ပ္ဍဲကဵု ခေတ် လၟုဟ် မ္ဂး، ပထဝဳ ယေန်သၞာင် ဏအ် ဍေံ လ္ၚတ် သီု ပြသၞာ မဆက်စပ် ကု ပွမစၟတ်သမ္တီ ဂကူ (Identity)၊ အဝဵုအာဏာ ကေုာံ ပရေင် ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲ ခေတ် ဂၠးတိ မွဲ ဓဝ် (Globalization) ရ။[၁]
၁။ နိဒါန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် သဇိုင် (Introduction and Definitions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပထဝဳ ယေန်သၞာင် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဘာသာရပ် မပံင်ကောံ လဝ် လညာတ် နူကဵု မနုဿဗေဒ (Anthropology) ကေုာံ ပထဝဳ ရ။ အဓိပ္ပါယ် သဇိုင် မဒး ကၠိုဟ် လဝ် ကိုပ်ကၠာ ဂှ် ဒှ်-
- ယေန်သၞာင် (Culture): ပ္ဍဲ ပထဝဳ မ္ဂး، ယေန်သၞာင် ဟီု ဂှ် ဍေံ ဟွံသေင် ဆ လှ်ေ ဒယှ်ေ ဟွံသေင်မ္ဂး ကွတ် တဲ ဓမ္မတာ သၟး ပုဟ်။ ဍေံ ဒှ် "ဗီုပြင် မံင် တန်တဴ" (Way of life) အလုံ အိုတ်သီု မပ္တံကဵု ဘာသာ အရေဝ်၊ သာသနာ၊ စၞစ၊ ကယျိုင် ကယဝ် ကေုာံ လညာတ် ဒဿနိက ရ။
- ပရေင် ဆက်စပ် ၜါ လပါ် (Two-way relationship): တၠပညာ တအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ "ယေန်သၞာင်" ဂှ် ဍေံ ဖန်ဗဒှ် ကဵု "ဒၞာဲ ဒတန်" တုဲ၊ တုပ် တဴ ညံင်ရဴ ဂှ် ကီု "ဒၞာဲ ဒတန်" (ဗီုကဵု ဒဵု၊ ၜဳ၊ ရာသဳဥတု) ဂှ် လေဝ် ဍေံ ကလေင် ဖန်ဗဒှ် ကဵု "ယေန်သၞာင်" ကောန်မၞိဟ် ညံင် ဂွံ တၞဟ်ခြာ အာ ကီု ရ။
၂။ ဝင် ကေုာံ ပရေင် ဇၞော်မောဝ် ဘာသာရပ် (History and Development)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပထဝဳ ယေန်သၞာင် ဝွံ ဍေံ က္တဵုဒှ် ကၠုင် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ပ္ဍဲကဵု လဒေါဝ် ရာစုသၞာံ ၂၀ တုဲ ဍေံ ပြံင်လှာဲ ကၠုင် လဝ် ၜါ ခေတ် အဓိက ရ-
- ခေတ် ပထဝဳ ယေန်သၞာင် တြေံ (Traditional Cultural Geography): က္ဍိုက်က္ဍိုပ် လဝ် နကဵု တၠပညာ အမေရိကာန် ကားလ် သောဝ်ဝါ (Carl Sauer) ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ် ဘာကလဳ (Berkeley School) ရ။ ညး တး ပါဲ လဝ် လညာတ် သဘာဝ မဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် (Environmental Determinism) တုဲ ညး ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် လညာတ် "မုက် တိ ယေန်သၞာင်" ရ။ ညး ဟီု လဝ် ဒဒှ်ရ ယေန်သၞာင် ဂှ် ဒှ် အရာ မဖန်ဗဒှ် တုဲ သဘာဝ တိဍာ် ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲ သွက်গွံ ဖန်ဗဒှ် ရ။
