ပရေင်ဆိင်ဆ ပရေင်ပၞာန် အနာဂတ်
| X-47B in flight.jpg က္ၜင်ကျာပၞာန် ဟွံမွဲကဵုမၞိဟ်ဒဳ (Unmanned Combat Air System) မဒှ် လက္ခဏာ အဓိက သွက်ပရေင်ပၞာန် ခေတ်အနာဂတ်။ | |
| ဗီုပြင် အဓိက | ပၞာန်ကွန်ရက်၊ ပၞာန်အကာသ၊ ဉာဏ်စက် (AI) ကေုာံ လွဟ်အလိုအလဵု |
|---|---|
| ဒၞာဲသမၠဲပၞာန် | လတူတိ၊ ဂၠံင်ကျာ၊ မှာသၟိတ်၊ အကာသ ကေုာံ လတူအေန်တာနဲ (Cyberspace) |
| ဟိုတ်တမ်မူလ | ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် ကွတ်ပညာ၊ ပရေင်အောန်ယုတ် ဇမြိုတ်သဘာဝ၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု |
| အန္တရာယ် မဆိင်ဆလဝ် | ပရေင်ပလီုပလာ် အလုံဂၠးကဝ်၊ လမျီုကောန်မၞိဟ် ကၠေအ်ကၠက်မာန် |
ပရေင်ဆိင်ဆ ပရေင်ပၞာန် အနာဂတ် (အၚ်္ဂလိက်: Future Warfare) ဝွံ ဒှ်ပရေင် သ္ၚေဝ်ဂၠိပ်၊ ချပ်ဗ္စာ ကေုာံ တင်ဆိင်ဆ (Predictions) မဆေင်ကဵု ဗီုပြင် ပၞာန် ကေုာံ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် လွဟ်လက်နက် မလေပ်ကတဵုဒှ်မာန် ပ္ဍဲကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၂၁ ကေုာံ အနာဂတ်ဂတတအ်ရ။
တၠပညာ ပရေင်ပၞာန် ကေုာံ ညးမလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠိပ် ပရေင်ဂၠးကဝ် (Strategic analysts) တအ် ပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ ပၞာန် ပ္ဍဲအနာဂတ်ဝွံ ဟွံတုပ်ကဵု ဗီုပြင်ပၞာန် ဓမ္မတာ (Conventional warfare) ညံင်ရဴ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ တအ်ရ။ စၞးမစကာ ဒပ်ပၞာန်မၞိဟ် လၟိဟ်ကိုဋ်-သန်းဂၠိုင်င်ဂှ်၊ ဍေံတအ် မလေပ်စကာ ကွတ်ပညာ ကဆံင်သၠုင် မပ္တံကဵု ဉာဏ်စက် (AI)၊ လွဟ်ပၞာန် လေဇာ (Lasers)၊ ပၞာန်ကွန်ရက် (Cyber warfare) ကေုာံ ပရေင်တိုက်ခိုက် ပ္ဍဲအကာသ ဟေင်ရ။
သမၠဲပၞာန် တၟိဂမၠိုင် (New Domains of Warfare)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ် သမၠဲပၞာန်ဂှ် နွံဆ လတူတိ၊ လတူဍာ် ကေုာံ အကြာကျာ ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲအနာဂတ်မ္ဂး သမၠဲပၞာန် တၟိဂမၠိုင် ပါလုပ်ကၠုင်ရ-
- ပၞာန် သာ်ဗာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပၞာန်ကွန်ရက် (Cyber Warfare): ပွမစကာ ကွန်ပျူတာတုဲ လုပ်ဟက် (Hack) ပလီုပလာ် သၞောတ် ဓာတ်လလဳ၊ သၞောတ်ဘဏ် သြန်၊ ကေုာံ သၞောတ်ဆက်စၠောအ် ဍုင်သၞတအ် ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ပန်လွဟ်ဏီရ။ (ဥပမာ- သၞောတ် Stuxnet မပလီုလဝ် စက်နျူကလဳယျာ အဳရာန်)။
- ပၞာန် အကာသ (Space Warfare): ပွမပန်စုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပလီုပလာ် ဂြိုဟ်တုဲ (Satellites) ရေင်သကအ် လတူအကာသ သွက်ဂွံ ပလီု သၞောတ် GPS ကေုာံ သၞောတ်ဆက်စၠောအ် တအ်ရ။
- ပၞာန် တင်ဂၞင် ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် (Information & Cognitive Warfare): ပွမစကာ ပရိုင်အလီ (Fake news)၊ Deepfakes ကေုာံ သဝ်ရှေယ်မဳဒဳယာ သွက်ဂွံ ဖန်ဗဒှ် ညံင်ညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲဍုင်သၞတအ် ဂွံထုဲကြာန် ကေုာံ လီုလာ် ပရေင်ယုံသေတ် လတူအလဵုအသဳဇကုရ။
ကွတ်ပညာ လွဟ်လက်နက် ခေတ်အနာဂတ် (Future Military Technologies)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- လက်နက် အလိုအလဵု ကေုာံ ဉာဏ်စက် (Lethal Autonomous Weapons & AI): စက်ရဝ်ဗတ် (Robots) ကေုာံ ဒရုန်း (Drones) မၞုံကဵု ဉာဏ်စက် AI တအ်ဂှ် အလဵုဇကုဍေံ ရုဲစှ် ပစ်မှတ်တုဲ အလဵုဇကုဍေံ ပန်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ထာဝ်မာန်ရ။ (ညးလ္ၚဵု ကော်စ "စက်ဂစိုတ်မၞိဟ် - Killer Robots")။
