ပရေင်တန်ကြန် ဂကောံအုပ်ဓုပ်
ပရေင်တန်ကြန် ဂကောံအုပ်ဓုပ် (အၚ်္ဂလိက်: Institutional Resilience) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲသွာင် သိပ္ပံမၞိဟ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ မ္ဂး၊ ဍေံဒှ် အစောံစရာဲ လဒက်ပ္တန် ဂကောံ၊ ဌာန ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမှာဇန် မွဲမွဲ သွက်ဂွံ ဒုင်ဒဝ် ကေုာံ ဆက်ဂျိုင်တန်တဴအာမာန် အကြာ အခိင်ကာလ မဒးဒုင် ဆဵုဂဗ ပြဿနာ၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ မဇၞော်ကဵုဒြဟတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒြဟတ်ဓလီု ပရေင်ဍုင်ကွာန် ရ။ ဂကောံမၞုံကဵု ပရေင်တန်ကြန်တအ်ဝွံ ၜိုန်ရ ဒးဒုင် ဓလီုပ္ဍဵုပ္ဍိုက် နူကဵု အလဵုအသဳ ဟွံသေင်မ္ဂး ယေန်သၞာင်မဇၞော်ကီုလေဝ်၊ ညးတအ် လွဳစ ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် ကမၠောန်ညးတအ်တုဲ ဆက်မင်မွဲအာ လက်သဏ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် အဓိက ညးတအ် ညံင်ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက်အာရ။
သဇိုင်လညာတ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု သုတေသန မဆေင်ကဵု ဂကောံအုပ်ဓုပ် (Institutional Theory) မ္ဂး၊ ပရေင်တန်ကြန်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု လညာတ် အဓိက ၜါသာ်ရ-
- ဒြဟတ်ဓလီု လဒက်ပ္တန် မတုပ်သၟဟ် (Coercive Isomorphism): ဂကောံမွဲမွဲဝွံ လၟိုန်ကာလ ဒးဒုင် ဒြဟတ်ဓလီု နူကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ကေုာံ အဝဵုအာဏာ မဇၞော်တအ် ညံင်ဂွံ ပြံင်လှာဲ လဒက်ပ္တန်ဇကု ညံင်ဂွံ တုပ်သၟဟ် ကု သၞောတ်ဝ် အလဵုအသဳရ။ ဂကောံမၞုံကဵု ပရေင်တန်ကြန်တအ်ဂှ် ဂၠာဲနဲကဲ သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပါဲဝေင် ဒြဟတ်ဓလီုဏအ် မာန်ရ။
- ဗျူဟာ ပွမပံင်နှဴ (Strategic Hybridity): ဒှ်နဲကဲ အဓိက သွက်ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင်တန်ကြန်ရ။ ဂကောံတအ်ဂှ် ပံင်နှဴ အခိုက်ကၞာ တြေံဇကု ကေုာံ သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် ခေတ်တၟိ ဗွဲမဍိုက်ကေက်တုဲ ဖန်ဗဒှ် လဒက်ပ္တန် တၟိ မာန်ရ။ ဍေံဒှ် ဗျူဟာ မဒ္ဂေတ်ဗက် သၞောတ်ဝ်မ္ၚး ညိည သွက်ဂွံ ဂွံအခေါင် တရာဲဝင်၊ ဆဂး အပ္ဍဲဂှ် ဆက်ထိင်ဒဝ်လဝ် တင်ရန်တၟအ် ဇကုရ။
လက်သဏ် အဓိက ဂကောံမၞုံကဵု ပရေင်တန်ကြန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကောံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဌာန မၞုံကဵု ပရေင်တန်ကြန်တအ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် နွံကဵု လက်သဏ် အဓိက (၃) သာ်ရ-
- လဒက်ပ္တန် မပြံင်လှာဲလောဲ (Adaptability): ပွမနွံကဵု အစောံစရာဲ သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ဗီုပြင် အုပ်ဓုပ်၊ ပရေင်ပညာ ဟွံသေင်မ္ဂး နဲကဲ ကမၠောန် အတိုင် အခိင်ကာလ ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပရေင်ဍုင်ကွာန်။
- လက်သဏ် သဇိုင် မခိုင်ကၠိုက် (Strong Core Identity): ၜိုန်ရ ဗီုပြင်မ္ၚး ပြံင်လှာဲအာကီုလေဝ်၊ လက်သဏ် ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ ဝင်သဇိုင် ညးတအ်ဂှ် ဟွံကဵု လီုလာ်အာ သက်သက်ရ။
- ဒြပ်ရတ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ပရေင်ပံင်ကောံ (Social Capital and Cohesion): ပွမနွံကဵု ပရေင်ထံက်ပင် ကေုာံ ပရေင်ယုံကြည် ပတှ်ေ နူကဵု ကောန်ဂကောံ၊ မှာဇန် ကေုာံ ညးမပါလုပ်တအ် ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်။
ဥပမာ ပွမလ္ၚတ် သ္ၚဳဂၠိပ် - ရာမညနိကာယ (Case Study: Rāmañña Nikāya)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠိပ် ပညာယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ မဆေင်ကဵု ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ် မ္ဂး၊ ဂကောံသာသနာမန် ရာမညနိကာယ (Rāmañña Nikāya) ဝွံ ဒှ်ဥပမာ ခိုဟ်အိုတ် သွက် "ပရေင်တန်ကြန် ဂကောံအုပ်ဓုပ်" ရ။
အကြာ ခေတ်ကာလ မဒးဒုင် ဆဵုဂဗ ကု ဒြဟတ်ဓလီု လဒက်ပ္တန် (Coercive Isomorphism) ကေုာံ ပဝ်လသဳ ပွမသီကေတ် ယေန်သၞာင် (Assimilation) နူကဵု အလဵုအသဳ အဆက်ဆက်ကီုလေဝ်၊ ရာမညနိကာယ ဝွံ ဆက်ဂျိုင်တန်တဴ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်ရ။ နကဵု ပရေင်ပညာ ဘာလကျာ်မန် (Monastic education) ဂှ် ညးတအ် စကာလဝ် ဗျူဟာ Strategic Hybridity တုဲ၊ ဗတောန်ကၠုင် လိက်ပတ်မန်၊ ဝင်မန် ကေုာံ မင်မွဲလဝ် လက်သဏ် ဂကူမန် ညံင်ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက်အာရ။ ဂကောံသာသနာဏအ်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် နဒဒှ် ဒၞာဲစဵုဒၞာ ယေန်သၞာင် (Cultural sanctuary) မၞုံကဵု ပရေင်တန်ကြန် သၠုင်အိုတ် သွက် ကောန်ဂကူမန်တအ်ရ။[၁]
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Nai Pan Thar (2016). History of the Ramanya Nikaya Sect and the Mon Sasana. Daw Tin Tin Mon, Thin Sar Par Par (သင်းစာပေ 00372).
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဒြဟတ်ဓလီု ပရေင်ဍုင်ကွာန်
- ယေန်သၞာင်နှဴရဴဗေဒ
- ယေန်သၞာင် ကောန်ဍောတ်
- လက်သဏ် ယေန်သၞာင်