- ခေတ် ပထဝဳ ယေန်သၞာင် တၟိ (New Cultural Geography): စ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၈၀ တအ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ် လဝ် နကဵု တၠပညာ ဗြိတိန် ဗီုကဵု ဒေနေတ် ကောတ်သဂရဝ် (Denis Cosgrove) ကေုာံ ပဳတာ ဂျေက်ဆန် (Peter Jackson) ရ။ ညးတအ် ညာတ် ကေတ် ဒဒှ်ရ ယေန်သၞာင် ဂှ် ဍေံ ဟွံတန်ကြံင် ဒၟံင် သၠးသၠး ပုဟ်၊ ဍေံ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု အဝဵုအာဏာ، ပရေင် ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပရေင် ပြိုင်ပကာန် ရ။ ညးတအ် လ္ၚတ် ရံင် ဗီုလဵု လိက် ပတ်، ဝတ္ထု ကေုာံ ရုပ် ရရှင် တအ် ဖန်ဗဒှ် ကဵု လညာတ် လတူ "ဌာန်" ရ။[၂]
၃။ သဘဴဓရ် သဇိုင်ဂမၠိုင် (Basic Concepts of Cultural Geography)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ပထဝဳ ယေန်သၞာင် မ္ဂး، နွံ ကု သဘဴဓရ် အဓိက မဒး လ္ၚတ် ၃ သာ်-
- တမ်မူလ ယေန်သၞာင် (Cultural Hearth): ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ ဒတန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇာတိ မဖန်ဗဒှ် ကဵု ယေန်သၞာင် တၟိတၟိ (ဥပမာ - ဘာသာ အရေဝ်၊ တၞံ သြောအ်၊ နဲပညာ) ကိုပ်ကၠာ အိုတ် တုဲ နူ ဂှ် မွဲ ကဆံင် ဍေံ ပြးဇး အာ ဒၞာဲ တၞဟ် ရ။ ဥပမာ - လဒေါဝ် ဗမံက် (Middle East) ဂှ် ဒှ် တမ်မူလ သွက် သာသနာ ခရေတ် ကဵု အေတ်သလာမ် ရ။
- ပွမပြးဇး ယေန်သၞာင် (Cultural Diffusion): ဍေံ ဒှ် ပရေင် ချဳဒရာင် မပြးဇး အာ ယေန်သၞာင် နူကဵု တမ်မူလ ဍေံ စိုပ် အာ ဒၞာဲ တၞဟ် ရ။
| ဂကူ ပွမပြးဇး | အဓိပ္ပါယ် | ဥပမာ |
|---|---|---|
| ပွမပြံင်ဌာန် (Relocation Diffusion) | မၞိဟ် တအ် ပြံင် ဌာန် အာ မံင် ဒၞာဲ တၟိ တုဲ ယေန်သၞာင် တအ် ပါ အာ ကရောမ် ညးတအ် ရ။ | ဂကူ မန် တအ် ပြံင် အာ မံင် ပ္ဍဲ သေံ တုဲ ပရေင် စၞစ မန် ပါ စိုပ် အာ သေံ။ |
| ပွမကၠောအ်က္ဍ (Contagious Diffusion) | ယေန်သၞာင် ဍေံ ပြးဇး အာ ဗွဲမပြဟ် ညံင်ရဴ ယဲ ကၠောအ် က္ဍ ကု မၞိဟ် မကြပ် ညောန် အိုတ် သီုဖအိုတ်။ | ကွတ် ဒယှ်ေ ဒွက် K-Pop ပြးဇး အာ အလုံ ဂၠးတိ နကဵု အေန်တာနက်။ |
| ပွမစှ်ေ အဆင့် (Hierarchical Diffusion) | ယေန်သၞာင် ပြးဇး နူကဵု ဍုင် ဇၞော် ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ် သိုက် တအ် ကိုပ်ကၠာ တုဲ နူ ဂှ် မွဲ ကဆံင် စှ်ေ အာ ဍုင် ဍောတ်တ်။ | ကယျိုင် ခေတ် တၟိ (Fashion) စ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ပါရဳ (Paris) တုဲ ပြး စိုပ် အာ ဍုင် တၞဟ်။ |
၄။ မုက် တိ ယေန်သၞာင် (Cultural Landscape)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"မုက် တိ ယေန်သၞာင်" ဂှ် ဍေံ ဒှ် နှိပ် စက် သမ္တီ (Fingerprint) မထ္ၜး ပျး ကဵု ဝင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ ကောန်မၞိဟ် လတူ သဘာဝ ရ။
