ပရေင်ကၠတ်ချူ (Plagiarism)
ပရေင်ကၠတ်ချူ (အင်္ဂလိက်: Plagiarism) ဟီုဂှ် ဒှ် ပွမကေတ်စကာ လိက်ပတ်၊ ကသပ်လညာတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကမၠောန် ညးတၞဟ်တအ်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜး နဒဒှ် ကမၠောန် သွက်ဇကုအလဵုဇကု သက္ကုပွမကဵု စၟတ်သမ္တီ (Attribution) ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမနိဿဲ (Citation) မဍာံပြရ။ ပရေင်ကၠတ်ချူဂှ် ပ္ဍဲကဵု လောကပရေင်ပညာ၊ ပရိုင် ကေုာံ အနုသုခုမ မ္ဂး စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ပွမလီလာန် ပလီုဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Ethical offense) မွဲရ။ ၜိုန်ရ ဍေဟ်ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ကု ပွမကလိလောန် ဒုဟ် အခေါင်ပိုင်ပြဳ (Copyright infringement) ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ကၠတ်ချူဂှ် ဒှ် ပြသၞာ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်တုဲ ဒုဟ်အခေါင်ပိုင်ပြဳဂှ် ဒှ် ပြသၞာ သၞောဝ်ဥပဒေ ရ။ လိက်ပရေင်ဏအ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူ ဝင်၊ ဂကူနာနာ၊ ပြသၞာ ပ္ဍဲပရေင်ပညာ၊ ကေုာံ နဲကဲ စဵုဒၞာ ပရေင်ကၠတ်ချူ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်ရ။
| သင်္ကေတ ပရေင်ကၠတ်ချူ ပွမကၠတ်ကေတ် ကသပ်လညာတ် ညးတၞဟ်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜး နဒဒှ် ဇကုပိုင် | |
| ပွံက် အဓိပ္ပါယ် | ပွမစကာ ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး လညာတ် ညးတၞဟ် သက္ကုပွမကဵု စၟတ်သမ္တီ |
|---|---|
| ဂကူ အဓိကဂမၠိုင် | Direct (ကၠတ်တပ်တပ်), Mosaic (ပံင်စပ်), Self-plagiarism (ကၠတ်ဇကုဇကု) |
| ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု | ပွမလီလာန် ပရေင်ပညာ (Academic dishonesty) |
| နဲကဲ စၟတ် | သာပ်ဝဲ (Turnitin, iThenticate, Copyscape) |
| နဲကဲ စဵုဒၞာ | ပွမနိဿဲ (Citation)၊ ပွမကလေင်ချူ (Paraphrasing) |
၁။ နိဒါန် (Introduction)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ကၠတ်ချူ ဂှ် ဒှ် အရာမပလီုပလာ် ပရေင်တပ်တး (Integrity) မၞိဟ်မွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘာတက္ကသိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဌာန်သုတေသနတအ်မ္ဂး၊ ယဝ်ရ ညးမွဲမွဲ ကၠတ်ချူလဝ် လိက်ညးတၞဟ်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜး နဒဒှ် လိက်ဇကုမ္ဂး၊ ဍေဟ်ဂှ် တုပ်ညံင်ရဴ ပွမကၠတ် ဒြပ်ရတ်ညးတၞဟ် ကီုရ။ ပရေင်ကၠတ်ချူဂှ် ဟွံသေင်ဆ ပွမကဝ်ပဳ ကေတ် (Copy-paste) လိက်ညးတၞဟ်ဓဝ်၊ သီုကဵု ပွမကၠတ် ကသပ်လညာတ် (Ideas)၊ ဒေတာ သုတေသန၊ တြိဂံက်၊ ကေုာံ ဗီုရုပ်တအ်ကီုရ။ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ပရေင်ပညာ (Academic ethics) စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ဇၟာပ်ဇၟာပ် တင်ဂရင်ဗတီ မကေတ်နူ ညးတၞဟ်ဂှ် သ္ဒးစၞောန်ထ္ၜးကဵု တမ်မူလ (Source) မဍာံပြ လၟိုန်ရ[၁]။