- လက်နက် ဟိုက်ပါသဝ်နေတ် (Hypersonic Weapons): ဒုံးကျည် မအာပြဟ်နူ ရမ္သာင် (၅) ဆ ပြင်င် (Mach 5+) တုဲ၊ သၞောတ်စဵုဒၞာ ဒုံးကျည် (Missile defense systems) လဵုမွဲလေဝ် စဵုဒၞာ ဟွံမာန်ရ။
- လက်နက် ဇဳဝဗေဒ နာနဝ် (Nanotechnology & Bio-warfare): ပွမဖန်ဗဒှ် စၟယဲတၟိ (Engineered pathogens) မလေပ်ကၠောအ် ကတဵုဒှ် ယဲကပ် (Pandemics) အလုံဂၠးတိ ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမစကာ စက်နာနဝ် ဍောတ်တ် သွက်ဂွံ လုပ်ပလီု ပ္ဍဲခန္ဓကာယ မၞိဟ်ရ။
- လက်နက် ဒြဟတ်လလဳ ကေုာံ လေဇာ (Directed-Energy Weapons): လက်နက် မစကာ လျးလေဇာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြဟတ်လလဳ (EMP) သွက်ဂွံ ပလီု က္ၜင်ကျာ ဟွံသေင်မ္ဂး စက်ယန္တရား အလုံမွဲဍုင်ရ။
ဟိုတ် မလေပ်ကတဵုဒှ်ပၞာန် (Potential Causes of Future Conflicts)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ပရေင်အောန်ယုတ် ဇမြိုတ်သဘာဝ (Resource Scarcity): ဟိုတ်နူ မၞိဟ်ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ၊ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် သွက် ဍာ်သွုင်၊ တိဍာ် ကေုာံ တွဵုသတ္တု (Rare earth metals) မစကာ ပ္ဍဲကွတ်ပညာတအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရ。
- ပရေင်ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Change): ယဝ်ရ ဍာ်မှာသၟိတ် သၠုင်တိုန်တုဲ တိဍာ် လီုလာ်မ္ဂး၊ ကောန်မၞိဟ် လၟိဟ်ကိုဋ်-သန်း ဗွဲမဂၠိုင် သ္ဒးပြံင်ဒတန် (Climate refugees) တုဲ ပဋိပက္ခ အကြာဍုင် မွဲကဵုမွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရ။
- ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အဝဵုသြဇာ (Geopolitical Shifts): ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် အဝဵုသြဇာ အကြာ ဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် (ဥပမာ- အမေရိကာန်၊ ကြုက်၊ ရုရှာ) တအ် သွက်ဂွံ ကောပ်ကာဲ လတူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ကွတ်ပညာ ဂၠးကဝ်ရ။
ပရေင်စဵုဒၞာ ကေုာံ သၞောတ်ဝ် ဂၠးကဝ် (Prevention and International Law)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ညံင်အန္တရာယ် ပၞာန်အနာဂတ် ဟွံဂွံ ဖအိုတ်ကၠေအ် လမျီုကောန်မၞိဟ်ဂှ်-
- ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ဂကောံဂၠးကဝ်တအ် ပ္တိတ်ဒၟံင် ဒြဟတ် သွက်ဂွံ ထပက်လိက်ကသုက် တၟိ (New Treaties) သွက်ဂွံ ကၟာတ်လဒဵု ပရေင်စကာ "လက်နက် ဉာဏ်စက် အလိုအလဵု" ကေုာံ "လက်နက် အကာသ" တအ်ရ။
- ဆဂး ဍုင်အဝဵုသြဇာဇၞော် လ္ၚဵုတအ် ဟွံဒုင်တဲ ထပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲလိက်ကသုက်တအ်ဏီတုဲ၊ ပရေင်ပြိုင်ပ္ကာန် ကွတ်ပညာ လက်နက် (Arms race) ဂှ် ဆက်ကတဵုဒှ်ဒၟံင် လၟိုန်ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Singer, P. W. (2009). Wired for War: The Robotics Revolution and Conflict in the 21st Century. Penguin Books.
- Scharre, Paul (2018). Army of None: Autonomous Weapons and the Future of War. W. W. Norton & Company.