- ဇၟာပ်ပ် အရာ ကောန်မၞိဟ် တအ် မသြိုင် လဝ် မပ္တံကဵု သ္ၚိ ဌာန်، ဂၠံင် တရဴ၊ တၞံ ဆု မတဵု လဝ်، ကေုာံ ကျာ်စေတဳ တအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် မုက် တိ ယေန်သၞာင် သီုဖအိုတ် ရ။
- ဍေံ ထ္ၜး ပျး ကဵု ပရေင် ပတှ်ေ ဂကောံမၞိဟ် ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲ ဍုင် မစောဲ မက် ကု သြန်ရတ် မ္ဂး ညးတအ် သြိုင် ရုံ သၠုင်သၠုင် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဍုင် ရ။ ပ္ဍဲ ဍုင် မစောဲ မက် ကု သာသနာ မ္ဂး ညးတအ် သြိုင် ဘာကျာ် မသၠုင် အိုတ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဍုင် ရ။
- ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO) စၟတ်သမ္တီ လဝ် ဒၞာဲ ဝင် ဗွဲမဂၠိုင် နဒဒှ် "အာဲကၟာဲ မုက် တိ ယေန်သၞာင် ဂၠးတိ" သွက်ဂွံ မင်မဲ ဍေံ တအ် ရ။[၃]
၅။ စိုတ်ဓါတ် ဌာန် ကေုာံ ပွမစၟတ်သမ္တီ (Sense of Place and Identity)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယေန်သၞာင် ဂှ် ဍေံ ဟွံသေင် ဆ အရာ ဝတ္ထု သၟး ပုဟ်، ဍေံ ဆက်စပ် ကု စိုတ်ဓါတ် ရ-
- စိုတ်ဓါတ် ဌာန် (Sense of Place): ဍေံ ဒှ် ပရေင် ဆာန် ကၟိန်၊ ပွမစိုတ် ၜိုဟ်သြိုဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင် သမ္တီ ဝင် မၞိဟ် မွဲမွဲ မၞုံ လတူ "ဌာန်" မွဲမွဲ ရ။ ဥပမာ - သွက် ဂကူ မန် မ္ဂး ဍုင် ဟံသာဝတဳ တြေံ ဂှ် ဍေံ နွံ ကု စိုတ်ဓါတ် ဌာန် မဇြိုဟ်နက် လောန် ရ။
- ပွမစၟတ်သမ္တီ ဒေသ (Regional Identity): ယေန်သၞာင် ဂှ် ဍေံ ဖန် ညံင် မၞိဟ် တအ် ဂွံ ပါ် ခြာ ညးသကအ် "ပိုဲ" ကဵု "ညးတၞဟ်" ရ။ ပွမစကာ ဘာသာ အရေဝ် မွဲ، စၞစ မွဲ ဂှ် ဍေံ ဖန် ညံင် ဒေသ မွဲ ဂွံ နွံ ကု အစောံ စၟတ်သမ္တီ ဍေံ ကဵု ဍေံ ရ။ (ဥပမာ - ဂကူ ရှမ်း တအ် နွံ ယေန်သၞာင် ညးတအ် တၞဟ်ခြာ၊ ဂကူ မန် နွံ ယေန်သၞာင် တၞဟ်ခြာ)။
၆။ ဘာသာအရေဝ် ကေုာံ ပထဝဳ (Language and Geography)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဘာသာအရေဝ် ဂှ် ဒှ် ကြက် အဓိက အိုတ် သွက် ယေန်သၞာင် ရ။ ပထဝဳ ယေန်သၞာင် လ္ၚတ် ရံင် ဗီုလဵု ဘာသာ အရေဝ် တအ် ပြးဇး ကေုာံ ကၠေအ် ကၠက် အာ လတူ ဂၠးတိ ရ-
- ပွမပြးဇး အရေဝ်: အရေဝ် အင်္ဂလိက် ပြးဇး အာ အလုံ ဂၠးတိ ဟိုတ်နူ ပရေင် ကဝ်လဝ်နဳ တြေံ ကေုာံ ပရေင် ပိုန်ဒြပ် ခေတ် လၟုဟ် ရ။ ဍေံ ဒှ် အာ "Lingua Franca" (အရေဝ် လဒေါဝ် မစကာ ဂၠိုင် အိုတ်) ရ။