၂။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ ယၟု (History and Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မအရေဝ် အင်္ဂလိက် "Plagiarism" ဂှ် ကၠုင်နူ လိက်လပ်တေန် "plagiarius" မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ညးမကၠတ်မၞိဟ်" (Kidnapper) ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ပထမ တေအ်၊ အစာကဗျ ရောမ မနွံယၟု Martial (မာရှယ်) ညးစကာလဝ် မအရေဝ်ဏအ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက်ဂွံ စောဒက အစာကဗျ တၞဟ်မွဲ ဒဒှ်ရ ကၠတ်ဗှ်လဝ် ကဗျညးရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ်ဂှ် ပွမကေတ် လိက်ညးတၞဟ်တုဲ ကလေင်ချူဂှ် ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ဒုဟ်ဇၞော်ဇၞော်ဏီရ။ ဆဂး ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ ၁၈ ကြဴနူ စက်ပ္ဍဵုဗီုလိက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ သၞောဝ်အခေါင်ပိုင်ပြဳ လိက်ပတ် (Copyright laws) ဗီုကဵု Statute of Anne ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ ပရေင်ကၠတ်ချူဂှ် ဒှ်ကၠုင် ပြသၞာ မဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နကဵု ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ ရ[၂]။
၃။ ဂကူ ပရေင်ကၠတ်ချူနာနာ (Types of Plagiarism)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ကၠတ်ချူ ဂှ် နွံကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ် မပ္တံကဵု -
| ဂကူ | ပွံက် အဓိပ္ပါယ် | ဥပမာ |
|---|---|---|
| Direct Plagiarism (ကၠတ် တပ်တပ်) | ပွမကေတ် လိက်ညးတၞဟ် မွဲပိုဒ် ပေင်င် သက္ကုပွမပလေဝ်မွဲသာ်တုဲ ဟွံစုတ် တင်နိဿဲ။ | ကဝ်ပဳကေတ် လိက် နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ တုဲ ပတိုန် Assignment။ |
| Mosaic / Patchwriting (ကၠတ် ပံင်စပ်) | ပွမကေတ် ကသပ် နူဒၞာဲနာနာတုဲ ပလေဝ်စုတ် မအရေဝ် ညိညဓဝ် (Synonyms) တုဲ ဟွံကဵု တင်နိဿဲ။ | ပံင်စပ် လိက် နူ ဝေပ်သာက် ၃ ခု တုဲ ချူ နဒဒှ် လိက်ဇကု။ |
| Self-Plagiarism (ကၠတ် ဇကုဇကု) | ပွမကလေင်စကာ လိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ကမၠောန် ဇကုမပ္တိတ်လဝ်တုဲတုဲတအ် နဒဒှ် အရာတၟိ။ | ပတိုန် လိက်သုတေသန မွဲပိုဒ်ဓဝ် ပ္ဍဲ ဂျာနေဝ် ၜါဒၞာဲ။ |
| Accidental Plagiarism (ကၠတ် ဟွံတီစိုတ်) | ပွမဟွံစုတ် တင်နိဿဲ (Citation) ဗွဲမဍာံပြ ဟိုတ်နူ ဟွံကၠိုဟ် နဲကဲ နိဿဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဝိုတ်အာ။ | ဝိုတ်စုတ် ဍံက် (Quotation marks) ကာလ ကေတ် လိက်ညးတၞဟ် တပ်တပ်။ |
၄။ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်ပညာ ကေုာံ သုတေသန (In Academia and Research)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ဘာတက္ကသိုလ် ကေုာံ ဌာန်သုတေသနတအ်မ္ဂး၊ ပရေင်ကၠတ်ချူဂှ် ဒှ် ဒုဟ် မဇၞော်လောန်ရ။ ယဝ်ရ ကွးဘာမွဲ ကၠတ်ချူလဝ် လိက် သွက် Assignment မ္ဂး ဒးဒုင် ကဵု အမှတ် သုည (Failing grade) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင် နုက်ပတိတ် နူဘာ (Expulsion) မာန်ရ។ သွက် အစာသုတေသန (Researchers) တအ်မ္ဂး ယဝ်ရ ကၠတ်ချူလဝ် ဒေတာ ဟွံသေင်မ္ဂး လိက်ညးတၞဟ်တုဲ ပ္တိတ် ပ္ဍဲဂျာနေဝ်မ္ဂး၊ လိက်ဂှ် ဒးဒုင် နုက်ပတိတ် (Retraction) တုဲ ပရေင်ပတှ်ေစ ညးလောကတအ်ဂှ် လီုလာ်အာ လၟိုန်ကာလရ[၃]။