- ပရေင် ဇီုကပိုက် လတူ အရေဝ် ဍောတ်တ်: ပ္ဍဲ ခေတ် ဂၠးတိ မွဲ ဓဝ် ဏအ်، ဘာသာ အရေဝ် ကောန်ဍုင် အရေင် ဗွဲမဂၠိုင် ဒး ဒုင် အန္တရာယ် ကၠေအ် ကၠက် အာ (Language extinction) ရ။ ယဝ်ရ ဘာသာ အရေဝ် မွဲ ကၠေအ် အာ မ္ဂး، ယေန်သၞာင် ကေုာံ လညာတ် သဘာဝ မဆက်စပ် ကု ဍေံ သီုဖအိုတ် လေဝ် ကၠေအ် အာ မွဲ စွံ ကီု ရ။ ပထဝဳ လ္ၚတ် ဗီုလဵု အလဵုအသဳ ဗဟဵု တအ် စကာ ပရေင် ပညာ သွက်ဂွံ ဍဵု ဍိုက် အရေဝ် ဍောတ်တ် တအ် ရ။
၇။ သာသနာ ကေုာံ ပရေင်ပတှ်ေ လတူ ဒၞာဲဒတန် (Religion and Beliefs in Space)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သာသနာ ဝွံ ဍေံ ဖန်ဗဒှ် လဝ် မုက် တိ လတူ ဂၠးတိ ဏအ် ဗွဲမဇၞော်ကၠေင် ရ-
- ဒၞာဲ မပြဲသၠုင် (Sacred Spaces): ဇၟာပ် သာသနာ သီုဖအိုတ် နွံ ကု ဒၞာဲ တိဍာ် မပြဲသၠုင် ညးတအ် ရ။ ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး ဗောဓိဂယာ ကေုာံ ကျာ်လ္ဂုင်، အေတ်သလာမ် မ္ဂး မက်ကာ၊ ခရေတ်ယာန် မ္ဂး ဂျေရုသလေမ် ရ။ ဒၞာဲ တအ် ဏအ် ဍေံ ဖန် ညံင် ပရေင် အာ တရဴ သာသနာ (Pilgrimage) ဂွံ က္တဵုဒှ် ကၠုင် ရ။
- ဗီုပြင် သြိုင်ခၞံ (Religious Architecture): ဗီုပြင် လဒက်ပ္တန် ဘာကျာ်، ကျာ်စေတဳ، ကေုာံ ဗလီ တအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် သင်္ကေတ ယေန်သၞာင် မပြာကတ် အိုတ် လတူ မုက် တိ ရ။
- ပရေင် ဇီုကပိုက် လတူ စၞစ: သာသနာ ဍေံ ဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဗီုလဵု ကောန်မၞိဟ် တအ် တဵု လွဳ ကေုာံ စ စၞ ရ (ဥပမာ - ဟိန္ဒူ ဟွံစ ဖျုန် ဂၠဴ၊ အေတ်သလာမ် ဟွံစ ဖျုန် ကၠိက်)။ ဏအ် ဂှ် ဍေံ ဇီုကပိုက် လတူ လဒက်ပ္တန် ပရေင် ပိုန်ဒြပ် တိဍာ် ရ။[၄]
၈။ ခေတ် ဂၠးတိမွဲဓဝ် ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ (Globalization and Cultural Change)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ခေတ် ဂၠးတိ မွဲ ဓဝ် ဏအ်، ယေန်သၞာင် တအ် ဍေံ ပြံင်လှာဲ ဒၟံင် ဗွဲမပြဟ် ရ-
- ပွမတုပ်သၟဟ် အာ ညးသကအ် (Cultural Homogenization): လညာတ် မဟီု ဂး ယေန်သၞာင် ဂၠးတိ သီုဖအိုတ် ဍေံ တုပ် အာ ညးသကအ် ယျ။ (ဥပမာ - ဇၟာပ် ဍုင် ဇၟာပ် ဒၞာဲ နွံ ဆေင် KFC, စကာ Facebook, ကေုာံ ဗဵု ရရှင် ဟဝ်လဳဝုတ် တုပ်ပ် ညးသကအ်)။
- ပွမကလေင် တဝ်စၞေဟ် (Glocalization / Cultural Imperialism): ၜိုန်ရ ယေန်သၞာင် ဍုင် ပလိုတ် လုပ် ကၠုင် ကီု လေဝ်၊ မၞိဟ် ပ္ဍဲ ဒေသ တအ် ညးတအ် ဟွံဒုင် တဲ သီုဖအိုတ် ပုဟ်။ ညးတအ် ပံင်နှဴ ထောအ် ကု ယေန်သၞာင် ဇကု တုဲ ဖန်ဗဒှ် ယေန်သၞာင် တၟိ (ဥပမာ - KFC ပ္ဍဲ ဍုင် အိန္ဒိယ သွံ စၞ ကတင်) ဟွံသေင်မ္ဂး ကလေင် တဝ်စၞေဟ် နကဵု ပရေင် ဇၞော်မောဝ် ယေန်သၞာင် ဂကူ ဇကု (Local identity revival) ရ။
၉။ နဲကဲ သုတေသန ပ္ဍဲ ပထဝဳ ယေန်သၞာင် (Research Methods)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တၠပညာ ပထဝဳ ယေန်သၞာင် တအ် စကာ နဲကဲ သုတေသန မလှဲလး လောန် သွက်ဂွံ လ္ၚတ် ပြသၞာ-
- သုတေသန အရည်အသွေး (Qualitative Methods): စကာ နဲကဲ ဗီုကဵု ပွမသၟာန် သၟုက် မၞိဟ် ဇၞော် ဇၞော် (Interviews)၊ ပွမလုပ် မံင် ပံင်နှဴ ကု ညးဍုင်ကွာန် (Ethnography) သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် စိုတ်ဓါတ် ညးတအ် ရ။
- ပွမပါ်ပဲါ လိက် ကေုာံ ရုပ် (Textual and Visual Analysis): လ္ၚတ် ရံင် လိက် ပတ် တြေံ၊ ဒွက်، ရုပ် ရရှင် ကေုာံ မြေပုံ တြေံ သွက်ဂွံ တီ ဒဒှ်ရ "ဗီုလဵု ညးတအ် ဓမံက် ထ္ၜး လဝ် ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ အခိင် ဂှ် ရော"။
- GIS ကေုာံ ယေန်သၞာင်: လၟုဟ် ညးတအ် စကာ GIS သွက်ဂွံ ဓဇက် မြေပုံ ဗီုလဵု ဘာသာ အရေဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး သာသနာ ပြးဇး ဒၟံင် လတူ ဂၠးတိ ရ။
၁၀။ ပထဝဳ ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ဒေသမန် (Cultural Geography in Myanmar and Mon Context)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပ္တန် ဍုင်ဗၟာ ကေုာံ ဒေသ ဂကူ မန် မ္ဂး၊ ပထဝဳ ယေန်သၞာင် ဝွံ ဍေံ ကိစ္စဇၞော် လောန် သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် ပြသၞာ ပရေင် ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အာဲကၟာဲ ဝင်-
- မုက် တိ သာသနာ ပ္ဍဲ တွဵုရး မန် (Religious Landscapes): တွဵုရး မန် ဂှ် နွံ ကု မုက် တိ သာသနာ မပြာကတ် အိုတ် ပ္ဍဲ ဍုင်ဗၟာ ရ။ မပ္တံကဵု ကျာ်ဣသိယဵု၊ ကျာ် မုတ္တမ ကေုာံ ရုပ် ကျာ် ဇၞော်ဇၞော် တအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် သင်္ကေတ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အစောံ စၟတ်သမ္တီ ဂကူ မန် ရ။[၅]
- ပရေင် ဍဵုဍိုက် ဘာသာအရေဝ် (Linguistic Geography): ပထဝဳ ယေန်သၞာင် လ္ၚတ် ဗီုလဵု အရေဝ် ဗၟာ (Burmese) ပြးဇး လုပ် ကၠုင် ပ္ဍဲ ဒေသ ကောန်ဍုင် အရေင် တုဲ ပကဵု ညံင် အရေဝ် မန် တအ် ဂွံ အောန် စှ်ေ အာ ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဍုင် ဇၞော် (ဗီုကဵု မတ်မလီု) ရ။ ဏအ် ဂှ် ဆက်စပ် ကု မူဝါဒ ပရေင် ပညာ အလဵုအသဳ ဗဟဵု ရ။