၅။ ပ္ဍဲကဵု ပရိုင် ကေုာံ မဳဒဳယာ (In Journalism and Media)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လောက ပရိုင် (Journalism) ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကု ပရေင်ပတှ်ေစ (Trust) ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ ယဝ်ရ အစာပရိုင်မွဲ ကၠတ်ချူလဝ် ပရိုင် နူကဵု ဌာန်ပရိုင် တၞဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပရိုင်ပတောအ်မ္ဂး၊ ဍေဟ် ပလီုပလာ် ယၟုဆေဝ် ဌာန်ပရိုင်ဂှ်ရ။ ဥပမာ မပြာကတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ပရူ Jayson Blair (ဂျေသောန် ဗလဴ) မဒှ် အစာပရိုင် New York Times မဒးဒုင် နုက်ပတိတ် နူကမၠောန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ဟိုတ်နူ ညး ကၠတ်ချူ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပရိုင် ပတောအ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ[၄]။
၆။ ပ္ဍဲကဵု အနုသုခုမ ကေုာံ လိက်ပတ် (In Arts and Literature)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ကၠတ်ချူ ဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲ လပါ် အနုသုခုမ ဗီုကဵု ဒွက်၊ လိက်ဝတ္ထု၊ ကေုာံ ပါန်ခဳ တအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲ လောကဒွက် (Music) မ္ဂး ပြသၞာ သီကေတ် အခိုက်ဒွက် ညးတၞဟ် (Plagiarism in music) ဂှ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် လၟိုန်ရ။ ဥပမာ ပွမကေတ် ရမ္သာင် ဟွံသေင်မ္ဂး အခိုက်ဒွက် ကိုပ်ကၠာ (Sampling) သက္ကု အခေါင်ဂှ် ဒှ် ပရေင်ကၠတ်ချူရ။ ဆဂး ပ္ဍဲအနုသုခုမမ္ဂး ပွမ "ကေတ် လညာတ်" (Inspiration) ကဵု ပွမ "ကၠတ်" (Plagiarism) ဂှ် ပါ်ပါဲ သမ္တီဝါတ်ကွေဟ်ရ။
၇။ ပရေင်ကၠတ်ချူ ကဵု အခေါင်ပိုင်ပြဳ (Plagiarism vs. Copyright Infringement)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ထေင်ကေတ် ပရေင်ကၠတ်ချူ (Plagiarism) ကဵု ဒုဟ်အခေါင်ပိုင်ပြဳ (Copyright Infringement) ဂှ် တုပ်ပ်ရ။ ဆဂး တၞဟ်ခြာဒၟံင်ရ-
- ပရေင်ကၠတ်ချူ: ဒှ် ပြသၞာ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Ethical issue)။ ပွမဟွံကဵု ယၟု တမ်မူလ။ ၜိုန်ရ လိက်ဂှ် လောန်အာ အခိင်အခေါင်ပိုင်ပြဳ (Public domain) ကီုလေဝ်၊ ယဝ် ကေတ်တုဲ ဟွံကဵု တင်နိဿဲမ္ဂး ဒှ် ပရေင်ကၠတ်ချူ ရ။
- အခေါင်ပိုင်ပြဳ: ဒှ် ပြသၞာ သၞောဝ်ဥပဒေ (Legal issue)။ ပွမစကာ ကမၠောန် မနွံကဵု အခေါင်ပိုင်ပြဳ သက္ကု အခေါင် ဟွံသေင်မ္ဂး သက္ကု ပွမကဵု သြန်။ ၜိုန်ရ ကဵုလဝ် တင်နိဿဲ ကီုလေဝ်၊ ယဝ် ဟွံကလိဂွံ အခေါင်မ္ဂး ဒှ် ဒုဟ်အခေါင်ပိုင်ပြဳ မာန်ရ[၅]။
၈။ နဲကဲ စၟတ် ကေုာံ သာပ်ဝဲ (Detection and Software)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ စၟတ် ကေုာံ စဵုဒၞာ ပရေင်ကၠတ်ချူဂှ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် စကာကၠုင် သာပ်ဝဲ စၟတ် ပရေင်ကၠတ်ချူ (Plagiarism detection software) တအ်ရ။ သာပ်ဝဲ မပြာကတ်အိုတ်တအ်ဂှ် ဒှ် Turnitin, iThenticate, ကေုာံ Copyscape တအ်ရ။ သာပ်ဝဲတအ်ဏအ် ဍေဟ်တအ် ပတောအ်ၜတ် လိက်မပတိုန်လဝ်ဂှ် ကု လိက်ပရေင် မနွံ လ္တူ အေန်တာနေတ်၊ လိက်ဂျာနေဝ် ကေုာံ လိက်ကွးဘာတၞဟ်တအ်တုဲ၊ ဍေဟ် ပတိတ်ကဵု တင်စၟတ် လၟိဟ်တၟေင် (Similarity index) ရ။ ဆဂး သာပ်ဝဲတအ်ဏအ်ဂှ် ဍေဟ် စၟတ်ကဵု ဆ လိက်မတုပ် (Text matching) ဟေင်တုဲ၊ လိက်မကလေင်ချူလဝ် ခိုဟ်ဟ် (Paraphrased) တအ်ဂှ် ဍေဟ် ရပ် ဟွံဂွံကီုရ[၆]။