- ပွမမင်မဲ ယေန်သၞာင်: ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် ဂကောံ သၟတ် မန် ကေုာံ မှာဇန် တအ် ဂစာန် ဒၟံင် သွက်ဂွံ ကလေင် ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ မင်မဲ "မုက် တိ ယေန်သၞာင်" မန် ဗီုကဵု ပွမသြိုင် သ္ၚိ ဌာန် အတိုင် ဗီုပြင် မန် ကေုာံ ပွမစုတ် ဇမၠိင် ကၞာတ် လိက် မန် ပ္ဍဲ ဂၠံင် တရဴ တအ် ရ။
> 💡 လ္ၚတ် ထပ် တၟိ နကဵု ဗဳဒဳယဝ်: သွက်ဂွံ ကၠိုဟ် အဓိပ္ပါယ် ဘာသာရပ် ဏအ် လောဲလောဲ မ္ဂး၊ မာန် ဗဵု ကေတ် ဒဗျဳယဝ် ပရေင် ပညာ နူကဵု YouTube ဏအ် မာန် ရ - What is Cultural Geography? လတူ YouTube
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပထဝဳ မၞိဟ် (Human geography)
- ယေန်သၞာင် (Culture)
- မုက် တိ ယေန်သၞာင် (Cultural landscape)
- ဒၞာဲ ဒတန် (Space)
- မနုဿဗေဒ (Anthropology)
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Crang, Mike (1998). Cultural Geography. Routledge. ISBN 978-0415140836.
- Sauer, Carl O. (1925). The Morphology of Landscape. University of California Publications in Geography.
- Jackson, Peter (1989). Maps of Meaning: An Introduction to Cultural Geography. Routledge.
- Tuan, Yi-Fu (1977). Space and Place: The Perspective of Experience. University of Minnesota Press.
- Cosgrove, Denis (1984). Social Formation and Symbolic Landscape. Croom Helm.
- Park, Chris C. (1994). Sacred Worlds: An Introduction to Geography and Religion. Routledge.
- Mitchell, Don (2000). Cultural Geography: A Critical Introduction. Blackwell.
- Aung-Thwin, Michael (2012). A History of Myanmar since Ancient Times. Reaktion Books.
- တက္ကသိုလ်ပထဝီဝင်ဌာန (၂၀၁၅). လူမှုပထဝီဝင် နိဒါန်း (Introduction to Human Geography). ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ.
- ခင်မောင်၊ ဦး (၁၉၉၈). မြန်မာနိုင်ငံ ပထဝီဝင် (Geography of Myanmar). ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်.
- ↑ Crang, M. (1998). Cultural Geography. Routledge.
- ↑ Jackson, P. (1989). Maps of Meaning: An Introduction to Cultural Geography. Routledge.
- ↑ Sauer, C. O. (1925). The Morphology of Landscape. University of California Publications in Geography.
- ↑ Park, C. C. (1994). Sacred Worlds: An Introduction to Geography and Religion. Routledge.
- ↑ Aung-Thwin, M. (2012). A History of Myanmar since Ancient Times. Reaktion Books.