၉။ ပြသၞာ ပ္ဍဲခေတ် အေန်တာနေတ် ကေုာံ AI (Challenges in Internet and AI Era)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရူ ပရေင်ကၠတ်ချူ ပ္ဍဲခေတ် AI ပ္ဍဲ YouTube
ခေတ် အေန်တာနေတ် ဂှ် ဖန်ကဵု ညံင် ပွမကဝ်ပဳ ကေုာံ ကၠတ်ချူ လိက်တအ် ဂွံလောဲသွာ ကွေဟ်ကွေဟ်ရ။ ဗွဲတၟေင် ပွမကေတ် လိက် နူကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကေုာံ ဘလံက် (Blogs) တအ်ရ။ တုဲပၠန် လၟုဟ်မ္ဂး ပြသၞာ တၟိ မွဲဂှ် ဒှ် AI Plagiarism ရ။ ကွးဘာတအ် စကာ AI ဗီုကဵု ChatGPT, Claude, တအ် သွက်ဂွံ ချူ လိက် Assignment တအ်ရ။ AI တအ်ဂှ် ဍေဟ် ခၞံဗဒှ် လိက်တၟိ (Generated text) တုဲ သာပ်ဝဲ Turnitin တြေံတအ် စၟတ် ဟွံညာတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဌာန်ပရေင်ပညာတအ် ဒးဖန်ဗဒှ်ကၠုင် သာပ်ဝဲ စၟတ် AI (AI Detectors) ကေုာံ သၞောတ်ဝ် တၟိတၟိ သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ် ပြသၞာဏအ်ရ[၇]။
၁၀။ နဲကဲ စဵုဒၞာ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်လၟေတ် (Prevention and Ethics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နဲကဲ ခိုဟ်အိုတ် သွက်ဂွံ ဝေင်ပါဲ ပရေင်ကၠတ်ချူ ဂှ် ဒှ် ပွမလ္ၚတ် နဲကဲ နိဿဲ (Citation) ကေုာံ ပွမကလေင်ချူ (Paraphrasing) မဍာံပြ ရ-
၁။ ပွမစကာ ဍံက် (Quotations): ယဝ်ရ မိက်ဂွံ ကေတ် လိက်ညးတၞဟ် တပ်တပ်မ္ဂး၊ သ္ဒးစုတ် ပ္ဍဲအကြာ ဍံက် ("...") တုဲ ဒးကဵု တင်နိဿဲရ။
၂။ ပွမကလေင်ချူ (Paraphrasing): ဗှ် လိက်ညးတၞဟ် ညံင်ဂွံကၠိုဟ်တုဲ ကလေင်ချူ နကဵု မအရေဝ် ဇကုအလဵုဇကု။ တုဲမ္ဂး ဒးစုတ် တင်နိဿဲကီုရ။
၃။ နဲကဲ နိဿဲ (Citation Styles): လ္ၚတ်လဝ် နဲကဲ နိဿဲ မပ္တံကဵု APA, MLA, ဟွံသေင်မ္ဂး Chicago style တအ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်။
၄။ ပရေင်ပညာ ဒ္ဂေတ်လၟေတ်: ဘာတက္ကသိုလ်တအ် သ္ဒးဗတောန်ကဵု ကွးဘာတအ် ပရူ ကိစ္စဇၞော် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ပရေင်ပညာ (Academic Integrity) နူစ ဍောတ်တ်တေအ်ရ[၈]။
နိဿဲဂမၠိုင် (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Pecorari, D. (2013). Teaching to Avoid Plagiarism: How to Promote Good Source Use. Open University Press. ISBN 978-0335245949။
- ↑ Garfield, E. (1980). "From Citation Amnesia to Bibliographic Plagiarism". Current Contents 23: 5–9.
- ↑ Neville, C. (2010). The Complete Guide to Referencing and Avoiding Plagiarism, 2nd, Open University Press. ISBN 978-0335241033။
- ↑ Barry၊ D.။ "Correcting the Record; Times Reporter Who Resigned Leaves Long Trail of Deception"။
- ↑ Plagiarism vs. Copyright Infringement. Plagiarism.org.[permanent dead link]
- ↑ Weber-Wulff, D. (2014). "False Feathers: A Perspective on Academic Plagiarism". Springer.
- ↑ Cotton, D. R. (2023). "Chatting and cheating: Ensuring academic integrity in the era of ChatGPT". Innovations in Education and Teaching International. doi:.
- ↑ Avoiding Plagiarism. Purdue Online Writing Lab (OWL).